Paıdaly aqıqatty aıtqan jón jáne de múmkindiginshe jıirek qaıtalap otyrǵan da jón.
Elden... Kókshetaýdan keldim. Bul joly Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagınniń halyq aldyndaǵy esebine qatystym. О́ńirdiń jer-jerinen jınalǵan 700-den astam halyqtyń aldynda berilgen esepten keıin, birden suraq qoıý bastaldy. Meniń esebim boıynsha ákimge 35 suraq qoıyldy. Bári de mańyzdy, báriniń de eldi tolǵandyryp otyrǵan máselege qatysy bar. Jeke bastyń múddesinen góri eldiń, óńirdiń búgingi tynys-tirshiligine baılanysty jaılar kóbirek aıtyldy. Bir ańdaǵanym, halyqtyń bılikpen baılanys jasaýy men dıalog ornatýynyń mádenıeti qalyptasyp qalǵandyǵy bolsa, sol qýantty.
О́skenimiz ben jetilgenimizdi ańǵardym bul joly da. Burynǵydaı baıbalam salýshylyq, bolmasa áldekimderge kiná arta sóıleý baıqalmaıdy. Suraq qoıýshylar óz máselesin aıta otyryp, solardy sheshýdiń joldaryn usynady, óz oılaryn ortaǵa salady, aqyldasady. Sonyń barlyǵyn saralaı otyryp, halyqtyń Elbasy Nursultan Nazarbaev alǵa qoıyp otyrǵan mindetterin oryndaýǵa degen zor yntasy ańǵarylady. Ásirese, qazirgideı jahandyq daǵdarys etek alyp turǵan tustaǵy aqmolalyqtardyń Memleket basshysy usynǵan Ult Josparyn tilge tıek ete sóılegendikteri qoǵamnyń tyǵyz toptasa túskendiginiń aıqyn aıǵaǵy edi. El tynyshtyǵy men birligi, halyqtyń ózara túsinistigi bárinen de bıik turýy kerektigin sol eldiń tereń sezingendigi ańǵarylar edi.
Oblys ákimi S.Kýlagınniń esebi ótip jatqan «Kókshetaý» mádenıet saraıynyń ár jerine qoıylǵan mıkrofonnyń tııýin kútip turǵan kezektegilerdiń bári de birinen soń biri ózderiniń oıly saýaldaryn qoıyp jatty. Álden ýaqytta zaldyń orta tusynda turǵan mıkrofonnyń kezegi Qazaqstan Kommýnıstik halyq partııasynyń Aqmola oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy Beısenbaı Májıtovke tıgen kezde halyq ishteı jıyryla qalǵandaı kórindi. Maǵan da: «Bul sabazyń qazir báriniń de sybaǵasyn beretin bolar», degen oı kele qaldy. О́ıtkeni, qashan bolsyn, shyndyq úshin shyryldap júrer osy bir azamattyń «betiń bar, júziń bar» demeıtin týrashyldyǵyn aqmolalyqtar jaqsy biletin. Nazar soǵan aýdy.
– Jýyrda Astana qalasyndaǵy úlken bir kósheniń kólik qozǵalysyn áldekimderdiń jaýyp tastap, «Kýlagındi jaýapqa tartý kerek» degen plakatqa jazǵan sózderi áleýmettik jelilerge tarap ketti. Bizdiń elimizde mundaıǵa nege jol beriledi? Árıne, jemqorlyq pen qylmysqa qarsy aıaýsyz kúresýimiz kerek, biraq ta «japtym jala, jaqtym kúıege» nege jol beriledi? Kýlagınniń qylmysy bolsa, quqyq qorǵaý organdary bar emes pe? Al biraq eshbir dáıeksiz de, dálelsiz de shýlap kóshege shyǵa bersek, ne bolady? Eldiń shyrqy buzylmaı ma, eldiń berekesi ketpeı me? Biz ýlap-shýlap kóshege shyqandarǵa emes, Kýlagınge senemiz! Olaı bolsa, mundaı jalǵan aqıqatshylarǵa tyıym bolýy kerek! – dedi ol.
Kommýnısten bul sózdi kútpegen bolar, halyq qol soǵyp, óz rızashylyqtaryn bildirip jatty. Budan keıin de osy taqyrypty qaıta kótergender de boldy.
