Tórelik týraly
Osy Zań Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy, sondaı-aq Qazaqstanda tórelik sheshimderdi tanýdyń jáne oryndaýdyń tártibi men sharttaryn retteıdi.
1-taraý. JALPY EREJELER
1-bap. Qoldanylý aıasy
Osy Zań, eger Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerinde ózgeshe belgilenbese, daý sýbektileriniń memleket ishinde nemese onyń sheginen tysqary jerdegi turǵylyqty jerine nemese ornalasqan jerine qaramastan, jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalardyń qatysýymen bolatyn azamattyq-quqyqtyq qatynastardan týyndaǵan, tórelik sheshetin daýlarǵa qatysty qoldanylady.
2-bap. Osy Zańda paıdalanylatyn negizgi uǵymdar
Osy Zańda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady:
1) Qazaqstan Respýblıkasynyń jarııa tártibi – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerinde bekitilgen quqyq tártibiniń negizderi;
2) sot – Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyq prosestik zańnamasyna sáıkes birinshi saty boıynsha azamattyq-quqyqtyq qatynastardan týyndaıtyn daýlar týraly isterdi qaraýǵa ýákiletti Qazaqstan Respýblıkasy sot júıesiniń soty;
3) tórelik – naqty daýdy qaraý úshin arnaıy qurylǵan tórelik nemese turaqty jumys isteıtin tórelik;
4) tórelik kelisim – azamattyq-quqyqtyq qatynastardan týyndaǵan nemese týyndaýy múmkin daýdy tórelikte qaraýǵa berý týraly taraptardyń jazbasha kelisimi;
5) tórelik reglamenti – turaqty jumys isteıtin tóreliktiń qyzmetin uıymdastyrý tártibi jáne tórelik talqylaý qaǵıdalary;
6) tórelik talqylaý – daýdy qaraý prosesi;
7) tórelik talqylaýdyń taraptary (budan ári – taraptar) – aralarynda tórelik kelisim jasalǵan talap qoıýshy men jaýapker;
8) tórelik sheshim – tórelik shyǵarǵan sheshim;
9) tóreshi – daýdy sheshý úshin taraptar saılaǵan nemese osy Zańǵa jáne (nemese) tıisti tóreliktiń reglamentine sáıkes taǵaıyndalǵan jeke tulǵa;
10) iskerlik aınalymnyń daǵdylary – qandaı da bir qujatta tirkelgen-tirkelmegenine qaramastan qoldanylatyn quqyqqa qaıshy kelmeıtin, azamattyq-quqyqtyq sharttar salasynda qalyptasqan jáne keńinen qoldanylatyn ustanym qaǵıdalary.
3-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń tórelik týraly zańnamasy
1. Qazaqstan Respýblıkasynyń tórelik týraly zańnamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna negizdeledi jáne osy Zań men Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerinen turady.
2. Eger Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq shartta osy Zańdaǵydan ózgeshe qaǵıdalar belgilense, onda halyqaralyq shart qaǵıdalary qoldanylady.
4-bap. Tóreliktiń túrleri
1. Qazaqstan Respýblıkasynda tórelikter turaqty jumys isteıtin tórelik nemese naqty daýdy sheshetin tórelik túrinde qurylýy múmkin.
2. Turaqty jumys isteıtin tórelikterdi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qurýy múmkin.
Turaqty jumys isteıtin tórelik tóreliktiń reglamentin, qyzmetin osy tórelikte júzege asyratyn tóreshilerdiń tizilimin bekitedi.
3. Naqty daýdy qaraıtyn tórelikti taraptar daýdy sheshý úshin qurady jáne ol sol daýdy sheshkenge deıin nemese taraptar daýdy sotqa berý týraly sheshim qabyldaǵanǵa deıin jumys isteıdi.
4. Qazaqstan Respýblıkasynda tórelikterdi memlekettik organdar, memlekettik kásiporyndar, sondaı-aq tabıǵı monopolııa sýbektileri jáne taýarlar men kórsetiletin qyzmetter naryǵynda basym jaǵdaıǵa ıe sýbektiler, daýys beretin aksııalarynyń elý jáne odan da kóp paıyzy (jarǵylyq kapıtalǵa qatysý úlesi) memleketke tikeleı nemese janama túrde tıesili zańdy tulǵalar, olardyń enshiles jáne táýeldi uıymdary, sondaı-aq ekinshi deńgeıdegi bankter, banktik operasııalardyń jekelegen túrlerin júzege asyratyn uıymdar qura almaıdy.
5-bap. Tórelik talqylaýdyń qaǵıdattary
Tórelik talqylaý:
1) týyndaǵan nemese týyndaýy múmkin daý boıynsha tórelik talqylaýdy júzege asyrýdyń tártibi men sharttary máselelerin taraptar ózderiniń arasynda aldyn ala kelisim boıynsha derbes sheshý quqyǵyna ıe ekendigin bildiretin taraptar erkiniń derbestigi;
2) tóreshiler men tórelikter ózderiniń sheshimderinde quqyq taraptarynyń kelisimi boıynsha qoldanylatyn normalardy ǵana basshylyqqa alatynyn bildiretin zańdylyq;
3) ózderine berilgen daýlardy sheshý kezinde tóreshiler men tórelikterdiń táýelsizdigin, olarǵa qandaı da bir yqpal jasaýdy boldyrmaıtyn jaǵdaılarda sheshim qabyldaıtynyn bildiretin táýelsizdik;
4) taraptar tórelik talqylaýda óz ustanymyn, ony qorǵaý tásilderi men quraldaryn derbes jáne kimnen bolsa da táýelsiz tańdaıtynyn, sondaı-aq teń quqyqtardy paıdalanatynyn jáne teń mindetterdi kóteretinin bildiretin taraptardyń jaryspalylyǵy jáne teń quqyqtylyǵy;
5) ózderine berilgen daýlardy sheshý kezinde tóreshiler men tórelikterdiń jáne tórelik talqylaý taraptarynyń belgilengen talaptardy, qoǵamnyń ımandylyq qaǵıdattaryn jáne iskerlik ádep qaǵıdalaryn saqtaı otyryp, adal áreket etýge tıis ekendigin bildiretin ádilettilik;
6) tóreshilerdiń jáne tórelik talqylaýǵa qatysýshylardyń tórelik talqylaý barysynda ózderine belgili bolǵan málimetterdi taraptardyń nemese olardyń quqyq mırasqorlarynyń kelisiminsiz jarııa etýge quqyly emestigin jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, tórelik talqylaý barysynda ózderine belgili bolǵan málimetter týraly kýá retinde olardan jaýap alýǵa bolmaıtyndyǵyn bildiretin qupııalylyq;
7) jaramsyz tórelik eskertpeniń kúshin joıý, ony ózgertý nemese taný negizgi kelisimdi toqtatýǵa, ózgertýge nemese jaramsyz dep tanýǵa ákep soqpaıtynyn bildiretin tórelik kelisimniń derbestiligi qaǵıdattaryn saqtaý arqyly júzege asyrylady. Tıisinshe, negizgi kelisimniń kúshin joıý, ony ózgertý nemese jaramsyz dep taný tórelik eskertpeni jaramsyz dep toqtatýǵa, ózgertýge nemese tanýǵa ákep soqpaıdy.
