Shyraılanǵan Shyǵys

Jańǵyrtý jobalarynyń jemisi О́ńirlik kommýnıkasııa qyzmetinde Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov «100 naqty qadam» Ult Josparynyń júzege asyrylý barysy týraly baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq jáne aýdandyq BAQ ókilderi qatysqan jıynda málim bol­ǵandaı, óńir ekonomıkasynyń jalpy kórsetkishterinde ósim bar. Bıylǵy I toqsannyń qorytyndylary boıynsha jalpy óńirlik ónim kólemi 500 mlrd. teńgeden asyp, 102 paıyz ósimdi qurady. Ult Josparynda kórsetilgen 5 reforma aıasynda atqarylǵan ju­mystarǵa jekelep toqtalǵan oblys basshysy alǵashqy sózdi kásibı memlekettik apparat qurý sheń­berinde jergilikti atqarýshy organdarǵa memlekettik apparat tıimdiligin arttyrý, mamandar bi­liktiligin joǵarylatý, bılik or­gan­daryndaǵy adamdardyń adal­dyǵy men tazalyǵyn saqtaýǵa erek­she kóńil bólingeninen bas­tady. Eń basty másele – kadr. Bilikti maman barlyq máseleniń túıinin she­shedi, degen oblys basshysy Kúrshim, Ulan, Katonqaraǵaı, Besqaraǵaı aýdandarynyń ja­ńadan taǵaıyndalǵan ákim­deri «A» tobynyń talaptarynan ta­bylǵanyn, memlekettik qyz­metke bi­likti mamandardyń kel­ýine jańa reformanyń jol ashqanyn jetkizdi. Zań ústemdigin qamtamasyz etý sharalaryna toqtalý barysyn­da sot júıesi men quqyq qor­ǵaý organdarynyń jumysyn jań­ǵyrtý sheńberinde qurylǵan jergilikti polısııa qyzmetiniń jedel ári der kezinde qımyldaýy úshin ýchaskelik ınspektorlarǵa 100 avtokólik satyp alynatynyn jetkizdi. Bul maqsatqa oblys bıýdjetinen 285 mıllıon teńge bólindi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, jergilikti polısııa qyzmetin qoǵam tarapynan baqylaý men onyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin oblys or­ta­­lyǵy men monoqalalarda «Qyl­mystyq quqyqbuzýshylyq kartasy» ázirlendi. Oblys ákiminiń aıtýynsha, bul kartany kez kelgen ınternet qoldanýshy jeke basynyń qaýipsizdigin aı­qyndaý maqsatyna paıdalana ala­dy. Atal­ǵan karta qazirgi kezde Rıdder men Kýrchatov qalalarynda qol­danysqa engizildi. Oblys ekonomıkasynyń órisi keleshekte de ónerkásiptiń damýymen tyǵyz baılanysty bolmaq. Sondyqtan Indýstrııalandyrý kartasynyń jobalary negizgi tirek ispetti. Oblysta 890 mıllıard teńgege 76 joba júzege asyrylýda. Osy jylǵa deıin 225,7 mıllıard teńgege 48 joba iske qosylsa, aǵymdaǵy jyly 9,7 mıllıard teńgege 10 joba júzege asyrylady. Onyń ishinde eksporttyq naryqqa ónim shyǵarýǵa arnalǵan Aqtoǵaı ken baıytý kesheni jáne О́skemen tolyq sıkldi avtozaýyty men avtobólshekter tehnoparkiniń qurylysyn erekshe atap ótýge bolady. Sondaı-aq, 2017-2018 jyldary qoldanysqa beriletin Jarma aýdanyndaǵy Baqyrshyq ken baıytý kesheni, Besqaraǵaı aýdanyndaǵy kobalt-nıkel ónimderin alý zaýyty, Zyrıan aý­­da­­nyndaǵy Turǵysyn gıdro­elektr stansasynyń qurylystary da mańyzdy jobalar qatarynda. Qazaqstan álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýi úshin shyǵys óńirinde ǵylymǵa ne­giz­del­gen ekonomıka qurý qa­dam­dary qolǵa alyndy. Qa­zirgi kezde tehnologııalyq úde­ris­­terdi ońtaılandyrý jáne eko­­­nomıkanyń tıimdi jańa baǵyt­taryn damytý maqsatynda 5,4 mıllıard teńgeni quraıtyn 10 mańyzdy ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ju­mystar atqarylyp jatyr. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan bul jobany qarjylandyrý baǵdarlamasy ázirlenýde. Maqsatymyz – óndiristi ár­taraptandyrýmen birge, ınno­va­sııalyq turǵydan jasaqtaý bolýy tıis. Elbasy tap­syrmasy bo­ıynsha, biz ǵylymdy qajet etetin ekonomıka qurý jolyna tústik. Osy baǵytta óńirdiń áleýetin tolyq deńgeıde paıdalanýdy kóz­­dep otyrmyz. Shetelderdiń ǵy­lymı jetistikterine shattana bermeýimiz kerek. Bizde ǵajap adamdar, daryndy ǵalymdar, bili­mniń mol qory bar, degen óńir basshysy álemde 5 tantal óndiretin zaýyt bar ekenin, onyń biri О́skemende ornalasqanyn, son­daı-aq, tıtannyń tis emdeý emhanalarynda keńinen qoldanysqa ıe ekenin, onyń óńdelgen mate­rıalyn 10 ese qymbatqa satyp alǵansha, ózimizde óndirýdiń álde­qaıda tıimdi ekenin aıtty. Máselen, tomografııalyq qu­rylǵylardy tolyq jasamaı, onyń bir bólshegin óndirýdiń ózi ónimdi álemdik naryqqa shy­ǵarýǵa jol ashady. О́ńirde qolǵa alynǵan jobalar medısına, mu­naı-gaz salasynyń damýy­na já­ne óndiristiń tehnologııalyq qaldyqtaryn óńdeýge jáne tıim­diligi tómen kenderden qundy me­­tall alýǵa baǵyttalyp otyr. Danıal Ahmetovtiń aıtýynsha, bul jobalar óńir kásiporyndaryna engizilgen soń el ekonomıkasymen birge, turǵyndardyń ómir súrý deńgeıine de oń áser etetin bolady. Jańa óndiris tájirıbesi paıda bolyp, jumys oryndary ashylady, júzdegen mıllıard teńgeniń joǵary tehnologııalyq ónimi alynady, óńirdiń ekologııalyq ahýaly da jaqsarady. Aımaq basshysy memleket­tik resýrstardyń qajetti ınfra­qu­rylymǵa jumsalatyn shyǵyn­daryn azaıtý maqsatynda mem­leket-jekemenshik áriptestigi baǵ­darlamasyn júzege asyrýǵa den qoıylyp otyrǵanyn jetkizdi. Nátıjesinde, bıyl oblystyń memlekettik ınvestısııalarǵa shaq­­qandaǵy damý bıýdjeti 2015 jylmen salystyrǵanda 38 mıllıard teńgege tómendedi. Bul oraı­­da Eýropa qaıta qurý jáne damý banki, halyqaralyq damý ıns­­tıtýttarynan qarjy tartý mindeti qoıyldy. Sońǵy 3-4 aı­dyń ishinde oblystaǵy ınje­ner­lik ınfraqurylymdy damytý boıynsha Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankimen 22 mıllıard teńgeni quraıtyn kelisimderge qol qoıyldy. Oblysta 135 mıl­­­lıard teńgeni quraıtyn 23 konsessııalyq joba aıaqtalýǵa ja­qyn. Osy negiz­de О́skemen men Semeı qala­larynyń ózinde 11 bala­baq­sha qurylysy josparlanyp otyr. Qa­zirgi tańda memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda jeke­menshik balabaqshalardy ashý úrdisi baıqalýda. Máselen, ótken jyly 2645 orynǵa arnalǵan 28 jekemenshik balabaqsha ashyldy. Osy baǵdarlama negizinde sońǵy shırek ǵasyr boıy kóterilip kele jatqan Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir qurylysyn salý josparlanyp otyr. Oblys ákimi kóptegen ınvestorlar qy­zyǵýshylyq tanytyp otyrǵan áleýmettik mańyzy joǵary iri nysannyń qurylysy jaqyn arada bastalatynyna senim bildirdi. Ult Josparyna sáıkes, qu­ry­lys salasynda da tyń ózgeris­ter baıqalýda. Ruqsat alý qujattaryn usyný 15 jumys kúnine deıin qys­qardy. Negizgi nazar jaldamaly jáne nesıelik turǵyn úı qurylysyna arnalyp otyr. Aǵymdaǵy jyly 322,5 myń sharshy metr turǵyn úı qoldanysqa berilmek, onyń ishinde turǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqyly 126 myń sharshy metr baspana paıdalanýǵa beriledi. Joldar – qaı eldiń bolmasyn ómir súrý sapasynyń mańyzdy kórsetkishi. 58 qadamǵa sáıkes, aǵym­daǵy jyly biz tolyq jóndeý jumystaryna ketetin shyǵyndy ortasha jóndeý jumystaryna aýystyrdyq. Bul 10,6 mlrd. teńgege 387 shaqyrym joldy qal­pyna keltirýge múmkindik beredi. Sondaı-aq, demalys bazalaryna baratyn baǵyttar boıynsha Sibe kólderi, Alakól, Buqtyrma sý qoımasy, «Kógildir buǵaz» aýmaǵy, sonymen qatar, О́skemen men Semeı, Aıagóz ben Aqsýat aralaryndaǵy joldar jóndeledi, dedi oblys ákimi. «QazAvtoJol» Astana – О́s­kemen baǵytyndaǵy Ortalyq – Shyǵys halyqaralyq kólik dá­lizin, sondaı-aq, «Nurly Jol» baǵ­darlamasy boıynsha res­pýb­lıkalyq Almaty – О́skemen avtojolyn qaıta jóndeýden ótkizý­di Qytaıdyń Eksım Bankinen nesıe alý arqyly jalǵastyrý má­selesin qa­rastyrýda. Baspasóz máslıhatynda oblys ákimi eki saǵatqa jýyq ýaqyt óńirdiń ekonomıkalyq-áleýmettik damýyna tyń serpin beretin baǵ­darlamalar men jobalardyń, onyń ishinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda alǵash ret júzege asyrylyp jatqan qanatqaqty jobalar týraly keńinen áńgimelep, til­shilerdiń saýaldaryna jaýap berdi.