Eldiń tynyshtyǵyn oılaǵandyq pen óz óńirleriniń basshysyna degen halyqtyń senimi bizge de oı saldy. Jasyratyny joq, qazir keı jaǵdaıda elge jaǵatyn jan ıesi qalmaı bara jatyr ma dep oılanatyn kezderiń de bolady. Qazirgi shýyldaq toptyń sózine qulaq túrseń, bári de – «úkimet te, depýtattar da, ákimder de, eń aıaǵy ımamdar da jaman» bolyp shyǵatyny bar. Sonda osy bizde kim jaqsy? Beı-bereket sóılep júrgender me? Joq álde, halyqty kóshege shyǵaryp, eldiń shyrqyn buzǵysy kelip júrgen aıtaqshylar ma? Kim jaqsy? Árıne, el jaqsy! Bir ulttyń balasyndaı bolyp uıysyp otyrǵan halyq jaqsy!
Sol el men sol halyq bir óńirdiń basshysy Kýlagındi jaqtap sóılese, bilgendikteri bolar. Bilgen soń aıtyp, shyr-pyrlary shyǵyp qorǵap ta, qoldap ta jatqan bolar degen oı túıdik.
– Men úshin eń bastysy maǵan degen Elbasynyń jáne óz elim – sizderdiń senimderińiz bárinen de qymbat! Sol senimderińizdi aqtaýdan basqa maqsat joq mende! «Aqqa qudaı jaq» degen sóz bar. Maǵan senińizder! Men Elbasynyń senimin aqtaý úshin bar ǵumyrymdy arnap júrgen adammyn! – dedi ákim.
Kýlagınniń óz jerlesterine bergen jaýaby da, ýáji de osy boldy. Biz de oılanyp qaldyq. О́ıtkeni, osy óńirdiń azamaty bolǵan soń elińniń abyroıy qymbat. Bul arada tap meniń Kýlagınge degen arasha sózimniń qajeti de, reti de joq bolar. Alaıda, keshegi kúni, ıaǵnı 1999 jyly Elbasynyń Jarlyǵymen Aqmola oblysynyń ortalyǵyn Kókshetaýǵa kóshirip kelgen Kýlagınniń sol tustaǵy eńbegin árdaıym rızashylyqpen eske alamyn.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynyń ekonomıkalyq qıynshylyqtary qos búıirden qysyp jáne de «Qazaqstannyń soltústik oblystarynyń jeri bizdiń jerimiz» dep ashyqtan-ashyq irgedegi qalyń orman arasynan baıbalam salyp jatqandardyń daýryqpasyna qarsy shara retinde Elbasymyz Nursultan Nazarbaev tústik pen shyǵys betkeıdegi oblystardy bir-birine qosý arqyly el shetiniń shekarasyn nyǵaıtty. Prezıdentimizdiń el bolashaǵyn áriden túıgen bul aqyldy da kóregen saıasatynyń durystyǵyna ýaqyt san márte kózimizdi jetkizip te kele jatyr.
Mine, oblys mártebesinen aıyrylyp, eki jyldaı Qyzyljar óńiriniń ıaǵnı Soltústik Qazaqstan oblysynyń quramynda bolǵan Kókshetaý qalasy shynynda da toza bastap edi. Munyń aldynda qaqaǵan qys aıynda jylý qubyry jarylyp ta aıdaı álemniń nazaryna ilingen Kókshetaýdyń hali múshkil bolatyn. Sol bir qıyn-qystaý kúnderi Kókshetaýǵa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi kelip, qazandyqty kózimen kórip, elge degen qashanǵy bir janashyrlyǵymen kómektesken de bolatyn. Sol tusta: «Káne, qaı eldiń prezıdentiniń qazandyq aralap júrgenin kórip edińizder? Bul elim degen jáne de óziniń halqyn shyn súıetin, soǵan adal qyzmet ete biletin kemeńgerdiń ǵana qolynan keletin is», dep óz oıymyzdy súısine jazǵan da bolatynbyz.
