Qylmys jasaǵan jan jazasyz qalmaıdy

Qostanaı oblysy Arqalyq qalasy Ekidiń aýylynyń turǵyny Suńǵat Mahambetov qos birdeı perzentinen aıyryldy. Qaladan 2-3 saǵat ýaqyt qashyqtyqtaǵy aýylda turatyn otbasynyń bundaı jaǵdaıǵa dýshar bolýy jergilikti feldsherlik bólimshe qyzmetkerleriniń kinásinen be, joq álde der kezinde tıisti sheshim qabyldaı almaǵan ata-anadan ba, áli beımálim. Belgilisi, qazirgi tańda bul másele boıynsha tekserý, tergeý jumystarynyń bastalyp ketkeni. Sábıleri shetinegen ata-ana buǵan dárigerlerdi kinálasa, al qarsy jaq oǵan ata-analarynyń salǵyrttyǵy sebep boldy degendi alǵa tartady. Soǵan oraı biz bul oqıǵany jýrnalıstik talqyǵa salyp, bir zerdelep ótkendi jón kórdik. Ekidiń aýylynyń turǵyny Suń­ǵat Mahambetov qazirgi medı­sınanyń damy­ǵan zamanynda sábıleriniń shetinep ketkeni janyn kúızeltken soń, sonaý Arqalyqtan at arytyp Astanaǵa arnaıy kelip, redaksııamyzǵa bas suqty. Eńsesi pás tartqan otaǵasynyń aıtýynsha, tuń­ǵyshy Aqbota Suńǵatqyzy Ma­hambet 2013 jyldyń 29 naý­ryzynda jaryq dúnıege kelgen. Perzenthanadan aýyldaryna erekshe qýanyshpen oralǵan jas ata-ananyń kóńilderi araǵa bes kún salyp kúrt buzylyp, shaqalaqtyń kindiginen qan tama bastaǵany qatty abyrjytqan. Sodan tez arada aýyldyq feldsherlik pýnkttiń dárigerin izdeı bastaıdy. Qyrsyq shalǵanda, ol sol mezet qalaǵa ketip qalǵan kórinedi. Sodan Aqbotany ózderi Arqalyq qalalyq aýrýhanasyna jetkizbek bolyp jolǵa shyǵypty. Alaıda sábı kindiginen tamǵan qannyń kóp ketýinen jarty jol­da shetinegen kórinedi. Son­da da sábı denesin máıithanaǵa tapsyrǵan. О́limi týraly medı­sı­nalyq kýálikte jańa týǵan sábıdiń shetineýi basyndaǵy alǵan jaraqatynan degen qorytyndy shyǵarypty. Otbasy músheleri bundaı qorytyndyǵa ózderi tań­ǵalǵanymen, bul másele boıynsha qozǵalǵan is týra bir jyl ótken soń jabylǵan. О́kinishtisi sol, is jabylǵanymen ajal apanynyń esigi ashyq kúıinde qalyp qoıǵan. Tuńǵyshtarynan aıyrylyp qalǵannan keıin Suńǵat pen onyń jary Nazgúl ekinshi náresteni súıýdi josparlaıdy. Sodan araǵa bir jyl salyp, ıaǵnı 2014 jyldyń 10 aqpanynda ómirge Ernur atty ul bala keledi. Onyń da ǵumyry uzaqqa barmaıdy. Nebári bir jas toǵyz aıynda ekpe jasatý úshin eki sanyna salǵan ıneden keıin bala shetinep ketedi. Sábı ákesiniń aıtýynsha, Ekidiń aýyldyq feldsherlik pýnktiniń bólimshesiniń medbıkesi Nurgúl Júnisova 2015 jyly 24 qarashada ekpe salǵannan keıin kishkentaıy araǵa úsh kún salyp, ıaǵnı 27 qarashada tańerteńgisin qusa bastapty. «Jumystan qaıtyp kelgende esikten kirgen meni kórgen Ernur kúlimsirep júgirip shyqty, biraq basyn tómen salyp aýzyndaǵy qusyqty shyǵaryp baryp sońǵy ret til qatty. Sondaǵy bar aıtqany – «sý bershi», degen sóz deıdi otaǵasy. Sýǵa aýyz tıgizisimen óz boıyndaǵy dúleı ózgeristerdi sezingendeı-aq bala kóńilsiz kúıde tósegine baryp qaıta jantaıǵan. Balasynyń munshalyqty aýyr halin kórgen áke boıynda bir alandaýshylyq paıda bolady. Jedel túrde tańerteńgisin saǵat 10-da aýyldyq medbıkege jolyǵyp, mán-jaıdy aıtady. Suńǵattyń qolyna belsendirilgen kómir tabletkasyn ustatyp jibergenimen, jaǵ­daıdy óz kózimen kórý úshin aýyldyq feldsher Nurgúldiń ózi de jolǵa