6-bap. Qarsylyq bildirý quqyǵynan bas tartý
Osy Zańnyń qandaı da bir erejesiniń nemese tórelik kelisimniń qandaı da bir talabynyń saqtalmaǵanyn jáne onyń ústine, osy maqsattar úshin tórelik reglamentinde aıqyndalǵan merzim ishinde osyndaı saqtalmaýǵa qarsylyqty málimdemeı tórelik talqylaýǵa odan ári qatysyp jatqanyn biletin tarap óziniń qarsylyq bildirý quqyǵynan bas tartqan bolyp esepteledi.
7-bap. Tórelik qyzmetine aralasýǵa jol bermeýshilik
Tóreshiler men tórelikter ózderine berilgen daýlardy sheshý kezinde táýelsiz bolady, osy Zańda belgilengen jaǵdaılardy qospaǵanda, ózderiniń qyzmetine memlekettik organdardyń jáne ózge de uıymdardyń qandaı da bir aralasýyn boldyrmaıtyn jaǵdaıda sheshimder qabyldaıdy.
8-bap. Daýdy tóreliktiń sheshýine berý
1. Taraptar arasynda jasalǵan tórelik kelisim bolǵan kezde daýdy tóreliktiń qaraýyna berýge bolady.
2. Tórelik kelisimdi taraptar arasynda qandaı da bir naqty azamattyq-quqyqtyq qatynas boıynsha týyndaǵan nemese týyndaýy múmkin daýlarǵa qatysty taraptar jasaýy múmkin.
3. Sottyń qaraýynda jatqan daýǵa qatysty tórelik kelisim atalǵan sot daý boıynsha sheshim qabyldaǵanǵa deıin jasalýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda sot aryzdy qaraýsyz qaldyrý týraly uıǵarym shyǵarady.
4. Talaptaryn taraptardyń biri formýlıarlarda nemese ózge standartty nysandarda aıqyndaǵan jáne basqa tarap usynylǵan shartqa tutastaı qosylýy (qosylý sharty) arqyly ǵana qabyldaýy múmkin bolǵan shart boıynsha daýdy sheshý týraly tórelik kelisim, eger mundaı kelisim talap qoıý úshin negizder týyndaǵannan keıin jasalsa, jaramdy bolady.
5. Tórelikke taraptardyń kelisimi boıynsha jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar arasynda azamattyq-quqyqtyq qatynastardan týyndaǵan daýlar berilýi múmkin.
6. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, daýdy turaqty áreket etetin tórelikke berý kezinde turaqty áreket etetin tóreliktiń reglamenti tórelik kelisimniń ajyramas bir bóligi retinde qarastyrylady.
7. Tórelik kelisimniń qoldanysy taraptar ony qandaı tártippen jasassa, sondaı tártippen toqtatylýy múmkin.
8. Kámeletke tolmaǵandardyń, zańda belgilengen tártippen áreketke qabiletsiz nemese áreketke qabilettiligi shekteýli dep tanylǵan adamdardyń múddesin qozǵaıtyn daýlar, ońaltý jáne bankrottyq týraly, tabıǵı monopolııalar sýbektileri men olardyń tutynýshylary arasyndaǵy, memlekettik organdar, kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń arasyndaǵy daýlar tóreliktiń qaraýyna jatpaıdy.
9. Tórelik jeke múliktik emes qatynastardan týyndaıtyn, múlikke baılanysty emes daýlardy qaraýǵa quqyly emes.
10. Tórelik bir jaǵynan Qazaqstan Respýblıkasynyń jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalary jáne ekinshi jaǵynan memlekettik organdar, memlekettik kásiporyndar, sondaı-aq daýys beretin aksııalarynyń (jarǵylyq kapıtalǵa qatysý úlesteriniń) elý jáne odan da kóp paıyzy tikeleı nemese janama túrde memleketke tıesili zańdy tulǵalar arasyndaǵy daýlardy tıisti salanyń ýákiletti organynyń (respýblıkalyq múlikke qatysty) nemese jergilikti atqarýshy organnyń (kommýnaldyq múlikke qatysty) kelisimi bolmaǵan jaǵdaıda qaraýǵa quqyly emes.
Tórelik kelisim jasaýǵa nıettengen memlekettik organdar, memlekettik kásiporyndar, sondaı-aq daýys beretin aksııalarynyń (jarǵylyq kapıtalǵa qatysý úlesteriniń) elý jáne odan da kóp paıyzy tikeleı nemese janama túrde memleketke tıesili zańdy tulǵalar tıisti salanyń ýákiletti organyna (respýblıkalyq múlikke qatysty) nemese jergilikti atqarýshy organǵa (kommýnaldyq múlikke qatysty) tórelik talqylaýǵa jumsalatyn shyǵystardyń boljamdy somalaryn kórsetip, osyndaı kelisim jasaýǵa kelisim berý týraly suraý salý joldaýǵa tıis. Tıisti salanyń ýákiletti organy nemese jergilikti atqarýshy organ kúntizbelik on bes kún ishinde suraý salýdy qaraýǵa jáne kelisý nemese kelisim berýden ýájdi bas tartý týraly jazbasha habarlama joldaýǵa mindetti. Tıisti salanyń ýákiletti organy nemese jergilikti atqarýshy organ suraý salýdy qaraǵan kezde memlekettiń ekonomıkalyq qaýipsizdigi men múddelerin eskerýge tıis.