Mine, sol júdeý tirshiligi bar Kókshetaýǵa jan bitirýge, bylaısha aıtqanda, berekesi ábden qashyp ketken qalanyń eńsesin tikteýge Kýlagın bar kúsh-jigerin jumsady. Uıqy kórmedi dese de bolatyn edi. Aılap, tipti, jyldap zeınetaqylary men eńbekaqylaryn ala almaı kele jatqan Kókshetaýdyń qarttary men jumyssyzdary endi sony Kýlagınnen talap etip, kúnde oblys ákimdiginiń alańyna jınalatyn. Jınalatyn da «Kýlagın! Estısiń be, bizdiń aldymyzǵa shyq!» dep shýlaǵandaryn da estidik, kórdik.
Mynadaı bir qyzyq jaıdyń bolǵany da este áli. Kýlagınniń oblys ortalyǵynyń baqtary men kóshelerin jaıaý aralaıtyny bar. Qazir de sol. Kúndegi ádetterinshe Kókshetaýdyń bas alańyna jınalyp alǵandar taǵy da «Kýlagın! Kýlagın! Bizdiń aldymyzǵa shyq! Suraǵymyzǵa jaýap ber!» dep shýyldap turǵan toptyń arasyna oblys ortalyǵynyń kóshelerin jaıaý aralap kele jatyp qosylǵan Kýlagın «Nesine shýlaısyzdar? Men, mine aralaryńyzda turmyn ǵoı», degende biri tanyp, endi biri áli tanyp úlgere almaǵan kókshetaýlyqtar óz ortalarynda turǵan ákimdi kórip, tańdanǵandyqtary sonshalyqty, únderi de shyqpaı qalǵan-dy.
Sol sátti paıdalanyp, Sergeı Vıtalevıch qalyń topqa Elbasynyń Aqmola oblysynyń ortalyǵyn Kókshetaýǵa qonystandyrýy tegin emestiginen, bul eń áýeli Memleket basshysynyń kókshetaýlyqtarǵa degen qurmeti ekendiginen bastap, Kókshetaýdy oblys ortalyǵy retinde qaıta qalpyna keltirýdiń mindetteri men josparlary jaıly jınalǵandarǵa tolyq esep berdi.
– Bizdiń bárimiz eń áýeli Elbasyna rahmet aıtaıyq! Kókshetaýdy kóterý jóninde Elbasy maǵan naqtyly tapsyrmalar berdi. Endi sizder maǵan bir azyraq ýaqyt berińizder! Bárin de, ótelmeı kelgen zeınetaqy men eńbekaqy qaryzdarynyń da máselesin sheshemiz. Maǵan senińizder! – dedi ol.
Alańdaǵy halyq sabasyna tústi de halyq pen ákimniń arasynda túsinistik paıda boldy, halyq endi ákimge óz oılary men aqyl-keńesterin, tilekterin sabyrmen, úlken bir janasharlyqpen aıta bastady. Mine, kókshetaýlyqtar men aqmolalyqtardyń Kýlagınge degen senimderi sol bir kezeńnen, ıaǵnı el táýelsizdiginiń asa bir qıyn da kúrdeli kezeńderinen bastaý alǵan edi. Endi, mine, Kýlagın araǵa biraz jyl salyp, Kókshetaýǵa Aqmola oblysynyń ákimi bolyp ekinshi qaıta oralyp otyrǵan kezinde de óz eliniń sol seniminiń joǵalmaǵandyǵynyń taǵy da bir kýási bolǵandaı kúıdi bastan keshtik.
Aqıqatyn aıtaıyq, Kýlagın óz eliniń senimin árdaıym aqtap keledi. Elbasynyń qoldaýymen Kókshetaýdy kórkeıtti. Uzaq jyl boıy apatty jaǵdaıda, jumys istemeı, jabyq turǵan «Kókshetaý» mádenıet saraıyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, jaınatyp qoıdy. Shahmet Qusaıynov atyndaǵy qazaq drama teatry qalanyń bir shetinde bolatyn da, halyqtyń baryp kelýi tym qıynǵa soǵatyn. Sony da eskerip, Kókshetaýdyń dál ortalyǵyndaǵy ǵımarattan kózdiń jaýyn alatyndaı etip teatr jasap berdi. Qazirdiń ózinde Kókshetaýdyń sol teatry oblys ortalyǵynyń kóz tartar kórkem de ásem bir óner ordasy bolyp asqaqtap tur. Elbasynyń tapsyrmasymen qazaqtyń uly hany Abylaıdyń da eskertkishin Kókshetaýdyń bas alańyna ornatqan Kýlagın! Biz osynyń bárin bilgen soń jáne de sol isterdiń basy-qasynda júrgennen keıin de aıtyp otyrmyz.
