Yntymaqshyl yrysty aýyl

Taýdan tómenge qaraı quldılaı aqqan bir aryq sý týra bizdiń úıdiń i­rgesinen ótetin. Naýryz, sáýir aı­larynda taý sýy osy aryqtan ájep­táýir aǵyp, mamyrdyń orta tusynda sý tapshylyǵy sezile bastaıdy. Otyz-qyryqshaqty úıden turatyn bul aýyldyń turǵyndary sý bolsa úı irgesin kógertip otyrǵandy qalaıdy. Sol sebepti, aýyl ishine aryq-aryq sý kelgenin, baý-baqshalyq jerleri meıiri qanǵansha sý ishkenin tileıdi. Áıtse de, úlkenmin dep belden basý, keýdelimin dep keýdemsoqtyq jasaý bul aýyldyń turǵyndaryna jat ádet bolatyn. Aýyldyń bas jaǵynda bir qa­rııa, ortan belinde bir qarııa, aıaq­qy jaǵynda bir qarııany ádeıilep ornalastyrǵandaı, úsheýi omyrtqaǵa ornyqqan qabyrǵadaı aýyldyń aýyz­bir­shiligi men yntymaǵyna qalt­qy­syz, qapy jibermeı, qas qaq­paı qa­raıdy. Tentek-torylar óz qorasy­nan shyqpaıdy. Ne de bolsa ishinde. Orysy joq, ormany joq alaqan­daı aýyl bolǵan soń ba, bizdiń aýyl­­da Naý­ryz toıy toılanbasa da jyl sa­ıyn naýryz kóje ishiletin. Kún ekin­­shi, úshinshi perdesin ashyp, sáý­le­sin aıamaı tóge túsken ýaqyt­ta qyr asyp, aýylǵa Naýryz da je­te­tin. Kók­peń­bek kók shalǵyn tústi ji­bek sha­pan kıingen, jigerli, meıi­rim­­di bo­lyp beınesi kózge eles­teı­­t­in Naý­ryz, alaıda, jalǵyz ózi kel­­meı­tin. Ol ózi­men birge án men kú­ıin, dý­man to­ıyn, jastyq otyn, qa­­jyr-qaı­ra­tyn, yn­tymaq-birligin, tatý­­lyǵy men saby­ryn qosa ertip jú­re­tin. Mine, osy Naýryz qyr ba­sy­nan aýyl­ǵa aıań­daı túskende, onyń úni men bo­ıyn­daǵy tazalyǵyn pash etip súıin­shi sura­ǵan­daı syl­dy­raı kúlip, taý­dan syń­qyl­daı qulaı aǵyp bulaq sýy da jetetin. – Aldymen Baıǵon atanyń úıi sý­ǵar­syn, odan keıin Qýandyq kókem­niń úıiniń kezegi, – deıdi sý murap Nurlybaı kóke. Ol ýaqytta jaýaptylyq pen ózi­ne degen qurmetti ishki túısigimen sezi­ne bilgen ata-kókeler sýy baý-baqsha­lyǵyn aıaqtar-aıaqtamastan «boldym, kezegine bere ber» deıtin. Birli-jarym úıinde jumsary joq, jalǵyz-jarym úılerdiń túnimen júrip ke­zek­ti sýyn sýarysyp, erteńine sol úıdiń sákisinde mańdaıynan teri monshaqtap qyzyl kúreń shaıyn so­raptap otyratyn aǵalardyń beınesi áli esinde. Ulys esikten engen 22 naý­ryzda shaǵyn aýyldyń ishi mun­tazdaı taza, baý-baqshasy kúzgi ja­­py­raqtan, mal qıynan, kúl-qo­qys­­tan adalanyp, kóktemniń ju­par ıisine molyqqandaı. Baý ishin aralap júrgen kókem ótken jy­ly otyrǵyzylǵan shybyqtardyń so­raıǵan, qýraǵan butaqtaryn butar­lap retke keltirip júr edi. Esiktiń aldyndaǵy oshaqtaǵy qazanda apta ishinde buzaýlaǵan ala sıyrdyń sútinen ázirlenip jatqan ýyz kóje­niń ısi muryn jarady. Túski mez­gilge aýyl aınala kórshilerdi ýyz kójege