Bedeldi uıymnyń bir belesi

Keshe Astanada respýblıkalyq ardagerler uıymynyń VII sezi bolyp ótti. Oǵan el óńirlerinen kelgen 101 ardager, «Nur Otan» partııasynyń, memlekettik organdar men ulttyq kompanııalardyń ókilderi qatysty. Bes jylda bir ótetin sezde osy kezeń aralyǵynda uıymda atqarylǵan jumystarǵa taldaý jasalyp, aldaǵy kezeńniń mindetteri belgilendi. Sondaı-aq, Ardagerler uıymy Ortalyq keńesiniń jańa quramy saılandy. Sezd jumysyna Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń joldaǵan quttyqtaý hatyn  Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúı­senova oqyp berdi. «Nur Otan» partııasynan joldanǵan quttyqtaý hat ta oqyldy. Ortalyq keńes tóraǵasy О́mirzaq Ozǵanbaev sezde jasaǵan esepti baıandamasyn eki tilde birdeı órbitip otyrdy. Kemeldengen eldiń, kórkeıgen jerdiń berekeli beınesin tanytqan táýelsiz Qazaqstandaǵy qara shańyraqtyń biri – respýblıkalyq ardagerler uıymy. Otyz jylǵa jýyq tarıhy bar, táýelsizdiktiń zamandasy ispettes ardagerler uıymy Elbasy Nursultan Nazarbaevpen bir­ge keledi. Eldik múddege baılanysty týyndaǵan halyqtyq máni bar is-qı­myldarǵa tushymdy pikirin aıtyp, talǵamdy jaýaptary Elbasynyń saıasatymen árqashanda úndesip ári sabaqtasyp jatyr. Elimizdiń qoǵamdyq-saıası damýy­men, ózgeristerimen, jańartýlarymen qatar qozǵalysqa túsip, belsendilik tanytyp kele jatqan ardagerler uıymy belgili bedelge ıe boldy, dep jeldirte bastaǵan tóraǵa atqarylǵan jumystarǵa toqtalyp ótti. Ardagerler uıymynyń qurylǵanyna 30 jyldaı ýaqyt bolǵan eken. Osy ýaqyt aralyǵynda uıymdaǵy ishki jumystar rettelip, memlekettik organdarmen, kom­panııalarmen, demeýshilermen, jas urpaqpen yntymaqtastyq jolǵa qoıyl­ǵan. Sonymen qatar, uıym dinı bir­lestiktermen, úkimettik emes sektormen ózara qarym-qatynasyn nyǵaıta túsken. Osy rette baıandamashy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenovanyń ardagerlerdiń talap-tilegine muqııat qaraıtyndyǵyn aıtyp, osynyń nátıjesinde uıym kóter­gen birqatar máselelerdiń tabysty sheshilgendigin tilge tıek etti. Sonymen qatar, atalǵan mınıstrlikke medısına salasyn jaqsartý týraly biraz usynystar bar ekendigin de jetkizdi. BUU-nyń málimeti boıynsha, 2050 jylǵa taman Qazaqstandaǵy jasy ulǵaıǵan ardagerlerdiń sany 2,7 ese kóbeıetindigi belgili bolyp otyr. Demek, olardy emdeıtin mamandandyrylǵan aýrýhanalar men medbıkeler kútimi jaǵdaıyn da kúsheıte túsý qajet. Osyǵan oraı, Almaty qalasyndaǵy ardagerlerge arnalǵan gospıtaldyń qaıta qurý jumystaryn jedeldetý, Astana qalasyndaǵy ortalyq gospıtaldyń qamtý kólemin keńeıtý jóninde usynys jasaldy. Ardagerler uıymynyń jumy­syna kómek kórsetip júrgen azamattar esimi de eskerýsiz qalǵan joq. Alma­ty qalasy Medeý aýdanynda buryn Densaýlyq saqtaý mınıstri bolyp istegen Talapqalı Izmuhambetovtiń óz bastamasymen qoǵamdyq negizde jumys isteıtin komıtet quryp, 150-ge jýyq zeınetkerlerge dárigerlik kómek kórsetip otyrǵandyǵy atalyp ótti. Elimizde Jeńis merekesi men Qarttar kúniniń qarsańynda ardagerlerge mate­rıaldyq-tehnıkalyq turǵydan kómek kórsetý dástúrge enip otyr. 8 oblys ortalyǵynda, 