Qazirgi ýaqytta Kókshetaýdyń bas alańynda turǵan Abylaı hannyń osy eskertkishin ornatý kezinde san alýan pikirtalastar men alýan-alýan kózqarastardyń bolǵany da bar edi. Han eskertkishiniń jobasyn talqylaý barysynda aıtys pen tartystyń uzaqqa sozylǵany da este. Eki-úsh saǵatqa sozylǵan sol pikirtalasqa ózi qatysqan Kýlagın árkimniń pikiri men usynysyn sabyrmen tyńdap otyrdy da, bir mámilege kele almaı jatqan bizdiń aldymyzǵa shyǵyp: «Bárińizdiń de aıtqan pikirlerińizge rızashylyǵymdy bildiremin. Bári de mándi! Alaıda, tap qazir bizdegi qarjy myna jobany ǵana júzege asyrýǵa jetedi. Eń bastysy – bizdiń Qazaq eli jańa myńjyldyqty, ıaǵnı 2000 jyldy hannyń eskertkishimen bastaıyq! Biz osy sátti san ǵasyrlar boıy kútken joq pa edik?! Endigi múmkindikti jiberip almaıyq! Zaman da túzeler, aqsha da bolar, sol kezde Abylaıdyń taǵy bir eskertkishin soǵarmyz», degen Kýlagınniń Aqmola oblysynyń ortalyǵy – Kókshetaý qalasynyń ortalyǵynda turǵan qazirgi eskertkishtiń jobasyn kórsetip, soǵan ynta bildirdi.
– Biz osy pikirge toqtaıyq! Baıaǵyda atalarymyz ózderi sheshe almaǵan máseleniń sheshimin aıtýǵa araaǵaıyndy tórelikke shaqyrmaýshy ma edi? Kýlagın myna bizge sol araaǵaıyn bolyp, istiń tóreligin jóndi aıtyp tur ǵoı. Jáne de «jańa myńjyldyqty, ıaǵnı 2000 jyldy hannyń eskertkishimen bastaıyq» dep oryndy aıtyp tur emes pe?» – dep ornymnan turyp osyny aıtyp edim, el sabasyna túsip, kóńil ornyna keldi. Sodan sátin salyp, qarjynyń tapshylyǵyna da qaramastan, Kókshetaýda Abylaı hannyń qazirgi eskertkishi ornap qalǵan-dy.
Jaqsydan iz de, is te qalatyn ómirdiń bir aqıqaty bar. Sonyń bir aıǵaǵyndaı, úlken bir jıynda toptyń aldynda sóılegen sózinde Qostanaı qalasynyń qadirli bir aqsaqalynyń: «Kýlagın Qostanaı oblysyn da ózgertti, Qostanaıdyń adamdaryn da ózgertti», dep aıtqany bar edi. Sol sózge ılanǵan edim. Rasynda, Kýlagın óziniń iskerlik qabiletimen de, uıymdastyrýshylyq talantymen de kez kelgen isti jandandyryp áketedi. Jáne de ol ózine tán talǵammen kez kelgen isti shyraılandyryp, kórkeıtip sala beredi. Ol ásemdikti, sulýlyqty jáne tártipti jaqsy kóredi. Kisi tanıdy. Bilgir de isker kadrlardy tańdaı da biledi, qoldaı da biledi. Ishki mádenıeti men parasaty joǵary Sergeı Kýlagınniń óz aınalasyndaǵy adamdarǵa degen jyly júregi men taza jany bar. О́ıtkeni, ol – ómir kórgen óresi keń jan!
El abyroıy men birligi úshin osy bir sózdi aıtýdy óz paryzym dep bildim.
