О́tken jyldyń jetistikterin jarııalaý men bastalǵan jylǵa qoıylar mindettermen tanystyrý kezegi Básekelestikti qorǵaý (monopolııaǵa qarsy) agenttigine de keldi. Sársenbide Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń qatysýymen ótken keńeıtilgen alqa májilisinde Májıt Esenbaev bastaǵan agenttik qyzmetkerleri ótken jyldy qorytyndylap, Úkimet basshysyna esep berdi.
Alqa májilisindegi negizgi baıandamalardy agenttik tóraǵasy Májıt Esenbaev, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Saqtash Hasenov «Atameken» odaǵy” UEP tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ekaterına Nıkıtınskaıa, “Qazaqstan tutynýshylar lıgasy” qaýymdastyǵy tóraıymy Svetlana Romanovskaıa jasady. Baıandamashylar óz salalary boıynsha qol jetkizgen nátıjelerimen tanystyryp, sondaı-aq aldaǵy jylǵa artyp otyrǵan úmitterin de nazardan tys qaldyrmady.
Jalpy, Básekelestikti qorǵaý (monopolııaǵa qarsy) agenttiginiń quzyryna taýar rynoktaryna taldaý-saraptama júrgizý kiredi. Mundaı saraptamalar nátıjesinde rynoktaǵy básekelestiktiń jaı-kúıi jáne damý deńgeıimen tanysýǵa bolady, sondaı-aq básekelestikti shekteıtin jáne monopolıstik qyzmetti júzege asyratyn domınant sýbektiler men monopolısterdi anyqtap, olardy aýyzdyqtaýǵa baılanysty sharalardy ázirlep, júzege asyrady. Osy qyzmetine oraı agenttik ótken jyly 78 taýar tobynyń 29 taýar rynogyna zertteý júrgizgen. Májıt Esenbaevtyń aıtýynsha, júrgizilgen tekserýler negizinde agenttik shyǵarǵan sheshimniń eń bastysy elektr energetıkasy, temir jol kóligi, telekommýnıkasııa jáne basqa da salalardaǵy zańnamany jetildirý qajettigi bolyp otyrǵan kórinedi.
Agenttik júrgizgen tekserister ishinde tutynýshylarǵa sezilgen eń nátıjelisi elimizdegi uıaly baılanys operatorlaryna qatysty tekserý jumystary eken. О́tken jyldyń aıaǵynda Reseıdiń monopolııaǵa qarsy qyzmetimen birlese otyryp, iri baılanys operatorlaryna qatysty júrgizilgen tekserýler aıaqtalǵan bolatyn. Qazir olardyń isi halyqaralyq roýmıng qyzmetterine baǵany joǵary belgileýge baǵyttalǵan monopolııalyq jaǵdaıdy asyra paıdalaný retinde qarastyrylýda. Tergeý isqaǵazdary Almaty qalasyndaǵy arnaıy mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotyna berildi. Qazaqstandyq uıaly baılanys operatorlaryna júrgizilgen tekserýler sheńberinde ózderi usynatyn qyzmetterge tarıfterdi óz erikterimen tómendetkendigin erekshe atap ótý kerek, dedi sala basshysy. Baılanys jáne aqparat mınıstrligimen birlese atqarǵan jumystar nátıjesinde basymdyǵy joǵary uıaly baılanys operatorlary ınterkonnekt tarıfterin ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynan bastap 20% azaıtý nıetterin habarlap otyr. Agenttik bolashaqta uıaly baılanys tarıfterin odan ári tómendetýge boljam jasaýda.
Budan ózge ınternet jelisine bastapqy qol jetkizý rynogynda ústemdikke ıe operatorlar Úkimet baqylaıtyn memlekettik tizimge engizildi. Bul baılanys salasyndaǵy ókiletti organǵa bastapqy provaıderlerdiń kóterme saýda tarıfterin retke keltirýge múmkindik berip, sońǵy tutynýshylar úshin ǵalamtor qyzmetine tarıfterdi tómendetýge ákeledi.
