Jańashyldyq
Aman erdiń aty shyǵady deıdi halqymyz. Totalıtarlyq rejim qyspaǵynan aman shyǵyp Táýelsizdikke qol jetkizgenimiz – Qazaq eliniń basty baqyty. Táýbege kelý, shúkirshilik etý degenimiz, mine, osy da. Eger dál osy oıdyń jetegimen áńgimemizdi ári qaraı jalǵasaq, amandyǵymyz bosaǵanyń beriktigine de baılanysty ekenin baıqaımyz. Elimizdiń sondaı bosaǵasynyń biri – Batys Qazaqstan. O bastan óziniń geosaıası jáne geoekonomıkalyq qarym-qatynastaryn oń jolǵa qoıa bilgen óńirde búgingi kúni tyń jobalar júzege asa bastady. Onyń ústine ótken naýryz aıynda Prezıdent Jarlyǵymen Altaı Kólginovtiń Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndalýy aımaqtyń alǵa basýy úshin sony bir serpin ákelgeni sezilgendeı kórinedi. Oblys basshysynyń Ult Josparynda qoıylǵan «100 naqty qadamdy» iske asyrýǵa baılanysty ótkizgen baspasóz máslıhatynda da jańashyldyq pen jasampazdyq ahýaly aıqyn ańǵaryldy.
Atap aıtqanda, «100 naqty qadam» Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy basty maqsat ekonomıkasy damyǵan, ǵylymy men bilimi órkendegen jáne rýhanı qazynasy baıyǵan memleket qurý. Tek osyndaı jaǵdaıda ǵana básekelestikke tótep berýge bolady. Endeshe, naqty qadamǵa naqty is-qımyl jospary qajet ekeni talas týǵyzbaıdy. Osy turǵyda oblystyń jańa basshysy ne der eken degen jýrnalıstik áýestiktiń basym túskenin de jasyryp qala almaımyz. Joq, bosqa kúdiktengen ekenbiz. Oblys basshysy bolyp taǵaıyndalǵanyna úsh aptaǵa da tola qoımaǵan A.Kólginov bes reformanyń baǵytynan tamyr tartatyn jergilikti atqarý organdarynyń mindetterin taıǵa tańba basqandaı aıqyndap berdi.
Baspasóz máslıhaty ústindegi naqty tujyrymdar, naqty suraqtarǵa qaıtarylǵan naqty jaýaptar aımaqtyń jańa basshysynyń bul basqosýǵa jan-jaqty ári tyńǵylyqty ázirliktermen kelgenin kórsetti. Bes baǵyt, bes reforma boıynsha Oral óńirinde atqarylýǵa tıisti jobalar men baǵdarlamalar júrekterge jetkendeı áser qaldyrdy. Birinshi reforma kásibı memlekettik apparat qurý desek, bul turǵyda A.Kólginov Oral óńirinde de memlekettik qyzmet kez kelgenniń qoljaýlyǵy bola almaıtynyn atap kórsetti. Tek tómengi býynnan tájirıbe alǵan kezde ǵana odan joǵary laýazymǵa ornalasýǵa jol ashylady. Bizdiń maqsatymyz ózindik oı-pikiri bar, bastamashyldyq tanyta biletin, bilikti de bilimdi, kásibı deńgeıi joǵary azamattardyń is basyna kelýine jaǵdaı týǵyzý. Bul úshin oblysta qajetti resýrstar mólsheri qaraldy, dedi ol.
Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, respýblıkada Ádep kodeksi men Ádep jónindegi ókil ınstıtýty engizilýine oraı oblys ákimdiginde de Ádep jónindegi ýákil bekitilipti. Ol azamattar men memlekettik qyzmetshilerdi qabyldap, qajetti kómekter men keńester bermek. Olardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaýǵa da óz yqpalyn tıgizbek. Aldaǵy 2017 jyldan bastap memlekettik qyzmetshilerge eńbekaqy olardyń qyzmetiniń sapasy men nátıjesine baılanysty tólenbek. Bul turǵyda biz ádildik pen tazalyqtyń ústem túsýine barynsha múddeli bolyp otyrmyz, dep oı qorytty Altaı Seıdiruly.
