Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń buıryǵy №131

2015 jylǵy 25 aqpan,   Astana qalasy «Infeksııalyq aýrýlardyń (obanyń, tyrysqaqtyń) aldyn alý boıynsha  sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 144-baby 6-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan «Infeksııalyq aýrýlardyń (obanyń, tyrysqaqtyń) aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti (Á.B. Mátishev) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen: 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberilýin; 3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri T.M. Jaqsylyqovqa júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınıstr E.DOSAEV «KELISILGEN» Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri ___________ A. Mamytbekov 2015 jylǵy 3 naýryz «KELISILGEN» Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri ___________ T. Dúısenova 2015 jylǵy 25 aqpan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 25 aqpandaǵy №131 buıryǵymen bekitilgen «Infeksııalyq aýrýlardyń (obanyń, tyrysqaqtyń) aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. Osy «Infeksııalyq aýrýlardyń (obanyń, tyrysqaqtyń) aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary (budan ári – Sanıtarııalyq qaǵıdalar) «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń (budan ári - Kodeks) 145-baby 1-tarmaǵynyń 26-tarmaqshasyna sáıkes ázirlengen jáne ınfeksııalyq aýrýlardyń (obanyń, tyrysqaqtyń) aldyn alý, obanyń jáne tyrysqaqtyń epıdemııalyq oshaqtarynda shekteý is-sharalaryn, onyń ishinde karantındi engizý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge qoıylatyn talaptardy belgileıdi. 2. Obaǵa qarsy uıymdar, al olar bolmaǵan jaǵdaıda – tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri aýmaqtyq medısınalyq uıymdarǵa konsýltasııalyq-ádistemelik kómekti júzege asyrady. 3. Sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy ótkizý kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne Keden odaǵyna qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda qoldanýǵa ruqsat etilgen dezınfeksııalyq, dezınseksııalyq, deratızasııalyq quraldardy paıdalanady. 4. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalardyń oryndalýyn baqylaýdy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organnyń vedomstvosy óz quzyreti sheginde júzege asyrady. 5. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda mynadaı uǵymdar paıdalanyldy: 1) aldyn alý is-sharalary – sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar; 2) bakterıologııalyq monıtorıng – halyq arasynda jáne syrtqy orta obektilerinde aınalymdaǵy ınfeksııalyq aýrý qozdyrǵyshyn ýaqtyly anyqtaý maqsatynda bakterıologııalyq zerthanalyq baqylaý júıesi; 3) dalalyq materıal –qozdyrǵyshtyń aınalymyn anyqtaý maqsatynda olarǵa zerthanalyq zertteý júrgizý úshin alynǵan zoonozdyq ınfeksııalar qozdyrǵyshtaryn taratýshylar men tasymaldaýshylar, qorshaǵan orta obektileri; 4) jaǵdaıdy standartty aıqyndaý – kúdikti, boljaldy, yqtımal, rastalǵan jaǵdaı retinde ártúrli ýaqytta jáne ártúrli aýmaqtarda alynǵan epıdemıologııalyq qadaǵalaý derekterin salystyrmaly taldaý úshin ınfeksııalyq aýrýlar týraly esepke alý men eseptiliktiń standarttylyǵyn jáne birizdiligin qamtamasyz etý; 5) ınfeksııany tasymaldaýshylar – oba qozdyrǵyshy berilýiniń transmıssııalyq tetigin aıqyndaıtyn, kóbine býynaıaqtylar, atap aıtqanda qansorǵysh jándikter men keneler; 6) ınfeksııany taratýshylar – jyly qandy janýarlar birinshe kezekte tabıǵatta aýrý qozdyrǵyshynyń rezervýary bolyp tabylatyn kemirgishter men basqa da usaq sútqorektiler; 7) karantın – qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasynda tótenshe jaǵdaılardy