shyǵady. Ákelingen kómir tabletkasynyń ekiden bir bóligin balanyń sheshesi sýmen ezip, aýzyna tosypty. Ony ishken bala qaıtadan qusqan. Bul jerde eskerte ketetin bir jaıt bar. «Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi medısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti» RMM-niń tekserý aktisinde bergen túsinik­temesinde aýyldyq medbıke bylaı depti: «Men Jýnýsova Nýrgýl Omarovna, maǵan 27.11.2015 jylǵy saǵat 10-30-da Ulyq­­pan Ernur Suńǵatulyna sha­qyrý jasady. Shaqyrý jasaýdyń aldynda Ulyqpan Suń­ǵat balanyń ákesi menen aktıvırovannyı ýgol aldy, maǵan eshteńe aıtqan joq». Medbıke balaǵa shaqyrtý al­ǵanyn ózi aıtyp otyr. Sóıtedi de «maǵan eshteńe aıtqan joq», dep bala ákesiniń suraǵanyn qolyna ustata salady. Eger eshteńe aıtpasa, onda belsendirilgen kómir balaǵa ne úshin qajet dep jaýap almaǵany túsi­niksiz. Bul medısınadan habary joq jas ata-ananyń qolyna skalpel ustatqanmen birdeı ǵoı. Ári-beriden soń ba­lanyń densaýlyǵyn bilý onyń tikeleı mindeti emes pe edi. Med­bıkeniń balanyń úıine bar­ǵan kezdegi is-áreketteri de otaǵasynyń sózimen qabyspaıdy. Bul rette N.Júnisova bylaı dep­ti: «Men de artynan balanyń úıine bardym. Bala yńqyldap uıyqtap jatyr. Balany tur­ǵyzyp qaradym. Ysyp-kúıip, ishi kepken, kekirip qaıta-qaıta loqsı beredi. Men bir tabletka ýgol berdim. Azdan soń bala jobamen 200-250 ml kóleminde qusty. Sosyn qyzýǵa qarsy dári ektim, dári ekkennen keıin balanyń jaǵdaıy jaqsardy: tynysy jaqsy, demalýy birkelki. Jarty saǵat qasynda bolyp, anasyna balanyń loqsyp qusýy múmkin ekenin eskerttim. Eger sál mazasyzdansa, tez arada maǵan eskertýin ótindim. 11-30 jumysyma kettim». Balaǵa, ákesiniń sózinshe, belsen­di­rilgen kómirdi sheshesi Nazgúl Serik­qyzy bergen. Bul jerde medbıke kómirdiń bir tabletkasyn men berdim dep otyr. Jáne de jarty saǵat bala qasynda boldym degen medbıkeniń sózin de ákesi joqqa shyǵarady. Onyń aıtýynsha, medbıke balanyń qyzýyn tekserip kórmesten ıne salyp, 15 mınýttan keıin áser etedi dep ketip qalypty. Birazdan keıin ıne salynǵan balanyń erinderi men qol­dary jáne aıaqtary kógerip, muzdaı bastaǵan. Sol mezet abyrjyǵan ata-ana aýyldyq medbıkeni janushyryp iz­degen. Túski saǵat 13:00-de aýyldyq medbıkeniń úıine telefon soqqanymen, eshkim telefon tutqasyn kótermepti. «Sodan kórshilerine habarlasyp júrip, shaqyrttym. Bul kezde balanyń tynysy tarylyp, júregi soǵýyn toqtatty. Nurgúl úıge saǵat 13:30 keldi. Kele sa­lysy­men júregi toqtap, tynys almaı jat­qan balaǵa ıne saldy. Bala ómirimen qoshtasar sátte medbıkeniń qasynda bolmaǵanyn kórshi áıel rastaı alady», deıdi bala ákesi. Al aýyldyq medbıke tekserý akti­sindegi túsindirmesinde ózi barǵan kezde balanyń aýyr jaǵdaıyn bylaısha keltiredi: «Men júgirip bardym. Bar­ǵanda kórgenim, balanyń jaǵdaıy aýyr eken. Aýzynan da, murnynan da aqqan qusyqty jalma jan aýzyn ashyp tazarttym. Balanyń júregi álsiz soqty. Qol-aıaǵy tartylyp, erini men aýyzy kó­gergen, murnyń tazartyp bolysymen qy­ryndatyp jatqyzyp, jambasyna 2 kýb magnezıı saldym. Birden qalaǵa alyp shyqtym». Osy oraıda qalaǵa shyǵar aldyndaǵy jaıttarǵa da nazar aýdarǵan oryndy sııaqty. Suń­ǵattyń