О́skemendik avtokólik óndirisi ótkizý naryǵyn keńeıtýde

Elimizdiń eksporttyq áleýetin kóterý maqsatynda shyǵys óńirinde júzege asyrylyp jatqan mańyzdy ındýstrııalyq jobalardyń biri tolyq sıkldi avtozaýyt jáne av­tobólshekter óndirisi boıynsha tehnopark qurylysy bolyp otyr. Quny 112,8 mıllıard teńgege baǵalanǵan joba arqyly 4 myń jumys ornyn qurý kózdelgen. Búginde memlekettik ınvestısııa esebinen 6 mıllıard teńgege jýyq qarjyǵa ınfraqurylym qurylysy júrgizilýde. Qazir atalǵan qarjynyń 1,4 mıllıard teńgesi ıgerildi, al bıyl 2,5 mıl­lıard teńge bólinbek. Bul joba avtokólik klasterin qurý sheń­berinde iske asyrylyp jatyr. Qazir qazaqstandyq avtoónerkásip úshin óte kúrdeli kezeń. Baǵa ara­syndaǵy ıntervensııaǵa oraı, elimizge sońǵy eki jylda Reseıden 300 myńǵa jýyq avtokólik kel­di. Bul ótken jyly «AZIIа AVTO» AQ avtokólik óndirisin 80 paıyzǵa deıin tómendetip, atal­­ǵan salada ónerkásiptik ónimder kólemi 85 mıllıard teńge joǵaltty. Osyǵan oraı, jergilikti av­to­kólik óndirisiniń tutyný naryǵyn saqtaý ári keńeıtý maq­satynda oblys ákimi Danıal Ahmetov Ázer­baıjan, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Mońǵolııa elderiniń úki­met jetekshilerimen kezdesýler ótkizdi. Atap aıtqanda, Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Artýr Rası-Zademen, Qyrǵyz Respýblıkasy Premer-mınıstriniń orynbasary Oleg Pankratovpen, Tájikstan Respýblıkasy Pre­mer-mınıstriniń orynbasary Azım Ibrahımmen, Mońǵolııa Premer-mınıstriniń orynbasary Serendashıın Oıýýnbaatarmen júzdesti. Osy saparlar aıasyndaǵy kezdesýler barysynda taraptar kólik jáne avtokólik ónerkásibi salasyndaǵy ekijaqty áriptestikti damytý máselelerin talqylady. Onyń ishinde atalǵan elderdiń naryǵyna «BIPEK AVTO-AZIIа AVTO» holdıngi ónimderin tasymaldaý máselesi qarastyryldy. Sondaı-aq, kólik jáne avtokólik ónerkásibi salasyndaǵy áleýetti kásipkerlermen, seriktestermen kezdesý uıymdastyrylyp, óske­mendik avtozaýyt jáne avto­ból­shekter óndirisiniń jobasy tanys­tyryldy. О́ńirdegi avtoónerkásip oryndary 2016 jyldyń alǵashqy jarty­jyldyǵynda LADA ónimderiniń 3121, Granta, Kalina, Priora, al ekin­shi jartyjyldyqta Vesta, X-RAY, Largus syndy jańa túr­le­rin shyǵarýdy josparlap otyr. Aıta ketken abzal, 2015 jyl­­­dyń qazan aıynda Orta­lyq Azııa elderindegi Lada avto­kólikteriniń dıstrıbýsııa qu­qyǵyna «BIPEK AVTO-AZIIа AVTO» holdıngi ıe bolǵan edi. Qa­zaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy Prezıdentteriniń kezdesýi sheńberinde qazaqstan­dyq «BIPEK AVTO-AZIIа AVTO» kom­panııalar toby men reseılik «AVTOVAZ» AAQ basshylary birikken is-qımyl týraly ke­lisimge qol qoıǵan. Áriptester Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrik­menstan, Tájikstan jáne Moń­ǵolııa elderiniń naryǵyna taýar jetkizýshi ınfraqurylymdy óz­ara birige otyryp, damytýǵa kelisken bolatyn. Budan buryn osy ispet­ti kelisim Reseıdiń Sibir jáne Oral federaldy okrýgteriniń naryǵyna qatysty qabyldanǵan edi. Osylaısha, «BIPEK AVTO-AZIIа AVTO» Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqtyń avtokólik na­ryǵyna shyǵý jobasyn sátimen júzege asyra bastaǵan alǵashqy qazaqstandyq kompanııa bolyp otyr. 2015 jyly qazaqstandyq holdıng Reseıdiń 11 qalasynan 15 jekemenshik avtoortalyq ashyp, satý jelisin qurdy. О́SKEMEN.