Dárilik zattar rynogyna júrgizilgen tekserýler barysynda saladaǵy baǵa ósýiniń negizgi sebepteri anyqtalypty. Tekserý qorytyndysy zań buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa alǵyshart bolyp, dárilik zattardy ımporttaıtyn bastapqy 23 domınant sýbektiniń memlekettik tizimge engizilýi agenttikke kúz-qys kezeńinde baǵa sharyqtamaýyn baqylaýǵa múmkindik berdi.
Agenttiktiń básekelestikke qarsy isáreketterdi anyqtaý men olardyń jolyn kesýge baǵyttalǵan qyzmeti ınflıasııalyq úderisterdi tejeýge de oń áserin tıgizýde. Agenttik tarapynan áleýmettik mańyzy joǵary rynoktarǵa erekshe nazar aýdarylyp, azyq-túlik rynoktaryndaǵy jaǵdaıdy ornyqtyrý boıynsha keshendi jumystar júrgizilgen. Bul oraıda azyq-túlik rynogynyń 255 sýbektiniń qyzmeti tekserilipti. Baǵany ózara sóz baılasý arqyly kóterý jáne rynoktaǵy ústemdik jaǵdaıyn asyra paıdalaný faktilerine (un, nan, ósimdik maıyn, qaraqumyq jarmasy, qus etin jetkizýshiler jáne óndirýshiler) qatysty 59 ákimshilik is qozǵaldy. 2010 jyly júrgizilgen tekserýler jekelegen rynok sýbektilerinde baǵany ósirýge obektıvti sebeptiń joq ekendigin, onyń ósýi negizsiz, alypsatarlyq jolmen bolǵandyǵyn anyqtap berdi, dedi M.Esenbaev.
Qantty kóterme jáne bólshek saýdada ótkizý, et ótkizý rynoktaryna júrgizilgen tekseris nátıjesinde osy ónimderge baǵanyń ósýine, qantqa yqtımal tapshylyqqa jol bermeý maqsatynda osy rynoktaǵy ústem nemese monopolııalyq jaǵdaıǵa ıe sýbektiler memlekettik tizilimge engizildi, endigi jerde olardyń baǵany negizsiz kótergen is-áreketteri óz ústemdigin asyra paıdalaný retinde qarastyrylatyn boldy.
2010 jyly azyq-túlik taýarlary boıynsha jumys tobyna basshylyq etken agenttik atalmysh rynoktaǵy ahýaldy turaqtandyrý maqsatynda jedel ári júıeli sharalar qabyldaǵan.
Alqa májilisinde agenttiktiń quzyryna jatatyn memlekettik kásiporyndardyń qyzmetin tártipke keltirý jónindegi qyzmetiniń qorytyndysy da sóz boldy. Májıt Esenbaevtyń aıtýynsha, agenttik memleket qatysatyn taýar rynoktaryn zertteý boıynsha júrgizilgen jumystar nátıjesi básekelestikti shekteý týraly, sonymen qatar memlekettik aktıvterdi tıimsiz basqarýdy kýálandyratyn birqatar máselelerdi anyqtaǵan. “Memlekettik satyp alýlar týraly» zańda básekelestikke qarsy norma bar ekendigin málimdedi. Memorgandardyń taýardy ónim shyǵaratyn jerlerden satyp alý kezinde olardy rynoktyq baǵadan áldeqaıda joǵary baǵamen satyp alýy “jasyryn monopolııanyń” beleń alýyna jol bergen.
О́tken jyly monopolııaǵa qarsy áreketterge qatysty 131 tergeý isi aıaqtalyp, aıyppul sanksııalarynyń negizinde bıýdjet paıdasyna 270 mln.teńge óndirilipti.
