Qarǵyn

Aon Benfılda ortalyǵy ótken jyldyń sáýir aıynda álemde oryn alatyn iri tabıǵı apattardyń tizimin jarııalady. Onda Nepaldaǵy joıqyn zilzaladan basqa, Sibirdegi orman órti, Qytaıdaǵy shamadan tys aıaz, Kalbýk pen Chılıdegi atqylaǵan janartaý, Brazılııa men Aýǵanstandaǵy kóshkin jáne Qazaqstandaǵy sý tasqyny engen. Mamandar atalǵan ortalyqtyń bıylǵy tizimine elimizdegi tabıǵı apat taǵy da ilinýi múmkin dep otyr. Bıyl sáýir aıynyń basynda tó­tenshe jaǵdaılar basqarmasynyń mamandary elimizdegi tasqynǵa baı­­lanysty arnaıy reıd uıymdas­tyryp, qaýipti aımaqtardy aralap qaıtty. Olar turǵyndarmen kezdesip, tótenshe jaǵdaıdyń alǵashqy sharttary men erejelerin, qaýiptiń aldyn alý jaıyn búkpesiz baıandady. Tótenshe jaǵdaılar jónindegi basqarmanyń mamandary jyl basynda kóktem kezinde sý jyryp ketedi degen jerlerdi bir sholyp shyqqan bolatyn. Olar qalyń qar erise, sý basý qaýpi týatynyn bilip, damby kóterip, bógetterdi bekitip, joldardy jóndeýden ótkizgen-di. Osy jyldyń 7 sáýirinde Qara­­ǵandy oblystyq tótenshe jaǵ­daılar jónindegi basqarma basshy­synyń orynbasary M.Qatpanov tynyshtyq bermegen tasqyn sýdyń máselesimen Shet aýdanyna atbasyn tiredi. Jumys sapary ba­rysynda Qoshqarbaı, Kras­naıa polıana, Qaramuryn razez­i sekildi eldi mekenderde sý tasqy­ny jaǵdaıy pysyqtalyp, «Kras­naıa polıana» jáne «Tumataı» sý qoıma­larynyń jaǵdaılary tekserildi. 6 sáýir kúni saǵat 20:15-te Shet aýda­nynda Nurataldy aýyldyq okrýginiń Qoshqarbaı aýylynda Tal­dy ózeni sýynyń kóterilýi sal­darynan 5 turǵyn úıdiń jáne aýyl shetinde ornalasqan aýlalardy sý basý qaýpi oryn aldy. Bul ýaqytta Shyǵys Qazaqstan qutqarý bólimsheleri de sý tas­qy­nyna daıyndyqtaryn jasady. Barlyq ózenderdiń ashylǵanyna jáne sý deńgeıi tıisti mólsherden aspaǵanyna qaramastan, oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń qutqarýshylary apatty jaǵdaıdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalar júrgizdi. Sol kezde mamandar taý bógetterinde qar erı bastaǵanda, aımaqta ekinshi ret sý tasqyny bolýy múmkindigin aıtty. Qaýip Zyrıan, Kókpekti jáne Besqaraǵaı aýdandarynda boldy. О́zenderdi baqylaý sharalary jerden ǵana emes, áýeden de júr­gizildi. Ǵarysh monıtorıngisinen bólek, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń áýe bólimsheleri tarapynan Buqtyrma ózenine jáne onyń aǵyndaryna tekserý júrgizildi. Mamandardyń aıtýynsha, bul úlken qaýip tóndirip otyr. Aspannan júrgi­zilgen tekserý jumystary nátı­jesinde arnalar ashyq, kep­telister joq ekeni anyqtaldy. Jal­py, sý tasqyny jaǵdaıy bir qalypty boldy. Osy jyly Qostanaı oblysynda da sý tasqyny jaǵdaıy oryn aldy. Osyǵan oraı Qostanaı, Rýdnyı qala­lary men Sarykól, Taran