shaqyrady. Ánsheıinde úıin­degi kók sandyqtyń aldyn bosat­paıtyn jalqaý Ońalbaı da búgin qaıta-qaıta tysqa shyǵyp, áldeneni istegen bolyp, ýyz kójeniń ıisi shyq­­qan úıge kózin jıi salady. Sirá, ýyz kójeniń ıisi murnyn qy­tyq­­tasa kerek. Ala sıyrdyń ýyz kó­­je­­s­inen keıin «Aq mol bolsyn!», «О́ris keńeısin!», «Qorań tólge tol­syn!» degen aqjarma tilekterin aı­typ tarasady. Osy tarasý kezinde ár­kim ózdi-ózi «Naýryz kójege aı­nala aýyldy shaqyrý kerek» dep oı túıip qaıtady. Árıne, Naýryz kóje degende as iship, aıaq bosatý emes. Munda aldymen Naýryz dámi aq dastarqanǵa kelgenshe úl­ken­der jaǵy jumbaq jasyrý, jańylt­pash aıtyp bastasa, jas balalar jat­taǵan óleń-taqpaqtaryn aıtady. Aq kımeshekti ájeler, apalar «toı­bastar» saltymen áýelete án qaıy­ra­dy. Úı ıesiniń jomarttyǵyn, aq peıilin ánge qosady. Aýyl ishi­niń yntymaǵyn, birligin, bes kún jal­ǵanda arazdaspaı syılasyp, birin-biri qurmettep ótýdi nasıhattaıdy. Dúnıe qarap tursań sholaq eken, Adamdar bir-birine qonaq eken. Barynda oralyńnyń oına da kúl, Qyzyǵy bul jalǵannyń sol-aq eken, – degen ásem áýendi án osy kúni tek bizdiń aýylda emes, biz­diń aýyl sııaqty yntymaǵy jaras­qan qazaq eliniń bar aýylynda shyr­­qalady. Paıǵambar hadısinde aı­tyl­ǵan: «Er adam – otbasynyń baq­ta­shysy. Áıel – eriniń shańyraǵy men ba­lalarynyń baqtashysy. Qys­­qasy, árbiriń baqtashysyńdar jáne jaýap­tysyńdar» degendeı, osy qa­dirli amanat sóz esh jerde jazylyp ilinbese de, eshkim kúnine oılaryna salyp turmasa da, saltymen sińis­ken. Tańǵy shaqta torǵaı úni­men oıanǵan kókem men apam biz uıyq­tasyn dep ekeýi kúbirleı sóı­le­sip qora ishinde júredi. Ala sıyr­dy saýyp, aýylda qalatyn aryq-turyq maldy oqshaýlap, jemdep, shóptep, óriske maldy, padaǵa sıyr­dy aıdap qaıta kelgende bizder, ba­la-sha­ǵa­lar da oıana bastaımyz. Kó­kem­niń tap­syrmasymen búgingi ju­mys bóli­si bastalady. Árıne, eń aldy­men qora ishi aınadaı jarqyrap tazalanady. Naýryz aıy eńbektiń aıy. Aýyl­daǵy yntymaqtyń, birliktiń, meıi­rim­niń aıy. Úlkenniń jolyn kes­pegen ınabatty kelin men ıbaly jastardy kórgen saıyn jyl aına­lyp soǵatyn ulyq merekeniń sán-saltanaty arta túskendeı bolady. Úlkenin kishisi tyńdap, qybyr etken kórshisine kómekke um­tylý­ǵa daıyn. Taýyq soısa sor­pa­syn aǵaıyn-týys, kórshisiz ishe al­maı­tyn aq kóńildiligimiz ben darhan­dyǵymyzdan qudaı ajyrat­pasyn. Dittegen aqabasyna asyǵa jetetin bulaq sýyndaı árbir jannyń keýdesine ıgilik sharapatyn ala keletin áz Naýryz seni asyǵa kútemiz. Berekeli merekeni jaqsylyqqa toly sáttermen ótkizeıik, aǵaıyn! Maqsat QARǴABAI. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sozaq aýdany.