9-bap. Tórelik kelisimniń nysany men mazmuny
1. Tórelik kelisim jazbasha nysanda jasalady. Tórelik kelisim, eger ol taraptar qol qoıǵan ne hattar, telegrammalar, telefonogrammalar, fakster, elektrondyq qujattar nemese sýbektilerdi jáne olardyń erik bildirýin aıqyndaıtyn ózge qujattar almasý arqyly jasalǵan qujatta tórelik eskertý túrinde jazylsa, tórelik kelisim jazbasha nysanda jasalǵan bolyp esepteledi.
2. Eger tórelik kelisim talap aryz almasý jáne talap qoıýdy qaıtaryp alý arqyly jasalsa, onda taraptardyń biri kelisimniń bar ekenin rastasa, al ekinshi tarap buǵan qarsy bolmasa, ol sondaı-aq jazbasha nysanda jasalǵan bolyp esepteledi.
3. Sharttaǵy daýdy tóreliktiń sheshýine berý týraly talapty qamtıtyn qujatqa silteme, shart jazbasha nysanda jasalǵan jáne bul silteme tórelik kelisimdi sharttyń bir bóligi retinde qarastyrǵan jaǵdaıda, tórelik kelisim bolyp tabylady.
4. Tórelik shartta:
1) taraptardyń daýlardy tórelikke berý týraly nıeti;
2) tórelik qaraýǵa jatatyn nysanany kórsetý;
3) naqty tórelikti kórsetý;
4) osy Zańnyń 8-baby 10-tarmaǵynda kózdelgen tıisti salanyń ýákiletti organynyń nemese jergilikti atqarýshy organnyń kelisimi qamtylýǵa tıis.
Tórelik kelisimniń qosymsha jaǵdaılary taraptardyń kelisimimen aıqyndalýy múmkin.
5. Taraptardyń ekinshi tarapqa aqylǵa qonymdy merzimderde habarlaı otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksi 404-babyna sáıkes daý týyndaǵanǵa deıin birjaqty tártippen tórelik kelisimnen bas tartýǵa quqyǵy bar.
10-bap. Tórelik kelisim jáne daýdyń máni boıynsha sotqa talap qoıýdy usyný
Tórelik talqylaý nysanasy boıynsha talap qoıý berilgen sot, eger tórelik kelisim jaramsyz, kúshin joıǵan nemese oryndalýy múmkin bolmaıtyn dep tappasa, eger taraptardyń kez kelgeni bul týraly ótinse, daýdyń máni boıynsha óziniń alǵashqy ótinishin usynýdan keshiktirmeı taraptardy tórelikke jiberýge tıis.
2-taraý. QAZAQSTANNYŃ TО́RELIK PALATASY
11-bap. Qazaqstannyń Tórelik palatasyn qurý, qaıta uıymdastyrý jáne taratý
1. Qazaqstannyń Tórelik palatasy (budan ári – Tórelik palata) – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerinde belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasynda tórelikterdiń qyzmetin iske asyrý, yntalandyrý jáne qoldaý úshin qolaıly jaǵdaılardy qamtamasyz etý maqsattarynda qurylatyn, turaqty jumys isteıtin tórelikterdiń, tóreshilerdiń birlestigin bildiretin kommersııalyq emes uıym.
2. Tórelik palatany qaıta uıymdastyrý jáne taratý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes júzege asyrylady.
12-bap. Tórelik palatanyń ókilettikteri
1. Tórelik palatynyń ókilettikterine:
1) tóreshilerdiń jáne turaqty áreket etetin tórelikterdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdarynda, sheteldik jáne halyqaralyq uıymdarda múddelerin bildirý jáne qorǵaý;
2) Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tórelik qyzmet jaǵdaıynyń jáne turaqty jumys isteıtin tórelikterde ister saqtalýynyń monıtorıngi;
3) tóreshilerdi oqytý jáne olardyń biliktiligin arttyrý;
4) turaqty jumys isteıtin tórelikter tóreshileriniń, sondaı-aq Tórelik palatanyń músheleri bolyp tabylatyn tóreshilerdiń tizilimin júrgizý;
5) turaqty jumys isteıtin tórelikterde isterdi saqtaý qaǵıdalaryn bekitý;
6) osy Zańnyń 14-baby 6-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaılarda Tórelik palatanyń tizilimindegi nemese turaqty jumys isteıtin tóreliktiń adamdary arasynan tóreshilerdi (tóreshini) taǵaıyndaý;
7) naqty daýdy sheshý úshin taǵaıyndalǵan tóreshiniń ókilettikterin toqtatýǵa qatysty sheshim qabyldaý;
8) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes keletin, Tórelik palatanyń quryltaı qujattarynda kózdelgen ózge ókilettikter kiredi.
2. Tórelik palatanyń tizilimi – turaqty jumys isteıtin tórelikterdiń tóreshileri, sondaı-aq Tórelik palatanyń músheleri bolyp tabylatyn tóreshiler týraly derekqor.
Tóreshiler tizilimi Tórelik palatanyń ınternet-resýrsynda qazaq jáne orys tilderinde ornalastyrylýǵa tıis.
3. Turaqty jumys isteıtin tórelikterdiń isterdi saqtaýynyń monıtorıngin júzege asyrý kezinde Tórelik palataǵa qupııalylyq qaǵıdaty qoldanylady.
4. Tórelik palatany basqarý organdary mynalar bolyp tabylady:
1) joǵary basqarý organy – múshelerdiń jalpy jınalysy;
2) turaqty jumys isteıtin alqaly basqarý organy – basqarma;
3) atqarýshy jeke-dara organ - basqarma tóraǵasy;
4) Tórelik palatanyń qarjy-sharýashylyq qyzmetin ishki baqylaý organy – tekserý komıssııasy (tekserýshi).
3-taraý. TО́RELIKTIŃ QURAMY
13-bap. Tóreshiler
1. Istiń nátıjesine tikeleı nemese janama túrde múddeli emes, taraptardan táýelsiz bolyp tabylatyn jáne tóreshiniń mindetterin atqarýǵa kelisim bergen, jasy otyzǵa tolǵan, joǵary bilimi men mamandyǵy boıynsha keminde bes jyl jumys ótili bar jeke tulǵa tóreshi bolyp saılanady (taǵaıyndalady).
Daýdy jeke-dara sheshetin tóreshiniń joǵary zań bilimi bolýǵa tıis. Daýdy alqaly sheshetin jaǵdaıda tórelik quram tóraǵasynyń joǵary zań bilimi bolýǵa tıis.