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
Parlament Senatynyń depýtaty
ASTANA
Per Býast,
HVIII ǵasyrdaǵy fransýz oıshyly.
Elden... Kókshetaýdan keldim. Bul joly Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagınniń halyq aldyndaǵy esebine qatystym. О́ńirdiń jer-jerinen jınalǵan 700-den astam halyqtyń aldynda berilgen esepten keıin, birden suraq qoıý bastaldy. Meniń esebim boıynsha ákimge 35 suraq qoıyldy. Bári de mańyzdy, báriniń de eldi tolǵandyryp otyrǵan máselege qatysy bar. Jeke bastyń múddesinen góri eldiń, óńirdiń búgingi tynys-tirshiligine baılanysty jaılar kóbirek aıtyldy. Bir ańdaǵanym, halyqtyń bılikpen baılanys jasaýy men dıalog ornatýynyń mádenıeti qalyptasyp qalǵandyǵy bolsa, sol qýantty.
О́skenimiz ben jetilgenimizdi ańǵardym bul joly da. Burynǵydaı baıbalam salýshylyq, bolmasa áldekimderge kiná arta sóıleý baıqalmaıdy. Suraq qoıýshylar óz máselesin aıta otyryp, solardy sheshýdiń joldaryn usynady, óz oılaryn ortaǵa salady, aqyldasady. Sonyń barlyǵyn saralaı otyryp, halyqtyń Elbasy Nursultan Nazarbaev alǵa qoıyp otyrǵan mindetterin oryndaýǵa degen zor yntasy ańǵarylady. Ásirese, qazirgideı jahandyq daǵdarys etek alyp turǵan tustaǵy aqmolalyqtardyń Memleket basshysy usynǵan Ult Josparyn tilge tıek ete sóılegendikteri qoǵamnyń tyǵyz toptasa túskendiginiń aıqyn aıǵaǵy edi. El tynyshtyǵy men birligi, halyqtyń ózara túsinistigi bárinen de bıik turýy kerektigin sol eldiń tereń sezingendigi ańǵarylar edi.
Oblys ákimi S.Kýlagınniń esebi ótip jatqan «Kókshetaý» mádenıet saraıynyń ár jerine qoıylǵan mıkrofonnyń tııýin kútip turǵan kezektegilerdiń bári de birinen soń biri ózderiniń oıly saýaldaryn qoıyp jatty. Álden ýaqytta zaldyń orta tusynda turǵan mıkrofonnyń kezegi Qazaqstan Kommýnıstik halyq partııasynyń Aqmola oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy Beısenbaı Májıtovke tıgen kezde halyq ishteı jıyryla qalǵandaı kórindi. Maǵan da: «Bul sabazyń qazir báriniń de sybaǵasyn beretin bolar», degen oı kele qaldy. О́ıtkeni, qashan bolsyn, shyndyq úshin shyryldap júrer osy bir azamattyń «betiń bar, júziń bar» demeıtin týrashyldyǵyn aqmolalyqtar jaqsy biletin. Nazar soǵan aýdy.
– Jýyrda Astana qalasyndaǵy úlken bir kósheniń kólik qozǵalysyn áldekimderdiń jaýyp tastap, «Kýlagındi jaýapqa tartý kerek» degen plakatqa jazǵan sózderi áleýmettik jelilerge tarap ketti. Bizdiń elimizde mundaıǵa nege jol beriledi? Árıne, jemqorlyq pen qylmysqa qarsy aıaýsyz kúresýimiz kerek, biraq ta «japtym jala, jaqtym kúıege» nege jol beriledi? Kýlagınniń qylmysy bolsa, quqyq qorǵaý organdary bar emes pe? Al biraq eshbir dáıeksiz de, dálelsiz de shýlap kóshege shyǵa bersek, ne bolady? Eldiń shyrqy buzylmaı ma, eldiń berekesi ketpeı me? Biz ýlap-shýlap kóshege shyqandarǵa emes, Kýlagınge senemiz! Olaı bolsa, mundaı jalǵan aqıqatshylarǵa tyıym bolýy kerek! – dedi ol.
Kommýnısten bul sózdi kútpegen bolar, halyq qol soǵyp, óz rızashylyqtaryn bildirip jatty. Budan keıin de osy taqyrypty qaıta kótergender de boldy.