Esep berýshi ekinshi reforma boıynsha jergilikti polısııa qyzmetiniń ereksheligine keńirek toqtaldy. Bul bir sózben aıtqanda, turǵyndarǵa eń jaqyn qurylym. Onyń qurylǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Soǵan qaramastan jyl basynan beri óńirdegi jergilikti polısııa ókilderiniń tyndyrǵan isteri aıtarlyqtaı. Eń bastysy, olarǵa halyqtyń senimi nyǵaıyp keledi. Bul, birinshiden, turǵyndarmen ashyq áńgimege kelip, qoıan-qoltyq jumys jasaýdyń nátıjesi, dedi oblys ákimi. A.Kólginov baspasóz máslıhatynda budan keıingi úshinshi, tórtinshi jáne besinshi reformalarǵa sáıkes oblysta erteńgi kúni atqarylatyn isterge ekpin túsirdi.
Bizdiń aldymyzda oblysta ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý qarqynyn jedeldetý jáne aımaq aýmaqtaryn áleýmettik turǵydan odan ári jańǵyrtý mindetteri tur, dedi budan ári ol. О́tken jyly óńir ekonomıkasyn órkendetýge tartylǵan ınvestısııa kólemi aldaǵy 2014 jylmen salystyrǵanda 28 paıyzǵa ósipti. Degenmen, bul derekti qanaǵat tutyp otyra berýge bolmaıdy, dedi oblys ákimi. Budan keıin tereń taldaýlar men saraptamalarǵa qaraı oıysqan óńir basshysy ınvestısııanyń basym bóligi negizinen óńdeý ónerkásibine tıesili ekenin aıtyp berdi. Sondyqtan, aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn shalǵaı aýdandarda mal basyn ósirý jáne et pen sút óndirý ári onyń ónimderin óńdeý arqyly qosymsha ınvestısııa kózderin tartý qarastyrylyp otyrǵany da ákim esebiniń jelisinen kórinis tapty.
Budan ári jańa óndiris oryndaryn jasaqtaý men istep turǵan óndiristerdi keńeıtý arqyly – jańa jumys oryndaryn ashý qajettigi aıtyldy. Mundaı mysaldar jetkilikti. Sonyń basynda Oral transformator zaýyty tur. Otandyq kásiporyn óz ónimderin eksportqa, sonyń ishinde TMD elderi men Iranǵa shyǵarýdy kózdep otyr. Ekinshi bir irgeli nysan qatarynda óńirdiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtyp, qýat kózderine degen táýeldilikti eńsere bilgen «Batys Paýer» kompanııasy bar. Búginde atalǵan gazdy-týrbınaly stansanyń ekinshi kezegi keshenin qolǵa alý belgilengen.
Bıyl oblysta ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha júzege asa bastaǵan jobalar da birinshi kezekte jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi kezde bal tatyǵan bekire balyq pen onyń qara ýyldyryǵy eske túsken kezde tek jutynyp, tamsanyp qana qoıamyz. Aıtaıyn degenimiz, bıylǵa jobalardyń arasynda bekire balyq pen qara ýyldyryq óndiriletin keshenniń orny bólek. Jabyq sý aıdyny jaǵdaıynda iske qosylatyn aıryqsha jobanyń jalpy quny 4,5 mıllıard teńgeni quraıdy.
Búgingi kúni shekaralyq aımaqta birlesken kásiporyndar qurý isine de jańasha kózqaras qalyptasyp keledi. О́ıtkeni, bul úrdis saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy tereńdetýdiń basty bir joly. Ári basty bir kózi. Batys qaqpada birikken kásiporyndardy kóbirek qurýǵa degen kózqaras osyndaı ómirsheń oıdan bastaý alǵany anyq. Onyń alǵashqy leginde «Jelaev astyq ónimderi kombınaty» AQ turǵany da basy ashyq másele. Bul Oral óńirindegi eksporttyq ónimder shyǵarýǵa baǵyttalǵan iri Qazaqtan – Reseı kásiporny bolyp tabylady. Búginde olar ózderiniń basty ónimderi un men makaron buıymdaryn Armenııa men Reseı Federasııasyna shyǵaryp otyr. Bulardan ishki jáne syrtqy rynoktarǵa júzden astam et konservisi ónimderi túrlerin shyǵaratyn «Kýbleı» JShS-de qalyspaı keledi.