aıtýynsha, aýyl med­bıkesi Ashýtasty aýyldyq dári­gerlik emhanasynyń dári­geri Maıra degenge telefon so­ǵypty. Jáne de jedel járdem avtokóliginde kele jatyp ta bireýlermen balaǵa nendeı dıagnoz qoıatyndyǵy jaıly surastyrǵan. Árıne bunyń barlyǵyn tıisti organdar anyqtaı jatady. Bir tańǵa­larlyǵy sol, osy kezge deıin sap-saý júrgen balanyń ekpeden keıin shetinep ketýi. Bizdiń bilýimizshe, feldsher Nur­gúl Júnisova 27.10.2014 jy­ly №09-S-04 tir. «emdeý isi» jónindegi maman­dyq boıynsha biliktilik sanaty beril­meıtin mamandyq sertıfıkatyna ıe. Sondaı-aq, ol «Respýblıkalyq Medı­sınalyq Ýnıversıteti» JShS Qostanaı oblystyq fılıa­lynda «emdeý isi» mamandyǵy jónindegi biliktiligin arttyrý sıkli: «Balalyq shaqtaǵy aýrýlardy yqpaldastyra basqarý» boıynsha 54 saǵattyq kýrsyn támamdapty. Bul rette «Qazaqstan Respýblıkasy Den­­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti» RMM-niń tekserý aktisinde atap kórsetilgen №610062 ambýlatorlyq pasıenttiń medı­sınalyq kartasyndaǵy kemshilikterge de nazar aýdarta ketkendi jón kórip otyrmyz. Atap aıtqanda, bala týa salysymen onyń qalaı tamaqtanýy jónindegi usynystar bolmaı shyq­qan. Bolsa da onyń kólemi boıynsha alshaqtyqtar kezdesedi eken. Balanyń 4 aıynda artyq salmaǵy baıqalǵan. Nátıjesinde balanyń fızıkalyq damýy durys baǵalanbaǵan, onda da grafık tek 5 aılyq kezine deıin jasalypty. Sondaı-aq, ata-ananyń aldyn alý ekpesine jazbasha túrdegi ruqsaty bolmaǵan. Eń bastysy, 2015 jylǵy 27 qarashadaǵy ambýlatorlyq kartada balany qaraý kezindegi dıag­nozy qoıylmaǵandyqtan jáne emdeý jónindegi usynystardyń bolmaýynan feldsherdiń úıge kelip kómek kórsetýdegi sapasyn anyqtaý múmkin emestigi qorytyndy ak­tide anyq jazylypty. Osydan-aq balanyń o bastan durys ta­maqtandyrylmaǵandyǵyn, ony tamaqtandyrý jónindegi usy­nystarda alshaq­tyqtar baı­qal­ǵan­dyǵyn, arty osyndaı qaı­ǵy­ly jaǵdaıǵa ákelgendigin kórip otyrmyz. Endigi basty másele, buǵan kim ki­náli ekenin anyqtaý. Balany baǵyp-qaǵý­da kemshilikterge jol berdi, der kezinde durys sheshim qabyldaı almady dep jas ata-anaǵa jaba salý qıyn emes, árıne. Alaıda osy kezge deıin jaqsy qalyptasyp, óz aıaǵymen júrgen ba­lanyń aıaqtaryna ekpe ınesin salǵannan keıin densaýlyǵy kúrt nasharlap, tura almaı jatyp qalǵandyǵyn da qaperden shyǵarmaǵanymyz jón. О́tken jyldyń 30 qarashasynda S.Mahambet qalalyq ishki ister departamentine aryz jazyp, ulynyń shetineý sebebin bilýdi emes, kimderdiń kináli ekendigin anyqtaýdy surap shaǵymdanady. Eger ol kúmándanbasa, bundaıǵa barmas edi. Istiń júrgizilýine kóńili tolmaǵan otaǵasy Arqalyq qalasy prokýratýrasyna ótken jyldyń 22 jeltoqsanynda ta­ǵy shaǵym túsiredi. Arqalyq qala­sy prokýrory B.Bekbosynov sha­ǵymdy ishinara qanaǵattandyrý jóninde qaýly da qabyldaǵan. Onda «...isti durys sheshýge qajetti jáne jetkilikti mán-jaılardy jan-jaqty, tolyq jáne obektıvti zertteý úshin zańda kózdelgen bar­lyq sharalardy qoldaný úshin Arqalyq qalasy IIB-na tergeý áreketterin júrgizý úshin nusqaý berý qajet dep esepteımin», delinipti. Jáne de sotqa deıingi tergep-tekserý nátıjesi týraly jábirlenýshige habarlanýy qajettigi de aıtylǵan. Biraq habarlanbaq