Eldiń tynyshtyǵyn oılaǵandyq pen óz óńirleriniń basshysyna degen halyqtyń senimi bizge de oı saldy. Jasyratyny joq, qazir keı jaǵdaıda elge jaǵatyn jan ıesi qalmaı bara jatyr ma dep oılanatyn kezderiń de bolady. Qazirgi shýyldaq toptyń sózine qulaq túrseń, bári de – «úkimet te, depýtattar da, ákimder de, eń aıaǵy ımamdar da jaman» bolyp shyǵatyny bar. Sonda osy bizde kim jaqsy? Beı-bereket sóılep júrgender me? Joq álde, halyqty kóshege shyǵaryp, eldiń shyrqyn buzǵysy kelip júrgen aıtaqshylar ma? Kim jaqsy? Árıne, el jaqsy! Bir ulttyń balasyndaı bolyp uıysyp otyrǵan halyq jaqsy!
Sol el men sol halyq bir óńirdiń basshysy Kýlagındi jaqtap sóılese, bilgendikteri bolar. Bilgen soń aıtyp, shyr-pyrlary shyǵyp qorǵap ta, qoldap ta jatqan bolar degen oı túıdik.
– Men úshin eń bastysy maǵan degen Elbasynyń jáne óz elim – sizderdiń senimderińiz bárinen de qymbat! Sol senimderińizdi aqtaýdan basqa maqsat joq mende! «Aqqa qudaı jaq» degen sóz bar. Maǵan senińizder! Men Elbasynyń senimin aqtaý úshin bar ǵumyrymdy arnap júrgen adammyn! – dedi ákim.
Kýlagınniń óz jerlesterine bergen jaýaby da, ýáji de osy boldy. Biz de oılanyp qaldyq. О́ıtkeni, osy óńirdiń azamaty bolǵan soń elińniń abyroıy qymbat. Bul arada tap meniń Kýlagınge degen arasha sózimniń qajeti de, reti de joq bolar. Alaıda, keshegi kúni, ıaǵnı 1999 jyly Elbasynyń Jarlyǵymen Aqmola oblysynyń ortalyǵyn Kókshetaýǵa kóshirip kelgen Kýlagınniń sol tustaǵy eńbegin árdaıym rızashylyqpen eske alamyn.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynyń ekonomıkalyq qıynshylyqtary qos búıirden qysyp jáne de «Qazaqstannyń soltústik oblystarynyń jeri bizdiń jerimiz» dep ashyqtan-ashyq irgedegi qalyń orman arasynan baıbalam salyp jatqandardyń daýryqpasyna qarsy shara retinde Elbasymyz Nursultan Nazarbaev tústik pen shyǵys betkeıdegi oblystardy bir-birine qosý arqyly el shetiniń shekarasyn nyǵaıtty. Prezıdentimizdiń el bolashaǵyn áriden túıgen bul aqyldy da kóregen saıasatynyń durystyǵyna ýaqyt san márte kózimizdi jetkizip te kele jatyr.
Mine, oblys mártebesinen aıyrylyp, eki jyldaı Qyzyljar óńiriniń ıaǵnı Soltústik Qazaqstan oblysynyń quramynda bolǵan Kókshetaý qalasy shynynda da toza bastap edi. Munyń aldynda qaqaǵan qys aıynda jylý qubyry jarylyp ta aıdaı álemniń nazaryna ilingen Kókshetaýdyń hali múshkil bolatyn. Sol bir qıyn-qystaý kúnderi Kókshetaýǵa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi kelip, qazandyqty kózimen kórip, elge degen qashanǵy bir janashyrlyǵymen kómektesken de bolatyn. Sol tusta: «Káne, qaı eldiń prezıdentiniń qazandyq aralap júrgenin kórip edińizder? Bul elim degen jáne de óziniń halqyn shyn súıetin, soǵan adal qyzmet ete biletin kemeńgerdiń ǵana qolynan keletin is», dep óz oıymyzdy súısine jazǵan da bolatynbyz.