týdyratyn karantındik aýrýlardyń ákelinýiniń, syrtqa shyǵarylýynyń jáne ózge de taralýynyń aldyn alý maqsatynda júzege asyrylatyn ákimshilik jáne medısınalyq-sanıtarııalyq shekteý is-sharalary kesheni; 8) karantındik aýrýlar – shekteý is-sharalary, onyń ishinde karantın, sondaı-aq halyqtyń ómir súrýi men kásip­ker­lik jáne (nemese) ózge qyzmetti júrgizýiniń erekshe jaǵdaılary men rejımi engiziletin, qoǵamdyq densaýlyq saqtaýda tótenshe jaǵdaılardy týdyratyn joǵary dárejeli juqpalylyǵymen jáne ólimge ákelýimen sıpattalatyn aýrýlar; 9) qaýip tóndiretin aýmaq – adamdardyń karantındik jáne asa qaýipti ınfeksııalarmen syrqattaný jaǵdaılary týyndaý qaýpi bar aýmaq; 10) qorǵaý aımaǵy – ınfeksııany tasymaldaýshylar jáne/nemese taratýshylar joıylǵan eldi mekenniń aınalasyndaǵy aýmaq; 11) oba – adamdy, jabaıy jáne keıbir úı janýarlaryn zaqymdaıtyn, damý jyldamdyǵy joǵary jáne ıntoksıkasııasy, qyzbasy aıqyn, lımfa túıinderiniń, teri men ókpeniń qabynýymen, bul rette qoǵamdyq densaýlyq saqtaýda tótenshe jaǵdaılardy týdyra otyryp, ınfeksııa adamnan adamǵa berilgen kezdegi naýqastardyń ólý deńgeıi barynsha kóp jáne epıdemııalyq áleýeti joǵary bolýymen sıpattalatyn jiti ınfeksııalyq prosesi aýyr asa qaýipti tabıǵı oshaqty zoonoz; 12) rekonvalessent – aýyryp jazylǵan adam; 13) tabıǵı oba oshaǵy – sheginde syrttan ákelinbeı, belgisiz uzaq ýaqyt boıy aýrý qozdyrǵyshynyń sırkýlıasııasy júzege asyrylyp kele jatqan jer betiniń ýchaskesi; 14) tabıǵı oshaqtylyq (enzootııa) – jer betiniń belgili bir aýmaqtarynda adamǵa jáne onyń qyzmetine táýelsiz evolıýsııalyq túrde paıda bolǵan, turaqty epızootııalyq oshaqtardyń bolýy; 15) tyrysqaq – holerogen bólmeıtin jáne qoı erıtrosıtterin gemolızdeıtin, tyrysqaq vıbrıondary týdyrǵan, juǵý dárejesi joǵary, toksıkozben jáne gastroenterıtpen, organızmniń sýsyzdanýymen, sý-tuz, aqýyz almasýdyń buzylýymen sıpattalatyn, qozdyrǵyshy nájis-aýyz tetigi arqyly beriletin antroponozdyq bakterııalyq ınfeksııalyq aýrý; 16) ýytty emes tyrysqaq – holerogen bólmeıtin jáne qoı erıtrosıtin gemolızdeıtin, tyrysqaq vıbrıondary týdyrǵan aýrý; 17) epıdemııalyq asqyný – epıdemııaǵa qarsy is-sharalar keshenin júrgizýdi talap etetin qozdyrǵyshtyń halyq arasynda taralýy; 18) epıdemııalyq oshaq – ınfeksııa kóziniń (naýqastyń/adam máıitiniń) qozdyrǵysh ınfeksııa oshaǵynan onymen qarym-qatynasta bolǵan adamdarǵa berilýge qabiletti shekterde onyń qorshaǵan aýmaǵymen birge ınfeksııa kóziniń bolý orny; 19) epızootııalyq oshaq – ınfeksııa qozdyrǵyshynyń kózi, berilý faktorlary men qabyldaǵysh janýarlar bar shekteýli aýmaq nemese úı-jaı. 2. Obanyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 6. Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy obanyń tabıǵı oshaqtarynda sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq monıtorıngti tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri jáne halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organdar aıqyndaıtyn tártippen halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn memlekettik uıymdar júzege asyrady. 7. Oba boıynsha enzootııalyq aýmaqta dalalyq jaǵdaılarda sharýashylyq qyzmetti júzege asyratyn zańdy jáne jeke tulǵalar shtattyq personaldy jáne tartylǵan adamdardy obanyń tabıǵı oshaǵyndaǵy sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq jaǵdaı, jeke qorǵanysh sharalary jáne obamen syrqattanýǵa kúdiktengen jaǵdaıdaǵy is-áreketter týraly habardar etedi, sondaı-aq qaýipti epıdemııalyq jaǵdaı týyndaǵan kezdegi adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qajetti sharalar qabyldaıdy. 8. Tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri densaýlyq saqtaýdy memlekettik basqarýdyń jergilikti organdarymen jáne obaǵa qarsy kúres uıymdarymen birlesip: 1) aýmaqtyń áleýetti qaýiptilik dárejesin eskere otyryp, obanyń turaqty epıdemıologııalyq monıtorıngin qamtamasyz etý jónindegi sharalardy; 2) oba boıynsha epıdemııalyq asqynýlar jaǵdaıynda medısınalyq jáne obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń turaqty daıarlyǵyn jáne ózara is-qımyl jasaýyn qamtamasyz etý jónindegi sharalardy; 3) ınfeksııanyń tabıǵı oshaqtarynyń aýmaǵynda turatyn halyqtyń obamen syrqattanýynyń, onyń tabıǵı oshaqtardan tysqary shyǵarylýynyń, shetelden ákelinýiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda epıdemııalyq taralýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jumystardy materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdi; 4) obamen syrqattanýdyń birli-jarym jáne jappaı jaǵdaılary týyndaǵan kezinde ol úshin qajetti kúshter men quraldardy esepke ala otyryp, obanyń epıdemııalyq oshaǵyn ýaqtyly taratpaýǵa jáne joıýǵa baǵyttalǵan sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar keshenin; 5) oba boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy júrgizý úshin medısınalyq jasaqtardy ashýǵa medısınalyq uıymdardyń daıyndyǵyn qoldaýdy; 6) obanyń epıdemııalyq oshaǵyn taratpaý jáne joıý úshin ashylǵan mamandandyrylǵan jasaqtardyń medısınalyq personalyn daıarlaýdy; 7) obanyń profılaktıkasy máseleleri boıynsha halyqtyń bilimin arttyrýǵa baǵyttalǵan sanıtarııalyq-aǵartý jumysyn júrgizýdi qamtıtyn aýmaqty sanıtarııalyq qorǵaý jónindegi sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy is-sharalar josparlaryn jáne jedel josparlaryn ázirleıdi. 9. Is-sharalar josparlaryn «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 27-baby 1-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasyna sáıkes jergilikti atqarýshy organdar bekitedi. 10. Medısınalyq uıymdar jyl saıyn jyldyń aýa raıy-klımattyq jaǵdaılaryna baılanysty aýmaqtyq obaǵa qarsy kúres uıymdary aıqyndaıtyn epıdemııalyq maýsym bastalǵanǵa deıin bir aıdan keshiktirmeı jyl saıyn halyqtyń qaýip tóndiretin kontıngentterin obaǵa qarsy vaksınasııalaýdy júrgizedi. 11. Vedomstvolyq tıistiligine jáne menshik nysandaryna qaramastan, medısınalyq uıymdar jáne jeke medısınalyq praktıkamen aınalysatyn tulǵalar osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 1-qosymshada kórsetilgen halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ bekitken adamdardyń obamen jáne tyrysqaqpen syrqattanýy nemese kúdiktený týraly úlgilik shuǵyl habarlaý shemasyna (budan ári - Úlgilik habarlaý shemasy) sáıkes obamen syrqattaný nemese syrqattanýǵa kúdiktenýdiń anyqtalǵan árbir jaǵdaıy týraly tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshelerin, obaǵa qarsy kúres uıymdaryn tez arada habardar etedi. 12. Obaǵa kúdiktený kezindegi dalalyq, klınıkalyq jáne patologııalyq-anatomııalyq materıaldy zerthanalyq zertteýdi Kodekstiń 144-baby 6- tarmaǵyna sáıkes halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ bekitetin sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq normalaý qujattaryna (budan ári – normalaý qujattary) sáıkes patogendigi I (birinshi) toptaǵy qozdyrǵyshtarmen jumys isteýge Ortalyq rejımdik komıssııanyń ruqsaty bar obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń bakterıologııalyq zerthanalary oryndaıdy: 1) oba qozdyrǵyshynyń bar bolýyna kúdikti materıaldy zerthanaǵa zertteýge jetkizý konteınerlermen, bıkstermen nemese tońazytqysh-sómkelermen iske asyrylady; 2) zerthanada oqshaýlanǵan oba qozdyrǵyshy ósirindilerin uıymdar arasynda tasymaldaý arnaıy poshtamen nemese bıologııalyk qaýipsizdik talaptarymen tanys eki adam qolma-qol júzege asyrady, bul rette olardyń bireýiniń medısınalyq (bıologııalyq, veterınarııalyq) bilimi jáne patogendigi I – II toptaǵy qozdyrǵyshtarmen jumys isteýge ruqsaty bar bolady. 