Biz oblys turǵyndary arasynda azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etip, kúndelikti tutynatyn azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý jónindegi naqty is-qımyl josparyn belgilep otyrmyz, dedi baspasóz máslıhatynda Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov. Aýylsharýashylyq óndirisin ártaraptandyrý isi de udaıy nazarda ustalmaq. Zelenov aýdanynda etti baǵytqa negizdelgen qus fabrıkasy qurylysynyń júrip jatqany osy pikirimizdiń bir dáleli. Atalǵan joba oblys turǵyndaryn qus etimen qamtymaq. Ári júzdegen jańa jumys oryndarynyń iske qosylýyna septigin tıgizbek.
Aqjaıyq aýmaǵyndaǵy sheshimin tolyq taýyp úlgermegen máselelerdiń biri – avtojol qurylysy. Osynaý problemalyq sıpattaǵy máselege jan-jaqty toqtalǵan brıfıng berýshi jaramdy jáne qanaǵat tutýǵa turatyndaı óńirdegi avtomobıl joldary jalpy uzyndyqtyń 38,1 paıyzyn quraıtyny jónindegi derekti alǵa tartty. Atalǵan máselede aldaǵy atqarylýǵa tıisti ister men jobalardyń aýqymdylyǵy da osydan kórinedi. Bıyl oblys aýmaǵyndaǵy respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar joldarǵa jóndeý júrgizýge ári ony ustap turýǵa bólingen qarajat mólsheri tıisinshe toǵyz jáne alty mıllıard teńge.
Baspasóz máslıhatynda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń standarttaryna saı adam kapıtaly sapasyn kóterý týraly oı qozǵaldy. Sondaı-aq, ekonomıkanyń alty negizgi salasy úshin óńir aýmaǵyndaǵy arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynda bilikti kadrlar ázirleý máselesi sóz boldy. Munyń ózi áriptestik negizde tańdalmaq, dedi A.Kólginov. Osy oraıda, Batys Qazaqstan ındýstrııalyq kolledji men óńirdegi birqatar óndiristik kásiporyndar arasynda qol qoıylǵan kelisimder qazirdiń ózinde naqty nátıjesin berýde. О́zara yntymaqtastyqqa sáıkes kolledjdiń ınjenerlik-pedagogıkalyq ujymy Astanada jáne Belorýssııanyń Mınsk qalasynda biliktiligin kótergeni osynyń dáleli.
Mine, osylaısha oblys basshysy Ult Josparynda qoıylǵan «100 naqty qadam» boıynsha Oral óńirinde aldaǵy ýaqytta atqarylatyn san alýan ister men jarqyn jobalardy jańashyl da jasampaz leppen baıandap berdi. Ult Jospary jaı jospar emes. Bas jospar. Memlekettiligimizdi odan ári nyǵaıtýdy kózdegen qabyrǵaly qujat. Barsha qazaqstandyqtarǵa búgingi kúrdeli jáne daǵdarysty kezeńniń zardabyn tarttyrmaýǵa barynsha jaǵdaı týǵyza alatyn keń aýqymdy baıypty baǵdarlama. Memleket basshysy belgilep bergen Ult Josparynyń júzege asýyna úles qosý bárimizdiń ortaq paryzymyz, dep túıindedi óz oıyn Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov.
Jer
Ult Josparyna saı paıdalanylmaq
Búgingi kúni elimizdegi barlyq atqarýshy organdar jetekshileri óz is-qımyldaryn Ult Josparynda qoıylǵan mindetterge qaraı baǵyttap otyr. Solardyń biri Batys Qazaqstan oblysynyń jańa ákimi – A.S.Kólginov. Onyń birinshisi kezekte Oral óńirindegi aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi paıdalaný máselesine nazar aýdarǵany, bul jóninde jer qatynastary máselelerimen aınalysatyn jergilikti vedomstvolarǵa tıisti tapsyrmalar bergeni batysqazaqstandyqtardy bir serpiltip tastady. Bul jóninde «100 naqty qadamnyń» ishindegi 35 jáne 36-qadamdar isimizge naqty baǵdar bolyp tabylady, dedi ol gazet tilshisine.