Mine, sol júdeý tirshiligi bar Kókshetaýǵa jan bitirýge, bylaısha aıtqanda, berekesi ábden qashyp ketken qalanyń eńsesin tikteýge Kýlagın bar kúsh-jigerin jumsady. Uıqy kórmedi dese de bolatyn edi. Aılap, tipti, jyldap zeınetaqylary men eńbekaqylaryn ala almaı kele jatqan Kókshetaýdyń qarttary men jumyssyzdary endi sony Kýlagınnen talap etip, kúnde oblys ákimdiginiń alańyna jınalatyn. Jınalatyn da «Kýlagın! Estısiń be, bizdiń aldymyzǵa shyq!» dep shýlaǵandaryn da estidik, kórdik.
Mynadaı bir qyzyq jaıdyń bolǵany da este áli. Kýlagınniń oblys ortalyǵynyń baqtary men kóshelerin jaıaý aralaıtyny bar. Qazir de sol. Kúndegi ádetterinshe Kókshetaýdyń bas alańyna jınalyp alǵandar taǵy da «Kýlagın! Kýlagın! Bizdiń aldymyzǵa shyq! Suraǵymyzǵa jaýap ber!» dep shýyldap turǵan toptyń arasyna oblys ortalyǵynyń kóshelerin jaıaý aralap kele jatyp qosylǵan Kýlagın «Nesine shýlaısyzdar? Men, mine aralaryńyzda turmyn ǵoı», degende biri tanyp, endi biri áli tanyp úlgere almaǵan kókshetaýlyqtar óz ortalarynda turǵan ákimdi kórip, tańdanǵandyqtary sonshalyqty, únderi de shyqpaı qalǵan-dy.
Sol sátti paıdalanyp, Sergeı Vıtalevıch qalyń topqa Elbasynyń Aqmola oblysynyń ortalyǵyn Kókshetaýǵa qonystandyrýy tegin emestiginen, bul eń áýeli Memleket basshysynyń kókshetaýlyqtarǵa degen qurmeti ekendiginen bastap, Kókshetaýdy oblys ortalyǵy retinde qaıta qalpyna keltirýdiń mindetteri men josparlary jaıly jınalǵandarǵa tolyq esep berdi.
– Bizdiń bárimiz eń áýeli Elbasyna rahmet aıtaıyq! Kókshetaýdy kóterý jóninde Elbasy maǵan naqtyly tapsyrmalar berdi. Endi sizder maǵan bir azyraq ýaqyt berińizder! Bárin de, ótelmeı kelgen zeınetaqy men eńbekaqy qaryzdarynyń da máselesin sheshemiz. Maǵan senińizder! – dedi ol.
Alańdaǵy halyq sabasyna tústi de halyq pen ákimniń arasynda túsinistik paıda boldy, halyq endi ákimge óz oılary men aqyl-keńesterin, tilekterin sabyrmen, úlken bir janasharlyqpen aıta bastady. Mine, kókshetaýlyqtar men aqmolalyqtardyń Kýlagınge degen senimderi sol bir kezeńnen, ıaǵnı el táýelsizdiginiń asa bir qıyn da kúrdeli kezeńderinen bastaý alǵan edi. Endi, mine, Kýlagın araǵa biraz jyl salyp, Kókshetaýǵa Aqmola oblysynyń ákimi bolyp ekinshi qaıta oralyp otyrǵan kezinde de óz eliniń sol seniminiń joǵalmaǵandyǵynyń taǵy da bir kýási bolǵandaı kúıdi bastan keshtik.
Aqıqatyn aıtaıyq, Kýlagın óz eliniń senimin árdaıym aqtap keledi. Elbasynyń qoldaýymen Kókshetaýdy kórkeıtti. Uzaq jyl boıy apatty jaǵdaıda, jumys istemeı, jabyq turǵan «Kókshetaý» mádenıet saraıyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, jaınatyp qoıdy. Shahmet Qusaıynov atyndaǵy qazaq drama teatry qalanyń bir shetinde bolatyn da, halyqtyń baryp kelýi tym qıynǵa soǵatyn. Sony da eskerip, Kókshetaýdyń dál ortalyǵyndaǵy ǵımarattan kózdiń jaýyn alatyndaı etip teatr jasap berdi. Qazirdiń ózinde Kókshetaýdyń sol teatry oblys ortalyǵynyń kóz tartar kórkem de ásem bir óner ordasy bolyp asqaqtap tur. Elbasynyń tapsyrmasymen qazaqtyń uly hany Abylaıdyń da eskertkishin Kókshetaýdyń bas alańyna ornatqan Kýlagın! Biz osynyń bárin bilgen soń jáne de sol isterdiń basy-qasynda júrgennen keıin de aıtyp otyrmyz.