Et óndirýge ekpin beriledi

Shyǵys óńirinde «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 60-61 qadam­dary aıasynda aýqymdy ju­mystar atqarylýda. Memleket basshysynyń sút jáne sút ónim­derin shyǵarýdy damytý úshin stra­tegııalyq ınvestorlardy tartý jó­nindegi tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda taýarly sút fermalary men sút qabyldaý pýnktterin qurý boıynsha keshendi baǵdarlama qabyldanǵan bolatyn. Osy oraıda oblys kóleminde 37 taýarly sút fermasyn qurý josparlanǵan bolatyn. Byltyr sonyń 13-i óz jumysyn bastap ketti. Al bıyl 24 taýarly sút fermasy men 12 sút qabyldaý pýnk­tin uıymdastyrý kózdelip otyr. Shyǵys Qazaqstan respýblıkada sút óndirýden alǵashqy úshtikte tursa da, sút óńdeý kásiporyndarynyń 35 pa­ıyzdyq qýaty ǵana ıgerilgen. Joǵarydaǵy jobalar sátimen júzege asar bolsa, ıaǵnı sút óndi­ri­­sine turǵyndar arasyndaǵy jeke sharýashylyqtardyń áleýetin qosý arqyly ony 52 paıyzǵa deıin art­tyrýǵa bolady. Eń bastysy, 61-qadamdy jú­zege asyrý sheńberinde óńirde et ba­ǵytyndaǵy mal basyn kó­beı­tý, tuqymdy túrlendirý jáne bor­daqylaý alańdaryn salý ju­mys­tary júrgizilip jatyr. О́ńirlik kommýnıkasııa qyzmetinde ótken baspasóz máslıhaty barysynda oblys ákimi Danıal Ahmetov mal sharýashylyǵynyń et óndirý áleýetine erekshe nazar aýdarylyp otyrǵanyn jetkizdi. Oblys bas­shy­­synyń aıtýynsha, negizgi min­det – mal sharýashylyǵy ónim­derindegi ımporttyq úlesti azaıtý. Sondyqtan, et baǵytyndaǵy sharýashylyqtardy odan ári damytý úshin óńirde keshendi sharalar legi qabyldandy. Mal basyn kóbeıtý, bordaqylaý alańdaryn salý, jem­shóp bazasyn paıdalanylmaı qal­ǵan telimderdi aı­nalymǵa engizý ese­binen nyǵaıtý, veterınarlyq ahýaldy ońaltý syndy jumystar qol­ǵa alyndy. Ag­rarlyq sektor – ekono­mıka­nyń damýyna aıtar­lyqtaı áser etetin salalardyń biri. Bul rette oblys ekonomıkasyna aıtarlyqtaı serpin bermek jobalardyń biri – 3 myń iri qaraǵa arnalǵan bor­daqylaý alańy men et óńdeý ke­sheni alǵash ret Kókpekti aýdanynda iske qosylatynyn aıtýǵa bolady. Bul keshendi bıyl iske qosý josparlanyp otyr. Jańa kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 6 myń tonna sıyr etin óndirýge jetedi. Budan ózge, Aıagóz aýdanynda jylyna 11,5 myń tonna et óndirý qýa­ty­na ıe mal soıý sehy men bir merzimde 1 myń bas iri qara men 50 myń qoıǵa arnalǵan bordaqylaý alańy­nyń qurylysyna «Evrazııa Agro holdıng» kompanııasymen ne­sıe­lik kelisimge qol qoıyldy. Al úshin­shi jobany júzege asyrý 2018 jylǵa josparla­nyp otyr. Úrjar aýdanynda ornalasatyn aýqymdy qus fabrıkasy jylyna 30 myń tonna et óndirmek. Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Dýman Anash.