63 aýdan men qalada ardagerler úıi ashylyp, jumys isteýde. Astana men Pavlodar qalalaryndaǵy shaǵyn aýdandarda ardagerlerge arnal­ǵan shaǵyn ortalyqtar qyzmeti uıym­dastyrylǵan. Qart adamdarǵa qamqorlyq kórsetýde Soltústik Qazaq­stan, Pav­lo­dar, Qostanaı, Atyraý oblys­tarynda jáne Astana qalasynda júıeli jumystar júrgizilip keledi. О́kinishke qaraı, elimizdiń birqatar oblystarynda Qaýipsizdik keńesiniń ardagerler úıin salý jónindegi sheshimi oryn­dalmaı qalǵan eken. 20 aýdanda jáne bastaýysh uıymdardyń 90 paıy­zynda ardagerlerge arnalǵan oryn-jaı qarastyrylmaı otyr. Mundaı oblystarǵa jylyna eki ret qarttar men ardagerlerge arnap qaıyrymdylyq senbilikterin ótkizetin, ár jyl saıyn ardagerler uıymdarynyń esebine 80 mıllıon teńgeniń aýdarylýyna yqpal etetin Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy memlekettik organdar jumysy úlgi etip kórsetildi. Munda, árıne, atalǵan oblysta ardagerler uıymyna jetekshilik jasap otyrǵan Eskendir Ismaqulynyń da úlesi bar. Ardagerler uıymynyń buqaralyq aqparat quraldarymen qarym-qatynasy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Olarda ardagerler taqyrybyna arnalǵan mate­rıal­­dar sany artyp keledi. Jeńis mere­­kesin kórsetýge barlyq BAQ-tar atsa­lysady. Baıandamashy osy rette jańa­dan qurylǵan elektrondy aqparat qural­darynyń múmkindikterin paıdalaný áli de jetkiliksiz ekendigin ashyp aıtty. Sońǵy bes jylda Ortalyq keńes oblystyq uıymdarmen birlese otyryp, 4 óńiraralyq jáne 3 respýblıkalyq semınar men jınalystar uıymdastyrdy. Osy basqosýlardyń barlyǵynda ardagerler uıymdarynyń jumystaryn odan ári jaqsartýdyń joldary qarastyrylyp, tájirıbeler almasyldy. Ardagerler uıymynyń kadrlyq saıasaty kúsheıtilip, 7 myńnan astam oqyp-úırený sharalary ótkizildi. Bul sharalarǵa 100 myńǵa jýyq adam qatysty. Ardagerler el ómirinde ótetin saıası, mádenı sharalarǵa belsendilikpen qatysyp keledi. Jekelegen ardagerler ústimizdegi jyly ótken Parlament Májilisi men jergilikti máslıhattar saılaýynda depýtattyq mandatqa ıe boldy. Jastar uıymdarymen qarym-qa­tynas, halyq arasyndaǵy patrıottyq jumys­tar ardagerler uıymynyń qyzmetinde erekshe oryn alady. Bul rette uıym músheleri Elbasynyń «Máńgilik El» ıdeıasyn júzege asyrýǵa óz úlesterin qosyp keledi. Elimizde Jeńistiń 70 jyldyǵynyń toılanýy patrıotızmniń ózindik bir úlgisi bolsa, ardagerler osy istiń belortasynda júrdi. 50 myńnan astam ardager qatys­qan «Qaıran erler, qaharman ardagerler!» taqyrybymen ótken ardagerler festıvali el ishinde úlken ynta týdyrdy. Festıval qorytyndysynda 41 ardager laýreat ataǵyna ıe bolsa, 103 adam ardagerlerdiń Ortalyq keńesi men Mádenıet mınıstrliginiń alǵys hattarymen marapattaldy. Baıandamashy memleket, qoǵam tarapynan ardagerler men qarttarǵa, zeınetkerlerge túrli qamqorlyqtardyń jasalyp jatqandyǵyn atap ótti. Má­selen, esepti kezeń ishinde zeınetaqy kólemi 45 paıyzǵa, járdemaqy kólemi 35 paıyzǵa ósken. Elimizde tólenetin zeınetaqy kólemi kórshi memlekettermen salystyrǵanda edáýir artyq. Munyń syrtynda jergilikti memlekettik organdar ardagerler úshin qosymsha