Qazirgi ýaqytta Kókshetaýdyń bas alańynda turǵan Abylaı hannyń osy eskertkishin ornatý kezinde san alýan pikirtalastar men alýan-alýan kózqarastardyń bolǵany da bar edi. Han eskertkishiniń jobasyn talqylaý barysynda aıtys pen tartystyń uzaqqa sozylǵany da este. Eki-úsh saǵatqa sozylǵan sol pikirtalasqa ózi qatysqan Kýlagın árkimniń pikiri men usynysyn sabyrmen tyńdap otyrdy da, bir mámilege kele almaı jatqan bizdiń aldymyzǵa shyǵyp: «Bárińizdiń de aıtqan pikirlerińizge rızashylyǵymdy bildiremin. Bári de mándi! Alaıda, tap qazir bizdegi qarjy myna jobany ǵana júzege asyrýǵa jetedi. Eń bastysy – bizdiń Qazaq eli jańa myńjyldyqty, ıaǵnı 2000 jyldy hannyń eskertkishimen bastaıyq! Biz osy sátti san ǵasyrlar boıy kútken joq pa edik?! Endigi múmkindikti jiberip almaıyq! Zaman da túzeler, aqsha da bolar, sol kezde Abylaıdyń taǵy bir eskertkishin soǵarmyz», degen Kýlagınniń Aqmola oblysynyń ortalyǵy – Kókshetaý qalasynyń ortalyǵynda turǵan qazirgi eskertkishtiń jobasyn kórsetip, soǵan ynta bildirdi.
– Biz osy pikirge toqtaıyq! Baıaǵyda atalarymyz ózderi sheshe almaǵan máseleniń sheshimin aıtýǵa araaǵaıyndy tórelikke shaqyrmaýshy ma edi? Kýlagın myna bizge sol araaǵaıyn bolyp, istiń tóreligin jóndi aıtyp tur ǵoı. Jáne de «jańa myńjyldyqty, ıaǵnı 2000 jyldy hannyń eskertkishimen bastaıyq» dep oryndy aıtyp tur emes pe?» – dep ornymnan turyp osyny aıtyp edim, el sabasyna túsip, kóńil ornyna keldi. Sodan sátin salyp, qarjynyń tapshylyǵyna da qaramastan, Kókshetaýda Abylaı hannyń qazirgi eskertkishi ornap qalǵan-dy.
Jaqsydan iz de, is te qalatyn ómirdiń bir aqıqaty bar. Sonyń bir aıǵaǵyndaı, úlken bir jıynda toptyń aldynda sóılegen sózinde Qostanaı qalasynyń qadirli bir aqsaqalynyń: «Kýlagın Qostanaı oblysyn da ózgertti, Qostanaıdyń adamdaryn da ózgertti», dep aıtqany bar edi. Sol sózge ılanǵan edim. Rasynda, Kýlagın óziniń iskerlik qabiletimen de, uıymdastyrýshylyq talantymen de kez kelgen isti jandandyryp áketedi. Jáne de ol ózine tán talǵammen kez kelgen isti shyraılandyryp, kórkeıtip sala beredi. Ol ásemdikti, sulýlyqty jáne tártipti jaqsy kóredi. Kisi tanıdy. Bilgir de isker kadrlardy tańdaı da biledi, qoldaı da biledi. Ishki mádenıeti men parasaty joǵary Sergeı Kýlagınniń óz aınalasyndaǵy adamdarǵa degen jyly júregi men taza jany bar. О́ıtkeni, ol – ómir kórgen óresi keń jan!
El abyroıy men birligi úshin osy bir sózdi aıtýdy óz paryzym dep bildim.
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
Parlament Senatynyń depýtaty
ASTANA