Úkimet basshysy agenttik tóraǵasy Májıt Esenbaevtyń esebin tyńdaı kele, elimiz aldynda turǵan basty mindetti qaıtalap eskertti. Qazaqstannyń damyǵan 50 eldiń qatarynan tabylýy kún tártibinen túspeýi tıis. “Elbasy qoıǵan mindetterge ár sala óz kórsetkishteri boıynsha qol jetkizýi kerek. Qazirgi kezeńniń basty mindeti básekege qabiletti ortamen qamtamasyz etý. О́ıtkeni onsyz damý múmkin emes. Álemde azyq-túlik baǵasynyń máselesi ótkir tur. Boljamdar boıynsha bul aýqymdy qater bolmaq. Osyǵan oraı agenttiktiń aldyna 2011 jylǵa qoıylatyn basty talap – azyq-túlik baǵasyna baqylaý jasaý jáne baqylanatyn ınflıasııa”, dedi K.Másimov.
Alqa májilisiniń sońynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov Básekelestikti qorǵaý (monopolııaǵa qarsy) agenttigi atqarǵan jumystardyń qorytyndysyna oń baǵa berip, agenttik aldyna qoıylatyn 2011 jyldyń maqsatty ındıkatorlary men kórsetkishterdiń oryndalýyna mindetteıtin memorandýmǵa qol qoıdy.
Venera TÚGELBAI.
Agenttik júrgizgen tekserister ishinde tutynýshylarǵa sezilgen eń nátıjelisi elimizdegi uıaly baılanys operatorlaryna qatysty tekserý jumystary eken. О́tken jyldyń aıaǵynda Reseıdiń monopolııaǵa qarsy qyzmetimen birlese otyryp, iri baılanys operatorlaryna qatysty júrgizilgen tekserýler aıaqtalǵan bolatyn. Qazir olardyń isi halyqaralyq roýmıng qyzmetterine baǵany joǵary belgileýge baǵyttalǵan monopolııalyq jaǵdaıdy asyra paıdalaný retinde qarastyrylýda. Tergeý isqaǵazdary Almaty qalasyndaǵy arnaıy mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotyna berildi. Qazaqstandyq uıaly baılanys operatorlaryna júrgizilgen tekserýler sheńberinde ózderi usynatyn qyzmetterge tarıfterdi óz erikterimen tómendetkendigin erekshe atap ótý kerek, dedi sala basshysy. Baılanys jáne aqparat mınıstrligimen birlese atqarǵan jumystar nátıjesinde basymdyǵy joǵary uıaly baılanys operatorlary ınterkonnekt tarıfterin ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynan bastap 20% azaıtý nıetterin habarlap otyr. Agenttik bolashaqta uıaly baılanys tarıfterin odan ári tómendetýge boljam jasaýda.
Budan ózge ınternet jelisine bastapqy qol jetkizý rynogynda ústemdikke ıe operatorlar Úkimet baqylaıtyn memlekettik tizimge engizildi. Bul baılanys salasyndaǵy ókiletti organǵa bastapqy provaıderlerdiń kóterme saýda tarıfterin retke keltirýge múmkindik berip, sońǵy tutynýshylar úshin ǵalamtor qyzmetine tarıfterdi tómendetýge ákeledi.
Dárilik zattar rynogyna júrgizilgen tekserýler barysynda saladaǵy baǵa ósýiniń negizgi sebepteri anyqtalypty. Tekserý qorytyndysy zań buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa alǵyshart bolyp, dárilik zattardy ımporttaıtyn bastapqy 23 domınant sýbektiniń memlekettik tizimge engizilýi agenttikke kúz-qys kezeńinde baǵa sharyqtamaýyn baqylaýǵa múmkindik berdi.
