Senim men sergektiktiń irgetasy

Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtte «Álem. XXI ǵasyr» manıfesin usynýy halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan qoldaý tapty. Ony sheteldik sarapshylar da qýattap otyr. Bul rette biz Belgııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mıtchel PETERMANSTY sózge tartyp, manıfest týraly pikirin bilgen edik. – Elshi myrza, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesiniń rólin qalaı baǵalar edińiz? – Men Qazaqstannyń qarý­syzdaný, sonyń ishinde ıadro­lyq qarýdy taratpaý jónindegi, jalpy beıbitshilikti nyǵaıtýǵa qos­qan úlesin joǵary baǵalaı­myn. Sondyqtan da Prezıdent Nursultan Nazarbaev jarııa etken manıfest jalpynyń nazaryna laıyq jáne halyqaralyq ıns­tıtýttar tarapynan jan-jaqty qarastyrylýy tıis qujat dep esepteımin. Belgııanyń da Qazaqstan sııaq­ty ıadrolyq qarýsyz álem qurý maqsatyn ustanǵan el ekenine sendirgim keledi. Árıne, bul maq­­satqa qol jetkizý úde­risinde ıadrony baqylaý arqyly birtindep qysqartýǵa múmkin bolaryn aıta ketsem deımin. Eki el de ıadrolyq qarýdy qol­daný saldarynan týyndaıtyn gýma­nı­tarlyq apatqa alańdaıdy. Osy turǵydan kelgende, Qazaq­stan lıder-elderdiń biri retinde ıadro­lyq qarýsyzdanýǵa bar kúsh-jigerin salyp keledi. Iаdrolyq qarýdy joıý adam­zattyń eń mańyzdy máseleleriniń biri ekeni kúmánsiz. Sondyqtan da Belgııa qashanda tıimdi qarý­syzdanýǵa baǵyttalǵan naqty usynystar jaǵynda. Bul oraıda biz ıadrolyq qarýy bar barlyq memleketterdi ózderiniń ıadro­lyq arsenaldary kólemin azaıtý­ǵa, saıası qaýipsizdik pen áskerı doktrınalaryndaǵy ıadrolyq qarýdyń rólin kemitýge, son­daı-aq, ıadrolyq qarý júıesi­niń jedel ázirligin tómendetýge shaqyramyz. Iаdrolyq qarýy bar barlyq elder óz arsenaldary jónindegi ashyqtyqty arttyrýy qajet. Son­dyqtan da biz Qazaqstan­nyń ıadrolyq qarýsyzdaný jónin­degi bastamalaryn qosh kóremiz. Onyń ústine, ıadrosyz aımaq mártebesin alǵan, ıadrolyq qarý­dan bas tart­qan el retindegi Qazaq­stannyń erekshe jaǵdaıy oǵan ıadrolyq qarýsyzdaný paıdasyna ún qosýǵa múmkindik beredi. Iаdrolyq synaq­tardy ótkizýge tyıym salýdy min­detteý usynysy da úlken qur­­metke laıyq. О́kinishtisi sol, Semeı jerindegi ıadrolyq sy­naqtardan Qazaqstan kóp zardap shekti. Synaqtardan keıin araǵa otyz jyl salsa da jaǵdaıdy jaqsy deýden aýlaqpyn. – Árıne, biz de sizdiń piki­rińizben kelise otyryp, Qazaq­stannyń osy baǵyttaǵy bastamalary qanshalyqty mańyzdy ekenin bilgimiz keledi. – Táýelsiz el bolǵannan ke­ıin Qazaqstan halyqaralyq árip­testerimen qatynastar­dyń úde­meli damýy saıasatyn tań­dap aldy. Onyń syrtqy saıasaty árqashan beıbitshilik pen eko­nomıkalyq turaqtylyq­ty qamtamasyz etý maqsatynda halyq­­aralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa negizdelgen. Qazaq­stannyń osyndaı kelisimdi saıasat júrgizýi halyqaralyq qo­ǵam­dastyq tarapynan durys qabyldanyp otyr. Qazaqstannyń 25 jyl boıy halyqaralyq sahnada konstrýktıvti ról atqarýǵa tyrysýy, osy elge álemdik sah­nadaǵy yntymaqtastyq pen beıbitshilikti qorǵaýda jańashyl usynystardy alǵa jyljytýǵa qomaqty múm­kindikter berip keledi.  – Qarýsyzdaný baǵytynda jaǵdaı qalaı qalyptasyp otyr deı alasyz? – Belgııa Qarý-jaraqty tarat­paý jónindegi shart ıadro­lyq qarýsyzdaný máse­le­siniń irgetasy bolyp qala bere­tin­digine senim artady. Shart ótken kezeńde biz­diń isimizge jarasa, bolashaqta da kádemizge jaraıdy degen oı­­­damyn. Ol álemdi ıadro­lyq qar­ý­­syzdandyrý úshin qajetti qury­lymdalǵan qural bolyp tabylady. Eń bastysy, Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly shart ámbe­bap ári barsha múshe-mem­le­ket­ter ustanatyn qu­jat bolýy tıis. Iаdrolyq qarýsyzdanýǵa to­lyq­­taı qol jetkizý úshin áli de talaı jumystar atqarylýy kerek, áıtse de biz qýanarlyqtaı keıbir nátıjeler de joq emes, mysaly, Iran men «altylyq» (AQSh, Fran­sııa, Ulybrıtanııa, Germanııa, Qytaı jáne Reseı) arasyndaǵy Ira­n­nyń ıadrolyq baǵdarlamasy jónin­degi kelisimge kelýi. – Biz de osyndaı beıbit keli­simder kóp bola bersin degen nıet­pen áńgimeńizge rahmet aıtamyz. Áńgimelesken Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»