Taraptardyń kelisimi boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty, sheteldik ne azamattyǵy joq adam tóreshi bolyp saılanýy múmkin.
2. Tóreshilikke kandıdattarǵa qoıylatyn qosymsha talaptardy taraptar tikeleı kelisýi nemese turaqty jumys isteıtin tórelik reglamentinde aıqyndalýy múmkin.
3. Mynalar:
1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańynda belgilengen tártippen saılanǵan nemese taǵaıyndalǵan sýdıa;
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańynda belgilengen tártippen sot áreketke qabiletsiz nemese áreketke qabileti shekteýli dep tanyǵan;
3) sottylyǵy alynbaǵan nemese ótelmegen ne qylmystyq quqyq buzýshylyq jasady dep aıyp taǵylǵan adam;
4) memlekettik qyzmetshi, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtaty, óz qyzmetin memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen aqysy tólenetin turaqty nemese jumystan bosatylǵan negizde júzege asyratyn máslıhat depýtaty jáne áskerı qyzmetshi bolyp tabylatyn adam tóreshi bola almaıdy.
14-bap. Tóreliktiń quramy
1. Tóreliktiń quramy jeke-dara ne alqaly bolýy múmkin.
Tóreliktiń quramyn qalyptastyrý taraptardyń kelisimi boıynsha tóreshilerdi (tóreshini) saılaý (taǵaıyndaý) arqyly júrgiziledi.
2. Taraptar tóreshilerdiń sanyn aıqyndaýǵa quqyly, ol taq bolýǵa tıis.
Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, onda tórelikte daýdy sheshý úshin úsh tóreshi saılanady (taǵaıyndalady).
3. Turaqty jumys isteıtin tórelikte tóreliktiń quramyn qalyptastyrý turaqty jumys isteıtin tóreliktiń reglamentinde jáne tórelik kelisimde belgilengen tártippen júrgiziledi.
4. Tórelikte naqty daýdy sheshý úshin tóreliktiń quramyn qalyptastyrý taraptar kelisken tártippen júrgiziledi.
5. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa nemese daýdy turaqty jumys isteıtin tórelik qaramaıtyn bolsa, úsh tóreshiden turatyn tóreliktiń quramyn qalyptastyrý kezinde árbir tarap bir tóreshini taǵaıyndaıdy jáne osylaısha taǵaıyndalǵan eki tóreshi úshinshi – tóraǵalyq etetin tóreshini saılaıdy.
6. Taraptardyń kelisimi bolmaǵan jaǵdaıda turaqty jumys isteıtin tóreliktiń basshysy, al daýdy naqty daýdy sheshý úshin qurylǵan tórelik qaraǵan jaǵdaıda – Tórelik palata:
1) eger reglamentte nemese taraptardyń kelisiminde ózgeshe merzim belgilenbese, tarap basqa taraptan bul týraly ótinishti alǵan kezden bastap kúntizbelik otyz kún ishinde tóreshini taǵaıyndamaǵan;
2) eger reglamentte nemese taraptardyń kelisiminde ózgeshe merzim belgilenbese, eki tóreshi ózderin taǵaıyndaǵan kezden bastap kúntizbelik otyz kún ishinde úshinshi tóreshini tańdaý týraly ýaǵdalaspaǵan;
3) taraptar daýdy jeke-dara qaraıtyn tóreshini tańdaý týraly ýaǵdalaspaǵan jaǵdaılarda, daý taraptarynyń biriniń ótinishi boıynsha tóreshilerdi (tóreshini) Tórelik palatanyń tizilimindegi nemese turaqty jumys isteıtin tórelik quramyndaǵy adamdardyń qatarynan kúntizbelik otyz kún ishinde taǵaıyndaýy múmkin.
Turaqty jumys isteıtin tórelik basshysynyń tóreshilerdi taǵaıyndaý týraly sheshiminiń kúshi joıylýǵa jatpaıdy.
15-bap. Tóreshiler tizilimi
1. Tóreshiler tizilimi – Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda óz qyzmetin júzege asyratyn tóreshiler týraly málimetterdi qamtıtyn derekqor.
Tóreshiler tizilimi tóreshiniń tegin, atyn, ákesiniń atyn (eger ol jeke basyn kýálandyratyn qujatta kórsetilgen bolsa), jumys ornyn, laýazymyn jáne jumys kezeńin kórsetip, jumys tájirıbesin, ǵylymı dárejesin jáne ǵylymı ataǵyn (bolǵan jaǵdaıda), qaraǵan isteriniń sanyn qamtýǵa tıis.
2. Tóreshiler týraly aqparat múddeli tulǵalardyń suraý salýy boıynsha beriledi.
3. Tóreshiler tizilimin júrgizý jáne ony paıdalaný qaǵıdalaryn Tórelik palata bekitedi.
16-bap. Turaqty jumys isteıtin tórelik qyzmetiniń sharttary
1. Turaqty jumys isteıtin tórelik óziniń tóreshileriniń tizilimin júrgizedi. Zańdy mekenjaıyn jáne reglamentin qosa alǵanda, turaqty jumys isteıtin tórelik týraly aqparat, sondaı-aq tóreshilerdiń tizilimi jeke jáne zańdy tulǵalardyń erkin tanysýy úshin buqaralyq aqparat quraldarynda, onyń ishinde ınternet-resýrstarda ornalastyrylady. Tóreliktiń sheshimderi týraly aqparat daý taraptarynyń kelisimi bolǵan kezde ornalastyrylady.
2. Turaqty jumys isteıtin tórelik óziniń reglamentinde aıqyndalǵan tártippen qaralǵan daýlar boıynsha isterdi saqtaýdy júzege asyrady. Turaqty jumys isteıtin tóreliktiń isterin saqtaýdy baqylaýdy Tórelik palata júzege asyrady.
17-bap. Tóreshiden bas tartý
1. Tóreshi osy Zańnyń 13-babynyń talaptaryna sáıkes kelmegen jaǵdaıda, taraptar tóreshiden bas tartý týraly málimdeýi múmkin.