Agenttiktiń básekelestikke qarsy isáreketterdi anyqtaý men olardyń jolyn kesýge baǵyttalǵan qyzmeti ınflıasııalyq úderisterdi tejeýge de oń áserin tıgizýde. Agenttik tarapynan áleýmettik mańyzy joǵary rynoktarǵa erekshe nazar aýdarylyp, azyq-túlik rynoktaryndaǵy jaǵdaıdy ornyqtyrý boıynsha keshendi jumystar júrgizilgen. Bul oraıda azyq-túlik rynogynyń 255 sýbektiniń qyzmeti tekserilipti. Baǵany ózara sóz baılasý arqyly kóterý jáne rynoktaǵy ústemdik jaǵdaıyn asyra paıdalaný faktilerine (un, nan, ósimdik maıyn, qaraqumyq jarmasy, qus etin jetkizýshiler jáne óndirýshiler) qatysty 59 ákimshilik is qozǵaldy. 2010 jyly júrgizilgen tekserýler jekelegen rynok sýbektilerinde baǵany ósirýge obektıvti sebeptiń joq ekendigin, onyń ósýi negizsiz, alypsatarlyq jolmen bolǵandyǵyn anyqtap berdi, dedi M.Esenbaev.
Qantty kóterme jáne bólshek saýdada ótkizý, et ótkizý rynoktaryna júrgizilgen tekseris nátıjesinde osy ónimderge baǵanyń ósýine, qantqa yqtımal tapshylyqqa jol bermeý maqsatynda osy rynoktaǵy ústem nemese monopolııalyq jaǵdaıǵa ıe sýbektiler memlekettik tizilimge engizildi, endigi jerde olardyń baǵany negizsiz kótergen is-áreketteri óz ústemdigin asyra paıdalaný retinde qarastyrylatyn boldy.
2010 jyly azyq-túlik taýarlary boıynsha jumys tobyna basshylyq etken agenttik atalmysh rynoktaǵy ahýaldy turaqtandyrý maqsatynda jedel ári júıeli sharalar qabyldaǵan.
Alqa májilisinde agenttiktiń quzyryna jatatyn memlekettik kásiporyndardyń qyzmetin tártipke keltirý jónindegi qyzmetiniń qorytyndysy da sóz boldy. Májıt Esenbaevtyń aıtýynsha, agenttik memleket qatysatyn taýar rynoktaryn zertteý boıynsha júrgizilgen jumystar nátıjesi básekelestikti shekteý týraly, sonymen qatar memlekettik aktıvterdi tıimsiz basqarýdy kýálandyratyn birqatar máselelerdi anyqtaǵan. “Memlekettik satyp alýlar týraly» zańda básekelestikke qarsy norma bar ekendigin málimdedi. Memorgandardyń taýardy ónim shyǵaratyn jerlerden satyp alý kezinde olardy rynoktyq baǵadan áldeqaıda joǵary baǵamen satyp alýy “jasyryn monopolııanyń” beleń alýyna jol bergen.
О́tken jyly monopolııaǵa qarsy áreketterge qatysty 131 tergeý isi aıaqtalyp, aıyppul sanksııalarynyń negizinde bıýdjet paıdasyna 270 mln.teńge óndirilipti.
Úkimet basshysy agenttik tóraǵasy Májıt Esenbaevtyń esebin tyńdaı kele, elimiz aldynda turǵan basty mindetti qaıtalap eskertti. Qazaqstannyń damyǵan 50 eldiń qatarynan tabylýy kún tártibinen túspeýi tıis. “Elbasy qoıǵan mindetterge ár sala óz kórsetkishteri boıynsha qol jetkizýi kerek. Qazirgi kezeńniń basty mindeti básekege qabiletti ortamen qamtamasyz etý. О́ıtkeni onsyz damý múmkin emes. Álemde azyq-túlik baǵasynyń máselesi ótkir tur. Boljamdar boıynsha bul aýqymdy qater bolmaq. Osyǵan oraı agenttiktiń aldyna 2011 jylǵa qoıylatyn basty talap – azyq-túlik baǵasyna baqylaý jasaý jáne baqylanatyn ınflıasııa”, dedi K.Másimov.
Alqa májilisiniń sońynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov Básekelestikti qorǵaý (monopolııaǵa qarsy) agenttigi atqarǵan jumystardyń qorytyndysyna oń baǵa berip, agenttik aldyna qoıylatyn 2011 jyldyń maqsatty ındıkatorlary men kórsetkishterdiń oryndalýyna mindetteıtin memorandýmǵa qol qoıdy.
Venera TÚGELBAI.