Oblys basshysy qoıǵan naqty tapsyrmaǵa oraı qazirgi kúni oblysta paıdalanylmaı júrgen jerlerdi anyqtaý jáne olardy naryqtyq aınalymǵa qaıta engizý isi qyzý qolǵa alyndy. Osy oraıda keıbir derekterdi alǵa tartar bolsaq, búgingi kúnge deıin aımaqtaǵy bos jatqany anyqtalǵan jerlerdiń 71,3 paıyzy memleket menshigine qaıtarylǵan. Sonyń ishinde onyń 51,6 paıyzy aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy aınalymǵa tartylǵan. Endigi maqsat ıesi bola tura, onyń kıesin eskermeı júrgen menshik ıelerinen qalǵan 29 paıyzdyq jerdi memleket menshigine qaıtarý bolyp otyr.
Ashyǵyn aıtqanda, jerdi bostan-bosqa azdyrý men tozdyrý nemese ony óz maqsatyna paıdalanbaý – úlken kúná. Kádimgideı kiná. Mundaı jaǵdaıda onyń memleket esebine ótkeni asa paıdaly. Bul úshin oblysta jer qatynastary máselelerinde belgilengen zańdylyq pen normatıvterge saı aýksıondar ótkizý belgilengen. Osylaısha, bos jerler aýksıonǵa qoıylmaq. Oblys basshysy Altaı Kólginov jer máselesine baılanysty ótkiziletin aýksıondar jasyryn emes, jarııaly túrde bolatynyn jarııa etti. Soǵan saı mundaı derekter barlyq azamattar úshin qoljetimdi bolmaq. Sonymen birge, bul turǵyda jerdi ıelenýdi, nemese ony jalǵa alýdy maqsat etkender ınternet kózderine de arqa súıeı alady.
Mundaǵy basty maqsat pen basty ustanym – bireý ǵana. Kimdekim jermen óz deńgeıinde jumys isteýge qulqy soqpasa nemese ony tıimdi paıdalanýǵa umtylmasa – olarǵa jer telimderi bólinbeıdi. Buǵan qosa, aýksıonǵa qoıylǵan talaptar boıynsha bolashaq jer ıeleri jumys oryndaryn ashýǵa ári salyq túsimderin turaqty tólep turýǵa tıisti.
Jer qatynastary máselesine baılanysty taǵy bir túıin ony aýdandar damýynyń jańadan qabyldanǵan nemese jańadan qabyldanatyn bas josparlaryna sáıkestendirý, dedi budan ári óz sózinde oblys ákimi A.Kólginov. Qazirgi kezde buǵan deıin paıdalanylyp kelgen bas qujatttar búgingi óskeleń talaptar deńgeıine jaýap bere almaıtyny belgili bolyp otyr. Bul kórinis, birinshiden, ony jasaqtaýǵa jetkilikti qarjynyń bólinbeı kelgendiginen oryn alǵan. Qysqasy, bas josparsyz aýyl sharýashylyǵy salasynda shuǵyldanýǵa tilek bildirgender nemese óndiristiń ózge túrimen aınalysýǵa bel býǵandar jerge qol jetkize almaıdy.
Áńgimeniń qysqasy, oblys ortalyǵy men ár aýdanynyń bas damý jospary bolýy qajet. Tek soǵan sáıkes tolyq jobalaý jumystary júrgizilmek. Tek sonda ǵana jermen jumys isteýge nıet bildirgender men bıznes ókilderine jer telimderi bólinbek. Mine, búgingi kúni Batys Qazaqstan oblysynyń jańa ákimi Altaı Kólginovtiń jerdi paıdalanýshylarǵa qoıyp otyrǵan basty talaby osyndaı. Bul mindet jer qatynastary máselelerinde jáne Ult Josparynda, joǵaryda aıtylǵandaı, onyń 35 jáne 36-qadamdarynda Elbasy qoıǵan mindettermen tyǵyz úılesim tabady.