2. Tóreshiniń týrashyldyǵyna jáne (nemese) quzyrettiligine kúmán týǵyzatyn mynadaı mán-jaılar, eger:
1) tóreshimen tyǵyz baılanysty adam daý tarapy bolyp tabylsa nemese tóreshi daýdy qaraýdyń nátıjesine qaraı basqadaı turǵyda ózine eleýli paıdany nemese zalaldy kútetin bolsa;
2) tóreshi nemese onymen tyǵyz baılanysty adam daý tarapy bolyp tabylatyn zańdy tulǵanyń, onyń fılıalynyń nemese ókildiginiń jetekshisi bolyp tabylsa nemese basqadaı turǵyda tarapty nemese daýdy qaraýdyń nátıjesine qaraı eleýli paıdany nemese zalaldy kútetin adamdy bildiretin bolsa;
3) tóreshi sarapshy retinde bolsa nemese ózgeshe turǵyda daýdaǵy óz ustanymyn aldyn ala aıqyndap qoıǵan bolsa nemese taraptyń ustanymyn aldyn ala daıyndaýda nemese jazyp berýde tarap jaǵyna járdem kórsetken bolsa;
4) tóreshi osy isti qaraýǵa baılanysty osy Zańda kózdelmegen syıaqy alsa nemese ony talap etse;
5) tóreshi tórelik talqylaý merzimderin negizsiz saqtamaıtyn bolsa, tóreshiden bas tartýǵa negiz bolyp tabylady.
Osy Zańnyń maqsattary úshin, eger adam tóreshiniń jubaıy (zaıyby) nemese onyń jaqyn týysy, jekjaty ne turaqty jumys isteıtin tóreliktiń qyzmetkeri bolyp tabylatyn, tóreshimen eńbek nemese ózge sharttyq qatynastarda turatyn nemese onyń tóreshige táýeldiligin kýálandyratyn ózge de baılanysy bar adam, etene baılanystaǵy adam bolyp tabylady.
3. Qandaı da bir jeke adamǵa onyń tóreshi etip saılaný (taǵaıyndalý) múmkindigine baılanysty ótinish bildirilgen jaǵdaıda atalǵan adam osy Zańnyń 13-babyna sáıkes odan bas tartý úshin negiz bolyp tabylatyn mán-jaılardyń bar ekendigi týraly habarlaýǵa tıis. Eger atalǵan mán-jaılar tórelik talqylaý kezinde týyndaǵan jaǵdaıda tóreshi bul týraly taraptarǵa kidirissiz habarlaýǵa jáne ózdiginen bas tartatyny týraly málimdeýge tıis.
4. Eger bas tartý úshin negiz bolyp tabylatyn mán-jaılar tarapqa osy isti qaraý úshin tórelik quramyn qalyptastyrǵannan keıin ǵana belgili bolǵan jaǵdaıda, ol osy bapqa sáıkes ózi saılaǵan tóreshiden bas tartý týraly málimdeýi múmkin.
5. Turaqty jumys isteıtin tórelikte tóreshiden bas tartý rásimi onyń reglamentinde aıqyndalýy múmkin.
6. Tórelikte naqty daýdy sheshý úshin tóreshiden bas tartý rásimin taraptar kelisýi múmkin.
7. Eger tóreshiden bas tartý rásimi taraptarmen kelisilmese nemese turaqty jumys isteıtin tóreliktiń reglamentinde aıqyndalmasa, onda tarap tóreshiden bas tartý týraly jazbasha dáleldi ótinishti tóreshiden bas tartý úshin negiz bolyp tabylatyn mán-jaılar ózine belgili bolǵannan keıin kúntizbelik otyz kún ishinde tórelikke berýge tıis.
Eger ózine bas tartý málimdelgen tóreshi ony qanaǵattandyrýdan bas tartsa nemese taraptardyń biri tóreshiden bas tartýmen kelispese, onda tóreliktiń quramyna kiretin tóreshiler taraptyń jazbasha dáleldi ótinishi alynǵan kezden bastap kúntizbelik on kún ishinde bas tartý týraly máseleni sheshedi.
Daýdy jeke-dara qaraıtyn tóreshiden bas tartý týraly máseleni sol tóreshi sheshedi.
Eger daýdy jeke-dara qaraıtyn tóreshi taraptardyń biriniń nemese ekeýiniń de bas tartý týraly ótinishin qanaǵattandyrýdan bas tartsa nemese taraptardyń biri tóreshiden bas tartýmen kelispese, onda taraptar bas tartý týraly máseleni tóreliktiń osy quramynyń tórelik talqylaýdy toqtatýy týraly kelisim qabyldaý arqyly sheshedi.
18-bap. Tóreshiniń ókilettikterin toqtatý
1. Tóreshiniń ókilettikteri taraptardyń kelisimi boıynsha osy Zańnyń 17-babynda kózdelgen negizder boıynsha, sondaı-aq óz ókilettikterin daýdy qaraý boıynsha belgilengen merzim ishinde oryndamaǵan nemese aýrýy boıynsha, qaıtys bolýyna ne daýdy qaraý boıynsha óz ókilettikterinen bas tartýyna baılanysty óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsiz bolǵan jaǵdaıda, toqtatylýy múmkin.
Osy tarmaqtyń birinshi bóliginde kórsetilgen negizderdiń qaısybirine qatysty kelispeýshilik bolǵan jaǵdaıda, kez kelgen tarap turaqty jumys isteıtin tórelik basshysyna tóreshiniń ókilettikterin toqtatýǵa qatysty sheshim qabyldaý týraly ótinishhatpen júginýi múmkin.
Tóreshiniń ókilettikterin toqtatýǵa qatysty sheshimniń kúshi joıylýǵa jatpaıdy.
2. Tórelik quramynyń ókilettikteri toqtatylǵan jaǵdaıda, qaraýda jatqan daý boıynsha is júrgizý basqa tórelik quramyn saılaǵanǵa (taǵaıyndaǵanǵa) deıin toqtatyla turady.
3. Tóreshiniń ókilettikteri naqty is boıynsha sheshim kúshine engennen keıin nemese eger taraptar mundaı toqtatýǵa qatysty ýaǵdalasqan jaǵdaıda toqtatylady. Osy Zańnyń 50 jáne 51-baptarynda kózdelgen jaǵdaılarda tóreshiniń ókilettikteri qaıta bastalady, al budan soń atalǵan baptarda kózdelgen prosestik áreketter jasalǵannan keıin toqtatylady.
19-bap. Tóreshini aýystyrý
Tóreshiniń ókilettikteri toqtatylǵan jaǵdaıda, aýystyrylatyn tóreshini saılaý (taǵaıyndaý) kezinde qoldanylǵan qaǵıdalarǵa sáıkes basqa tóreshi saılanady (taǵaıyndalady).
