Aýyldy kótermeı, el órkendemeıdi – deıdi bolashaq agronom Beksultan Ádilhanuly

Altyn dala aýylyna kóship kelgenge deıin Otashevtar otbasy Torǵaıda turatyn. Jangeldın aýdanyndaǵy «Aqqum» keńshary jerdiń túbi edi. Sol jyldardyń almaǵaıyp sıpatyn esine alsa, Jamal apanyń áli kúnge deıin júregi syzdaıdy. Keńes Odaǵy tarap jatty, sharýashylyqtyń da, aýyldyń sáni de ketken. Qaladan kelgen saýdagerler jalańdap, bir qap unǵa bir qoı, eki-úsh qap unǵa bir sıyr alyp ketedi. Jurt bosyp kóshti. Zárezap bolǵan olardyń da saly sýǵa ketken. Boran bolsa jol joq, oblys ortalyǵy men aýdandy jalǵaıtyn ushaq ta ushpaı qalǵan. Qystyń aqtútek borany ulyp turǵan jeltoqsannyń on altysy kúni Jamal apanyń kishi kelini Altynaı tolǵatty. Áıteýir aýyldaǵy akýsher-feldsher Gúlnar Ospanova úıde bosandyryp alyp, eki shekesi torsyqtaı uldyń kindigin kesti. Kelini aman esen aıaq-qolyn baýyryna alyp, nemereli bolǵan Edres ákeı men Jamal apanyń qýanyshynda shek bolǵan joq. Boranǵa qarar emes, soǵym da soıyldy, aýyldastary shildehanaǵa keldi. Uldyń aty Beksultan boldy. – Qudaıǵa myń da bir shúkir, kelinderdiń aıaǵy qutty boldy. Úlken kelinim ul tapqanda «qaı­ta tabysqan dinimizdiń, dás­túr-saltymyzdyń, tilimizdiń ıesi, mu­rageri bolsyn» dep ne­me­rem­niń atyn Murager qoıdym. Osy Altynaı kelinim tuńǵy­shyn tapqanda «qańǵyp kelgen shú­regeı kólge pana bolmaıdy» degen sózi júrekti tyrnap ketetin «Qasqaldaq» ániniń keń jaı­ylyp turǵan kezi edi. Qa­zaqstan respýblıkasyn basqarýǵa Kolbınnen keıin Nursultan Nazarbaev kelgende jurt kóńildi bir demdedi. Egemendik keldi. Men de nemeremniń atyn Nursultan dep qoıdym. Al Beksultan týǵanda, el­de aq túıeniń qarny jaryldy, eldiń naǵyz bostandyǵy, erkindigi jarııa boldy, aıaqtan tusaý, moı­yn­nan qamyt sheshildi. Sol táý­elsizdigimiz, tilimiz, dinimiz, ıman­dy­lyǵymyz bári bekisin dep myna nemeremniń atyn Beksultan qoı­dym, – deıdi Jamal apa Otasheva. Osy balany aýdan jurt­shy­lyǵy tanıdy desek, ótirikshi bola qoımaspyz. Aq túıeniń qar­ny jarylǵan, azattyq tańy atqan 1991 jylǵy 16 jel­toq­san kúni týǵan bala aýdanda kóp emes eken. Aýdan ortaly­ǵyn­daǵy mádenıet úıinde Táýel­siz­dik qurdasynyń bir jasqa to­lýy atalyp ótti, odan tusaýy kesildi. Torǵaıdan jurt bosa kósh­kende osy Tobyl ózeniniń ja­ǵasyndaǵy ata-jurtyna toqta­ǵan­men, Otashevtar otbasy keremet ómirge kúmp ete qalǵan joq. О́ıtkeni, naryqtyń qos búıirden qysqan qıyn ýaqyty edi. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten tartady» degen emes pe, sol jyldary oblysta ury-qary da kóbeıgen. Urylar Bek­sul­tan­nyń ákesi Ádilhannyń da bir-eki qarasyn jáýkemdep al­ǵan bola­tyn. Jumys joq, úıde kempir-shal, shıetteı bala-shaǵa. Urydan qorqyp mal ustamasa taǵy kún joq. Ádilhan qo­ra­daǵy maldyń qysqy shóbin ózi orady. Áne-mine degenshe úıel­meli-súıelmeli Nur­sultany men Beksultany da mektepke bar­dy. Býyny qatpaǵan bala bolsa da Ádilhan uldaryn shóp shabýǵa ertip ketedi. Beksultan aǵasyna qa­raǵanda sharýaǵa ıkemdeý, myq­shyńdap atty arbaǵa ózi jegedi. Ákesi orǵan shópti jınaıdy, támpish murny tership bir tynbaıdy. – Osyndaǵy sharýashylyq tarap jatqanda bizge de bir tozyǵy jetken traktor tıgen bolatyn. Keıin bir júk máshınesin al­dyq qa­ryz­danyp, qaýǵalanyp júrip. So­nyń barlyǵyn jóndeıtin Bek­sultan. Mektepte oqyp júr­gen­de-aq tehnıkany urshyqsha úıir­di. Me­niń senip alǵanym sondaı, Bek­sultansyz traktordy qozǵa­maı­myn da. Jazdygúni Beksul­tannyń arqasynda osy jaman trak­tormen shóbimizdi daıyndap, jamaý-jas­qaý máshınemen oty­ny­myzdy tasyp alamyz, – deıdi Ádilhan. Beksultan Altyn dala orta mektebiniń 9-shy synybynan keı­in oblys ortalyǵyndaǵy Y.Al­­tynsarın atyndaǵy daryndy ba­la­larǵa arnalǵan mektep-ınter­natynda oqyp, ony jaqsy bitirip shyqty. Ulttyq biryńǵaı testileýde 100-den asyra ball jınap, A.Baı­tursynov atyndaǵy ýnıver­sıtettiń agronomııa fakýltetine grantpen tústi. Qazir onyń ekinshi kýrsynda oqyp jatyr. Bala kezinen sport pen mýzykaǵa áýes boldy. Negizi kóp balaly Otashevtar otbasynan dombyra men garmon, gıtara arylǵan emes. Edres atasy men Jamal ájesiniń ózi de óner dese ishken asyn jerge qoıatyn jandar. Balalarynyń bar­lyǵy da ánmen, kúımen ósti. – Beksultannyń minezi tuıyq. Ne nár­seni de úndemeı júrip bitiredi. Mektepte oqyp júr­gen­de «Jigit sultany» baıqaýyna shaqyr­dy. Sonda óz ba­lam­dy ózim tanymaı qal­dym. Baıqaýǵa qatysqan on uldyń arasynan jarqyrap, birinshi oryndy aldy. О́zimizge úıde baıqatpaıdy eken, dombyra tartqanda jurtty aýzyna qarat­ty. Beksultannyń oıǵan oıýyn kórgen jan tań-tamasha qalady. Bala kezinde báıgege at jaratty, qol­ónerge de beıim, attyń ábzel­derin jasaýǵa talpynady, qamshy óredi, – deıdi anasy Altynaı. –Qazir sport pen oqýdy qatar alyp júr, oǵan da qýanamyz. Qazaqsha kúresten 83 kılolyq salmaqta Beksultan aýdan men ýnıversıtettegi fakýl­tetaralyq jarystarda kózge túsip júr. Sabaqtan qol bosaǵanda jatty­ǵýlardan qalmaıdy. Qys­qy sessııasyn da jaqsy bitirdi. – Basqa fakýltetke tússem de bolar edi, biraq ózim osy agronom mamandyǵyn qaladym. О́ıtkeni, keleshekte qalada qal­maımyn, naq aýylǵa baramyn. Meniń armanym – aýyldy kóterý. Al aýyl sharýashylyǵy jaqsar­maı, aýyl da gúlden­beıdi, ol tek mamandardyń arqasynda múmkin bolmaq, – deıdi Beksultan. Jıyrmaǵa endi aıaq basyp, murty tebindegen bozbalanyń aqyl tunǵan oıly janary­nan tabandylyqty oqyǵandaı bola­syń. Sózdiń emes, istiń adamy bolaıyn dep turǵandaı. Táýel­sizdik degen uǵym kóz aldymda tamyry bekı túsken shynar bolyp elestep ketti... Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı oblysy, Qostanaı aýdany.