turmaq, tergeý­shiniń ózin tabý qıynǵa soqty, deıdi Suńǵat óz só­zin­de. Telefon arqyly jaý­ap qa­tylmaıtyndyqtan, tek aldyna ǵana baryp mán-jaıdy su­rastyrýǵa bolady eken. Onda da is sot-medısınalyq saraptamaǵa tirele bergen. Sondyqtan da S.Ma­hambetov «Nur Otan» partııasy Arqalyq qalalyq fılıaly tór­aǵasynyń birinshi orynbasary N.Ham­zınge shaǵymdanǵannan keıin ǵana sot-medısınalyq saraptama 2016 jyldyń 14 qańtarynda qoldaryna tıipti. Negizinen ol 2015 jyldyń jeltoqsanynda jiberilgen kórinedi. Osy isti júr­gizip kele jatqan tergeýshi Áset Kamalov kýáger retinde ne kórshi áıelden, ne mek­tep medbıkesinen jaýap almaı, ózge bireýden jaýa­p alǵandyǵy otaǵasynyń kóńilin kúpti etken. Onyń ústine N.Jú­nisovanyń aǵasy О́mirserik degen kisiniń jubaıymen talapkerge nendeı sebeptermen kelip ketkeni tıisti oryndar tarapynan áli anyqtalmaı otyrǵanǵa uqsaıdy. Suńǵat olardyń qoqan-loqy jasaǵandyqtaryn aıtady. Shynynda da solaı ma, ony kórgen kýágerler bar ma, ol jaǵy da tekserilmegen. Sonymen, 2015 jylǵy 28 jel­toq­sandaǵy №12-10-14/127 sandy sot-me­dısınalyq saraptamada E.S.Ulyqpannyń ólimi qusyq massalary joǵary tynys alý joldarynyń sańylaýyn jabý saldarynan bolǵan mehanıkalyq asfıksııadan kelgendigi kórsetilgen. Bul jer­de taǵy bir jaıtqa kóńil aýdarta ket­kendi jón kórip otyrmyz. Qostanaı oblysy ákimdigi densaýlyq saqtaý basqarmasynyń «Arqalyq óńirlik emhanasy» KMK bas dárigeriniń orynbasary Saǵyntaı Ábenova bylaı depti: «Sheshesi men ájesi ózderin adekvatty ustaǵan joq, suraı bastaǵanda Ernardyń ákesi qusyǵy kelse de ony uıyqtatý úshin aıaǵyna salyp terbetken, bul asfıksııaǵa alyp kelgen». Son­da, bala ata-anasynyń egýge jazbasha ruqsat bermegeni qaıda qa­lady? Egý aldynda nendeı sharalar qabyldanýy kerektigi, onyń ishinde qusýy múmkindigi, sol kezde aıaqqa terbetpeý kerektigi jáne ózge de jaıttar nege aldyn ala py­syqtalmaǵan? Pysyqtalsa, nege ol 2015 jylǵy 27 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha ambýlatorlyq kartada kórinis tappaǵan? Mine, osy kúmándi suraqtar saldarynan aýyldyq medbıkeniń qyzmet kórsetý sapasyn anyqtaý múmkin bolmaı otyrǵan joq pa. Osy emhananyń bas dárigeri I.Týranına óziniń jaýap hatynda N.Júnisovanyń is-áreketi medısınalyq keńes tarapynan qa­ralyp, o basta jedel járdem sharalary tolyq qamtamasyz etil­meýine baılanysty qatań sógis jarııalanǵanyn jetkizipti. Eger sábı belgili bir aýrýmen aýyryp, ol asqynyp jatsa, bir sári. Másele, aýyldyq medbıkeniń ekpe salýymen tikeleı baılanys­ty bolyp otyrǵan ǵoı. Jáne de ony eshkim joqqa da shy­ǵara almas. Isti asqyndyryp alyp, jedel járdemdi durys uıymdastyra almasa, bul jerde ata-anasynyń kinási qanshalyqty deı alamyz. Barlyǵymyz da tiri pendemiz ǵoı, qatelesýimiz múmkin, biraq bundaı qatelikter tıisti baǵasyn almasa, ol ári qaraı da jalǵasa beretini zańdylyq. Balalardyń ólimine osylaısha nemquraıly qaraý memleketimizge úlken syn emes pe? Árıne, biz istiń jan-jaqty qaralǵanyn qalaımyz jáne onyń ádil de zańdy túrde sheshiminiń bolǵanyn oryndy sanaımyz. Sondyqtan da tıisti oryndardyń istiń anyq-qanyǵyn anyqtaıtyndyǵyna senemiz. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»