Aýystyrý tártibimen saılanǵan (taǵaıyndalǵan) tóreshi is boıynsha qaıta tyńdaýdy taǵaıyndaýǵa quqyly.
4-taraý. TО́RELIK TALQYLAÝDY JÚRGIZÝ
20-bap. Tóreliktiń óz quzyreti týraly qaýly shyǵarýǵa jáne talap qoıýdy qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaý týraly nusqaý berýge quqyǵy
1. Tórelik ózine sheshýge berilgen daýdy qaraýǵa ókilettiktepi (ıýrısdıksııasy) bar nemese joq ekendigi týraly máseleni, onyń ishinde taraptardyń biri tórelik kelisim jaramsyz degen sebeppen tórelik talqylaýǵa qarsylyq bildirgen jaǵdaıda derbes sheshedi. Bul maqsat úshin sharttyń bir bóligi bolyp tabylatyn tórelik eskertpe, sharttyń basqa talaptaryna táýeldi emes kelisim retinde túsindiriledi. Tóreliktiń sharttyń jaramsyzdyǵy týraly sheshim shyǵarýy tórelik eskertpeniń jaramsyzdyǵyna ákep soqpaıdy.
2. Tarap daýdyń máni boıynsha alǵashqy ótinish berilgenge deıin tóreliktiń ózine sheshýge berilgen daýdy qaraýǵa tóreliktiń ókilettikteri joq ekeni týraly málimdeýge quqyly.
3. Eger tórelik talqylaý barysynda qaralýy tórelik kelisimde kózdelmegen másele tórelik talqylaýdyń nysanasyna aınalsa, ne ol osy is qaraýda qoldanylatyn quqyq normalaryna nemese tórelik talqylaý qaǵıdalaryna sáıkes tórelik talqylaýdyń nysanasy bola almasa, tarap tóreliktiń óz ókilettikterin asyra paıdalanǵany týraly málimdeýge quqyly.
4. Tórelik osy baptyń 2 jáne 3-tarmaqtaryna sáıkes jasalǵan ótinishti kúntizbelik on kún ishinde qaraýǵa mindetti. О́tinishti qaraý nátıjeleri boıynsha uıǵarym shyǵarylady.
5. Eger tórelik óziniń quzyreti týraly máseleni qaraý kezinde tóreliktiń daýdy qaraýǵa ókilettikteri joqtyǵy týraly uıǵarym shyǵarsa, onda tórelik daýdy máni boıynsha qaraı almaıdy.
6. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, onda tórelik kez kelgen taraptyń ótinishi boıynsha qandaı da bir taraptyń daýdyń nysanasyna qatysty talap qoıýdy qamtamasyz etýi jóninde ózi qajet dep eseptegen osyndaı sharalar qabyldaýy týraly nusqaý bere alady, bul týraly uıǵarym shyǵarady.
21-bap. Tórelik talqylaý qaǵıdalaryn aıqyndaý
1. Tórelik talqylaýdy turaqty jumys isteıtin tórelik óziniń reglamentine jáne tórelik kelisimge sáıkes júzege asyrady.
2. Tórelik naqty daýdy sheshý úshin tórelik talqylaýdy taraptarmen kelisilgen qaǵıdalarǵa sáıkes júzege asyrady.
Turaqty jumys isteıtin tóreliktiń reglamentinde, sondaı-aq osy Zańnyń erejelerinde aıqyndalmaǵan jáne taraptarmen kelisilmegen tórelik talqylaýdyń qaǵıdalaryn tórelik aıqyndaıdy.
3. Tórelik quramyna berilgen ókilettikter kez kelgen dáleldemege jol berýshilikti, onyń qatystylyǵyn, mánin jáne mańyzyn aıqyndaýǵa arnalǵan ókilettikterdi qamtıdy.
22-bap. Tórelik talqylaýdyń orny
Daý turaqty jumys isteıtin tóreliktiń qaraýyna beriletin jaǵdaıdy qospaǵanda, taraptar tórelik talqylaýdyń ornyn óz qalaýlary boıynsha aıqyndaı alady. Mundaı ýaǵdalastyq bolmaǵanda, tórelik talqylaýdyń ornyn, taraptar úshin qolaılylyq faktoryn qosa alǵanda, istiń mán-jaılaryn eskere otyryp, tórelik aıqyndaıdy.
23-bap. Talap aryz
1. Talap qoıýshy óziniń talaptaryn talap aryzda baıandaıdy, ol tórelikke jazbasha nysanda beriledi. Talap aryzdyń kóshirmesi jaýapkerge beriledi.
2. Talap aryzda:
1) talap aryzdyń berilgen kúni;
2) taraptardyń ataýy, olardyń poshta mekenjaıy jáne bank derektemeleri;
3) tórelikke júginý negizdemesi;
4) talap qoıýshynyń talaptary;
5) talap qoıýshy óziniń talaptaryn negizdegen mán-jaılar;
6) talap qoıý talaptarynyń negizderin rastaıtyn dáleldemeler;
7) eger talap qoıý baǵalanýǵa jatsa, talap qoıýdyń baǵasy;
8) talap aryzǵa qosa beriletin qujattar men ózge de materıaldardyń tizbesi kórsetilýge tıis.
Talap aryzǵa talap qoıýshy nemese senimhattyń nemese ókildiń ókilettigin kýálandyratyn ózge qujattyń túpnusqasy qosa berile otyryp, onyń ókili qol qoıýǵa tıis.
3. Tóreliktiń reglamentinde talap aryzdyń mazmunyna qosymsha talaptar kózdelýi múmkin.
24-bap. Talap aryzǵa pikir
1. Jaýapker talap aryzǵa pikirinde óziniń talap qoıýǵa qarsylyqtaryn baıandaı otyryp, ony talap qoıýshyǵa jáne tórelikke usynýǵa quqyly. Talap aryzǵa pikir tóreliktiń reglamentinde nemese taraptardyń kelisiminde kózdelgen tártippen jáne merzimderde talap qoıýshyǵa jáne tórelikke beriledi.
Eger tóreliktiń reglamentinde talap aryzǵa pikir berý merzimi aıqyndalmasa, onda kórsetilgen pikir tóreliktiń birinshi otyrysyna deıin keminde kúntizbelik on kún qalǵanda usynylady.