Bıznes-ombýdsmen ınstıtýtymen birge
Aqjaıyq aımaǵynda Ult Josparyndaǵy 54-qadamǵa sáıkes kásipkerler múddeleri men olardyń zańdy quqyqtaryn qorǵaýǵa jan-jaqty kóńil bólinýde. Bul turǵyda elimizdegi bıznes-ombýdsmen ınstıtýtymen baılanys ustaý isi Elbasy Jarlyǵy boıynsha jańadan taǵaıyndalǵan oblys ákimi A.Kólginovtiń basty nazarynda bolyp otyr. Osy oraıda, oblysta Qazaqstandaǵy kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý boıynsha ókiletti ýákil Bolat Palymbetovpen óńirge ınvestısııa tartý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, jańa jumys oryndaryn ashý jáne ártúrli ákimshilik kedergilerdi joıý jóninde ortaq uıǵarymdar jasaldy.
Búginde Oral óńirinde atqarýshy bılik pen bıznes ókilderi arasyndaǵy iskerlik qatynastar nyǵaıyp keledi. Munda kásipkerliktiń damýy men tabysty júrýi jáne básekelestiktiń óristeýi úshin tıisti jaǵdaılar týǵyzylý ústinde. Áıtse de, biz munymen shektelip, toqtalyp qala almaımyz. Bulaı isteýge tıisti emespiz. Bul bizdiń is-qımylymyzdyń basty baǵyttarynyń biri bolyp qala bermek, deıdi oblys ákimi.
Sondaı-aq, sońǵy kezde óńir jetekshileri men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy arasynda ornyǵa bastaǵan baılanystar da óz nátıjesin beredi dep kútilýde. Qazirgi kúni aýyldarda kásipkerlikti óristetýdiń jańa tynysyn ashý úshin naqty sharalar belgilendi. Onyń basty joly aýyl turǵyndaryna shaǵyn nesıeler berý isinen kórinis taba alady. Bul baǵyt boıynsha Aqjaıyq aımaǵy respýblıka, oblystar arasynda alǵashqy úshtiktiń qatarynda tur. Atalǵan máselede týyndaǵan jaıttardy jergilikti jerde sheshý qajet degen bıznes-ombýdsmen Bolat Palymbetovtiń usynysy óńir basshysy tarapynan túsinistikpen qabyldandy.
Taǵy bir aıtarymyz, ótken Májilis pen máslıhattar saılaýlarynda qalalyq jáne oblystyq máslıhattar depýtattarynyń mandatyn ıelengenderdiń otyzy kásipkerler men bıznes ókilderi eken. Muny ókiletti ýákil oń jáne jaǵymdy jaıt retinde baǵalady. О́ıtkeni, olar óńirde kásipkerlik qyzmettiń óristeýine yqpalyn tıgizip, baıypty baǵdarlamalardyń júzege asýyna bastamashy bolmaq, dedi ol. Oblysta uzyn sany 47 myńdaı kásipkerlik sýbektisi bar. Osy arqyly 108 myń adam násibin taýyp júr. Jalpy, óńirlik ónimniń 38,8 paıyzy shaǵyn jáne ortasha bıznes ókilderiniń úlesine tıedi.
Áıtse de, «Atameken» UKP-nyń tapsyrysy boıynsha ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen «Iskerlik ahýal» reıtıngtik baǵalaý kórsetkishterine súıensek, óńirde bıznestiń damýyna jaǵdaı týǵyzý isi aldyńǵy jyldarda sońǵy oryndardyń birinde qalyp qoıǵanyn kóremiz. Atalǵan áleýmettik zertteýler júıesi ákimshilik retteý, memlekettik qoldaý, jyljymaıtyn múlik, adamı jáne qarjy resýrstary sekildi bes qaǵıdattan turady eken. Osyndaı sıpattaǵy bıznes-ortany baǵalaý tásili boıynsha Batys Qazaqstan oblysy ótken jyly on úshinshi orynǵa taban tirepti. Árıne, qol soǵatyndaı kórsetkish emes. Degenmen, sońǵy ýaqytta seń sógilgeni, sógilgende de omyrylyp qatty sógilgeni, Oral óńirinde kásipkerlik pen bıznesti damytý jóninde naqty da irgeli sharalar belgilengeni kóńilge úlken medeý.
Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Batys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Temir Qusaıyn.