aýdandarynda sý tasqyny saldaryn joıýǵa baǵyttalǵan apattyq-qutqarý jumystary júrgizildi. Qutqarýshylar egis alqap­tarynan erigen qar sýlarynyń kú­shin te­jeı­tin «Taýly or» sý jiberý qury­lys­tarynyń qorǵandaryn nyǵaıtty. Qum men ınertti materıaly bar 8000 dana qap ákelindi. Qostanaı qalasyndaǵy Drýjba kentinde erigen qar sýynyń deńgeıin baqylaıtyn oblystyq tótenshe jaǵdaılar de­par­tamentiniń kúzet oryndary qoıyldy. Aqparat saǵat saıyn sý tasqynynyń aldyn alý shtabyna j­i­berilip otyrady. Qalalarda jáne aýdan ortalyqtarynda sý tas­qynynyń aldyn alý shtabtary, tó­tenshe jaǵdaılar departamentiniń bólimsheleri, jergilikti atqarýshy organdary jáne merdiger mekemeler 24 saǵat boıy jumys istedi. Ertesine Qostanaı oblysynda ahýal kúsheıe túskenine baı­lanysty jáne apattyq-qut­qarý jumystaryn júrgizý maq­sa­tynda oblystyq tótenshe jaǵ­daılar departamentiniń qutqarý jasaqtary aımaqtaǵy qaýipti jerlerge bet aldy. Qazirgi tańda qutqarýshylar men qajetti qural-jabdyqtar kómegimen Qostanaı qalasy, Altynsarın aýdanyndaǵy Uzynkól, Sarykól, Sverdlovka kent­terinde erigen qar sýlaryn tartý jumystary júrizilýde. Son­daı-aq, qutqarýshylar qala aına­lasyndaǵy bógetti qaptarmen nyǵaıtý sharalaryn kúsheıtti. Astana qalasyndaǵy halyq­aralyq áýejaı aımaǵyn sý alý má­seleleri boıynsha jınalǵan tó­­tenshe jaǵdaılar mamandary elor­dalyqtardy mazasyzdandyrdy. Alaıda, Maıbalyq kólindegi sý deń­geıi birqalypty ekeni anyq­taldy. Osy oraıda halyqaralyq aeroporttyń ushý alańyn sý alý qaýpi joq ekeni aıtyldy. Onyń ma­ńyna jınalǵan sý erigen qar men mol jaýyn-shashynnyń sýy ekeni belgili boldy. Qazirgi tańda Astana qalasy men Aqmola oblysynyń tótenshe jaǵ­daılar departamenti jáne áýejaı qyzmetkerleri sý deńgeıine monıtorıng júrgizýde. Aıta keteıik, sý tas­qyny qaýpi bar aımaqtarda barlyq aldyn alý sharalary búgingi kúni úzdiksiz jasalyp jatyr. Ishki ister mınıstrligi tótenshe jaǵdaılar boıynsha komıteti habar­laǵandaı, «Qazaqstannyń 5 ob­lysyndaǵy 6 qala men 19 aýdandaǵy 43 eldi meken sý astynda qaldy. Tabı­ǵattyń tosyn mineziniń saldarynan 513 úıdi sý basty, taǵy 201 úıge qarǵyn sýdyń basyp qalý qaýpi týdy. Uzyndyǵy 20,674 shaqyrymdy quraıtyn 109 avtojoldar men 2 kópirdi sý shaıdy, búginde 115 aýmaq qalypqa keltirildi». Sonymen qa­tar, apatty aımaqtardan 961 adam kóshi­rilip, 17 adam qutqaryldy. Qa­zirgi tańda 464 turǵyn óz úılerine qaıtaryldy. Al, 468 adam týǵan-týys­tarynyń úılerine jaıǵasty jáne 29 kóshirý beketterinde ornalas­ty. Apatty aımaqtarda 34 274 metr ýaqytsha qorǵanys bógetteri boı kóterdi, ınertti materıaly bar 116 769 qap qoıylyp, 736 498,62 sharshy metr erigen qar sýlary tartyldy. Talǵat RAIYMBEK, «Egemen Qazaqstan».