2. Tarap tórelik is qaraý barysynda óziniń talap aryzdaryn jáne (nemese) talap qoıýǵa qarsylyqtaryn ózgertýge jáne (nemese) tolyqtyrýǵa quqyly.
25-bap. Tórelik talqylaýdy qozǵaý
1. Tórelik talap aryzdy qabyldap, eger reglamentte nemese taraptardyń kelisiminde ózgeshe merzim belgilenbese, kúntizbelik on kún ishinde tórelik reglamentine nemese taraptar kelisken qaǵıdalarǵa sáıkes tórelik talqylaýdy qozǵaý týraly uıǵarym shyǵarady, taraptarǵa onyń qaralatyn orny týraly habarlaıdy, jaýapkerge talap aryzǵa jazbasha pikir berýdi usynady.
2. Jaýapkerdiń qarsylyqtaryn bermeýi daýdy qaraýǵa kedergi bola almaıdy.
26-bap. Tórelik talqylaýdyń bastalýy
1. Eger taraptardyń kelisimimen ózgeshe kózdelmese, tórelik dáleldemelerdi berý úshin nemese aýyzsha jaryssózder úshin isti aýyzsha tyńdaý ótkizý ne qujattar men basqa da materıaldar negizinde ǵana talqylaýdy júzege asyrý týraly sheshim qabyldaıdy. Alaıda, taraptar aýyzsha tyńdaýdy ótkizbeýge ýaǵdalaspasa, tórelik mundaı tyńdaýdy taraptardyń kez kelgeniniń ótinishi boıynsha talqylaýdyń tıisti satysynda ótkizýge tıis.
2. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, naqty daýǵa qatysty tórelik talqylaý osy daýdy tórelikke berý týraly ótinishti jaýapker alǵan kúni bastalady.
3. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, tóreshi taraptarǵa tórelik otyrysynyń ýaqyty men orny týraly aldyn ala jáne tıisti túrde habarlama tapsyrýǵa mindetti.
4. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, onda taraptardyń biri tórelikke usynatyn barlyq qujattardyń, materıaldardyń kóshirmeleri men aqparatty tórelik olar tórelikke kelip túsken kúnnen bastap kúntizbelik jeti kún ishinde ekinshi tarapqa berýge tıis. Tórelik saraptamalyq qorytyndylardy taraptarǵa tórelik talqylaý bastalǵanǵa deıin berýge tıis.
27-bap. Talap aryzdy qaıtarý
1. Tórelik eger:
1) taraptar arasynda tórelik kelisim bolmasa;
2) talap qoıý tórelik kelisimde kózdelmegen tórelikke berilse;
3) talap qoıýdyń nysanasy tórelik kelisimniń sheńberinen tys bolsa;
4) tórelik kelisimniń qatysýshylary bolyp tabylmaıtyn úshinshi tulǵalardyń múddelerin qozǵasa;
5) talap aryzǵa qol qoıýǵa ókilettikteri joq adam qol qoısa;
6) talap qoıýshy talap aryzdy qaıtaryp alý týraly ótinish berse;
7) osy nemese basqa tóreliktiń is júrgizýinde sol taraptar arasyndaǵy sol nysana týraly jáne sol negizder boıynsha daý jóninde is bar bolsa, talap aryzdy qaıtarady.
2. Talap aryz qaıtarylǵan kezde tórelik dáleldi uıǵarym shyǵarady.
3. Aryzdyń qaıtarylýy talap qoıýshynyń sol jaýapkerge sol nysana týraly jáne sol negizder boıynsha talap qoıyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerinde, tıisti turaqty jumys isteıtin tóreliktiń reglamentinde nemese taraptardyń kelisiminde belgilengen talaptardy saqtaı otyryp, tórelikke qaıtadan júginýine kedergi keltirmeıdi.
28-bap. Tórelik talqylaýdyń tili
1. Taraptar tórelik talqylaý barysynda paıdanylatyn til nemese tilder týraly óz qalaýlary boıynsha ýaǵdalasýy múmkin. Mundaı ýaǵdalastyq bolmaǵanda tórelik talqylaý tili tórelikke talap aryz qaı tilde berilýine baılanysty ne tórelik kelisiminiń tilinde tóreliktiń uıǵarymymen belgilenedi.
Eger isti qaraýǵa daıyndaý barysynda tórelikte ókili talap aryz bergen tildi talap qoıýshynyń meńgermegeni anyqtalsa, onda talap qoıýshynyń jazbasha ótinishhaty boıynsha tórelik talqylaýdyń tilin ózgertý týraly uıǵarym shyǵarady.
Tórelik talqylaý júrgizilip otyrǵan tildi meńgermegen iske qatysýshy adamdarǵa aýdarmashy arqyly is materıaldarymen tanysý, tórelik talqylaýǵa qatysý quqyǵy, tórelikte ana tilinde sóıleý quqyǵy qamtamasyz etiledi. Bul rette tarap aýdarmashynyń tórelik talqylaýǵa qatysýyn derbes qamtamasyz etedi.
2. Qujattar men ózge de materıaldardy tórelik talqylaý tilinde (tilderinde) usynbaǵan tarap olardyń aýdarmasyn qamtamasyz etedi, bul rette tóreliktiń reglamentinde ne taraptardyń kelisiminde qosymsha talaptar aıqyndalýy múmkin.
3. Tórelik taraptardan qujattar men ózge de materıaldardyń tórelik talqylaý tilindegi (tilderindegi) aýdarmasyn talap ete alady.
4. Tóreliktiń qujattary jáne ózge de materıaldary iske qatysýshy adamdarǵa tórelik talqylaýdyń tilinde tabys etiledi.
29-bap. Qujattardy usynbaý nemese taraptardyń kelmeı qalýy
1. Qujattar men ózge de materıaldardy usynbaý, onyń ishinde tórelik otyrysynyń ýaqyty men orny týraly tıisti túrde habardar etilgen taraptardyń biriniń nemese olardyń ókilderiniń tórelik otyrysyna kelmeı qalýy, eger qujattar men ózge de materıaldardyń usynylmaý sebepterin nemese taraptardyń tórelik otyrysyna kelmeı qalýyn ol dálelsiz dep tanysa, usynylyp otyrǵan materıaldar men dáleldemeler negizinde tórelik talqylaý jáne tóreliktiń sheshim qabyldaýy úshin kedergi bolyp tabylmaıdy.