jeńildikter usynyp otyrady. Materıaldyq kómek kórsetý máselesi de nazardan tys qalǵan emes. Máselen, sońǵy bes jylda elimizde 1 mıllıonnan astam qart adamǵa 8,8 mıllıard teńgeniń kómegi kórsetilgen eken. Bul oraıda As­tana, Almaty qalalary, Aqmola, Shy­ǵys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar, Sol­tústik Qazaqstan oblystarynda tııa­naqty jumystar júrgizilip keledi. Degenmen, álemdi kernegen daǵdarys, teńge baǵamynyń quldyraýy ardagerler jaǵdaıyna edáýir áser etken­­digin de jasyrýǵa bolmaıdy. Osyǵan oraı, qart adamdardyń satyp alý qabi­letiniń tómendegendigi baıqalady. Mundaı jaǵ­daı, ásirese, tómengi zeınet­aqy alatyn zeınetkerlerdiń jaǵ­daıyna áser etip otyr. Baıandamashy osy jaǵdaıǵa baılanys­ty Ardagerler uıy­my Ortalyq keńesiniń Úkimet aldyna másele qoıǵandyǵyn aı­typ ótti. Mundaıda zeınetkerlerge kór­setiletin ataýly áleýmettik kómektiń edáýir paıdasy baryn jetkizdi. Sondaı-aq, tyl eńbekkerleriniń áleýmettik jaǵ­daıyna da toqtalyp ótti. Degenmen, jalpylaı alǵanda, jaǵdaı jaman emes. «Kóppen kórgen uly toı» degendeı, ardagerler qaýymdastyǵy álemdik daǵdarystyń aýyrtpalyqtaryn elmen birge kóteretindikterin aıtyp otyr. Olardyń aldaǵy jarqyn kún­derge degen senimi zor. Osy rette, baıandamashy óz sózin «Tórtkúl dúnıe qyzyǵyp qaraıtyn elimizdiń baǵa jetpes baılyǵy – ulttar dostyǵy, ıaǵnı tamyry tereńge ketken tatýlyq. Bıylǵy jylǵy Alǵys kúniniń ómirge kelýi osy tatýlyqtyń sımvolyna arnalǵan erekshe kún ispettes. Tatýlyq pen birliktiń, yntymaq pen yrystyń, bereke men merekeniń aq besigine bólengen súıikti Qazaq eliniń baryn baǵalap, joǵyn joqtap kele jatqan sizder – ardagerler qaýymy, elimizdiń senimdi tiregisizder. Sizderdiń qol jetkizgen jetistikterińiz, shyqqan bıikterińiz, syı-qurmetterińiz halqymyzdyń kóz aldynda. Sondyqtan, halyq sizderdiń  ýájdi áńgimelerińizden jaqsy úmit kútedi», dep aıaqtady. Sezd barysynda oǵan qatysý­shy­lardyń birqataryn áńgimege tart­tyq. Astana qalalyq ardagerler keńe­siniń tóraǵasy Sansyzbaı Esilov qala­da ómir súrip jatqan Uly Otan soǵy­synyń ardagerleri memleket tarapynan páterlermen tolyq qamtamasyz etil­gendigin, olardyń ótinishteri boıynsha 910 úı men páterdiń jóndelgendigin, 11 myń soǵys ardageri men tyl eńbek­ker­leriniń kommýnaldyq tólemderden bosatylǵandyǵyn, 200 myńǵa jýyq zeınetkerdiń qoǵamdyq kólikti tegin paıdalanatyndyǵyn aıtyp ótti. Jalpy, elimizde 3 myńǵa tarta Uly Otan soǵysynyń ardageri bar eken. Al ardagerlerdiń jalpy sany 1,7 mıllıon adamdy qurap otyr. Olarǵa memleket tarapynan túrli kómek kórsetilip otyrady. Qoǵam, ásirese, jastar ardagerlerimizge úlken qurmet kózimen qaraıdy. Osynshama ardagerdiń basyn quraı­tyn úlken uıymnyń 16 óńirlik, 216 qalalyq jáne aýdandyq, 9960 bastaýy­sh bólimshesi bar. Bularda 40 myńǵa jýyq belsendi ardagerler qoǵamymyzǵa laıyq­ty qyzmet kórsetip, jas urpaqtyń tár­bıe­sine atsalysyp keledi. Sezd qorytyndysynda respýblı­kalyq ardagerler uıymy keńesiniń jańa quramy saılandy. Uıym jetekshisi bolyp О́mirzaq Ozǵanbaev qaıta saılandy. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»