2. Jaýapkerdiń talap qoıýǵa qarsylyqtar usynbaýyn talap qoıýshynyń talaptaryn taný retinde qaraýǵa bolmaıdy.
30-bap. Taraptardyń jazbasha habarlamalardy alýy
Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa:
1) eger kez kelgen jazbasha habarlama adresattyń turaqty turǵylyqty jeri nemese poshta mekenjaıy boıynsha onyń jeke ózine jetkizilse, ol alyndy dep esepteledi, mundaılardy aqylǵa qonymdy anyqtama júrgizý arqyly anyqtaý múmkin bolmasa, eger ol sońǵy belgili turatyn jerine tapsyrys hatpen tapsyrylǵany týraly habarlamasy bar tapsyrys hat, telefonogramma nemese jedelhat, uıaly baılanystyń abonenttik nómiri nemese elekrondyq mekenjaıy boıynsha, sondaı-aq habarlaýdy tirkeýdi qamtamasyz etetin ózge de baılanys quraldaryn paıdalaný arqyly jiberilse, jazbasha habarlama alyndy dep esepteledi;
2) jazbasha habarlama osyndaı jetkizilgen kúni alyndy dep esepteledi.
31-bap. Taraptardyń quqyqtary
Tórelik talqylaýǵa qatysýshy taraptardyń:
1) is materıaldarymen tanysýǵa jáne osy materıaldardan kóshirmeler alýǵa;
2) dáleldemelerdi usynýǵa;
3) ótinish bildirýge, tóreshilerden bas tartýǵa;
4) proseske qatysýshylarǵa suraqtar qoıýǵa, aýyzsha jáne jazbasha túsiniktemeler berýge;
5) prosess barysynda týyndaıtyn barlyq máseleler boıynsha óz dálelderin usynýǵa;
6) basqa taraptyń ótinishterine jáne dálelderine qarsylyq bildirýge;
7) tórelik otyrys hattamasymen tanysýǵa jáne ol boıynsha jazbasha eskertýler berýge;
8) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerine sáıkes sot aldynda tóreliktiń sheshimin májbúrlep oryndatý týraly ótinish berýge;
9) osy Zańda belgilengen jaǵdaılarda tóreliktiń sheshimin buzý týraly ótinish berýge;
10) isti bitimgershilik kelisimimen nemese daýdy (janjaldy) medıasııa tártibimen retteý týraly kelisimmen aıaqtaýǵa quqyǵy bar.
32-bap. Taraptardyń tórelik otyrysqa qatysýy
1. Árbir tarapqa óz ustanymyn baıandaý jáne óziniń quqyqtary men múddelerin qorǵaý úshin teń múmkindikter berilýge tıis.
2. Eger taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, onda tórelik talqylaý taraptardyń jáne (nemese) olardyń ókilderiniń qatysýymen tóreliktiń jabyq otyrysynda júzege asyrylady.
Taraptar ókilderiniń ókilettikteri Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda kózdelgen talaptar saqtala otyryp resimdelýge tıis.
3. Tóreliktiń otyrysy (onyń bóligi) taraptardyń ótinishimen ne tóreliktiń bastamashylyǵymen beınekonferensııa baılanysy men ózge de baǵdarlamalar, tehnıkalyq quraldar paıdalanyla otyryp ótkizilýi múmkin.
Bul rette osy Zańnyń 22-babyna sáıkes aıqyndalǵan tórelik talqylaýdyń orny otyrys ótkizý, sheshim shyǵarý orny bolyp tabylady.
33-bap. Dáleldemelerdi usyný jáne zertteý
1. Árbir tarap óz talaptary men qarsylyqtarynyń negizdemesi retinde silteme jasaıtyn mán-jaılardy dáleldeýge tıis. Tóreshi, eger usynylǵan dáleldemelerdi jetkiliksiz dep tapsa, taraptarǵa qosymsha dáleldemeler tabys etýdi usynýǵa quqyly.
2. Tóreshiler, eger taraptar usynǵan dáleldemelerdiń daýǵa qatysy bolmasa nemese mundaı dáleldemelerdiń usynylǵan ýaqyty eskerile otyryp bas tartý oryndy bolyp tabylsa, dáleldemelerdi qabyldaýdan bas tartýǵa quqyly.
3. Tóreshi is boıynsha qolda bar barlyq dáleldemelerdi tikeleı zertteýge mindetti.
34-bap. Tórelik taǵaıyndaǵan sarapshy
1. Eger tórelik talqylaýǵa qatysýshy taraptar ózge jóninde ýaǵdalaspasa, tórelik:
1) tórelik aıqyndaıtyn naqty máseleler boıynsha ózine qorytyndylar berýi úshin bir nemese birneshe sarapshy taǵaıyndaýy;
2) taraptan iske qatysty kez kelgen aqparatty sarapshyǵa usynýyn ne oǵan iske qatysty qujattardyń, taýarlardyń nemese basqa da múliktiń tekserip qaraý úshin usynylýyn nemese tekserip qaraýǵa múmkindik berilýin talap etýi;
3) eger bul máselelerdi taraptar arnaıy eskertpese, saraptama júrgizý jáne sarapshynyń qatysýyna aqy tóleýge arnalǵan shyǵystardy bólýdi qosa alǵanda, tórelik talqylaýǵa sarapshynyń qatysýyna qatysty ózge de máselelerdi sheshýi múmkin.
2. Saraptamalyq qorytyndy jazba
Sońǵy jańalyqtar
Qazaq sportshylary shańǵymen tuǵyrdan sekirýden Olımpıadanyń fınalyna shyǵa almady
Olımpıada • Búgin, 00:15
Shymkentte joq páterlerdi jalǵa bergen áıel ustaldy
Oqıǵa • Keshe
Elimizdiń 17 óńirinde daýyldy eskertý jarııalandy
Aýa raıy • Keshe
Mektepte nege balalardyń pikiri eskerilmeıdi?
Mektep • Keshe
Elimizde áıelderge zorlyq-zombylyq kórsetýge qarsy naýqan bastaldy
Qazaqstan • Keshe
Taǵzym • Keshe
Sońǵy eki aıda elimizge qansha adam kóship keldi?
Qazaqstan • Keshe
Elena Rybakına WTA reıtınginde óz ornyn saqtap tur
Tennıs • Keshe
Mádenıet • Keshe