13. Obaǵa qarsy kúres uıymdary ózderine bekitilip berilgen oba boıynsha enzootııalyq aýmaqta: 1) halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ bekitken josparlarǵa jáne baqylaý sandaryna sáıkes onyń nátıjelerin baǵynystylyǵy boıynsha, sondaı-aq tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq organdaryna, densaýlyq saqtaýdy memlekettik basqarýdyń jergilikti organdaryna jáne atqarýshy bıliktiń jergilikti organyna usyna otyryp, epızootologııalyq zertteý; 2) obaǵa kúdiktený kezinde aýyrǵan adamdardan alynǵan materıaldy zertteý; 3) epıdemıologııalyq kórsetkishter men baqylaý sıflaryna sáıkes josparly sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy oryndaý; 4) ekstremaldy jaǵdaılar tirkelgen kezde jospardan tys (shuǵyl) is-sharalardy ótkizý – túıe obasymen aýyratyn adamnyń bolýy, stasıonarlyq jáne ýaqytsha eldi mekenderge, adamnyń sharýashylyq qyzmetiniń basqa obektilerine, kólik magıstraldary jaqyn jerlerde jiti jáne jaıylǵan oba epızootııasyn anyqtaý; 5) enzootııalyq aýmaqta adamdardyń obany juqtyrý táýekeli toptaryn anyqtaý jáne halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshesine aqparat berý; 6) enzootııalyq aýmaqta medısına qyzmetkerleri úshin oba klınıkasy, dıagnostıkasy, emdeý, sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrý jáne júrgizý, adamdardy vaksınasııalaý máseleleri boıynsha oqytý semınarlary; 7) veterınarııa salasyndaǵy memlekettik organnyń aýmaqtyq bólimshileri mamandarymen túıeler obasynyń aldyn alý máseleleri jáne olardy vaksınasııalaý ádistemesi boıynsha semınarlar jáne nusqamalar; 8) obanyń aldyn alý boıynsha halyqpen sanıtarııalyq-aǵartý jumystaryn júrgizý. 14. Obanyń tabıǵı oshaqtarynda júrgiziletin negizgi aldyn alý is-sharalarynyń kólemi men sıpatyn halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organnyń vedomstvosy aıqyndaıdy. 15. Obanyń tabıǵı oshaqtary aýmaǵyndaǵy zańdy jáne jeke tulǵalardyń obektilerinde: 1) kemirgishterdiń enýi jáne tirshilik áreketi úshin jaǵdaılardy boldyrmaý maqsatynda eldi mekender men uıymdardyń aýmaǵyn kútip-ustaýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptardy oryndaý; 2) eldi mekenniń aýmaǵynda nemese olardyń sheginde ornalasqan obektilerde (uıymdarda) deratızasııalaýdy jáne dezınseksııalaýdy uıymdastyrý jáne júrgizý; 3) sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy júzege asyratyn obaǵa qarsy kúres uıymdary qyzmetkerleriniń, tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri qyzmetkerleriniń uıymnyń aýmaǵyna jáne onda ornalasqan obektilerge kirýi jáne deratızasııalyq, dezınseksııalyq jumystardy júrgizýi; 4) obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń, tıisti aýmaqtarda halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamat­ty­lyǵy salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn memlekettik uıymdardyń jáne tıisti lısenzııasy bar uıymdar maman­darynyń kúshimen óz aýmaǵynda jáne onda ornalasqan obektilerde deratızasııalaý jáne dezınseksııalaý júrgizý; 5) obaǵa qarsy kúres uıymdary men tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamat­tylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri mamandarynyń halyq arasynda obamen syrqattanýshylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan nusqaýlaryn mindetti túrde oryndaý qamtamasyz etiledi. 16. Tabıǵı oshaqtyń aýmaǵyna jiberiletin nemese ondaǵy jeke tulǵalarǵa epızootııalyq jáne epıdemııalyq jaǵdaı asqynǵan kezde obaǵa qarsy vaksınasııalaý júrgiziledi. 17. Sondaı-aq vaksınasııalaýǵa jatatyn toptardy vaksınasııalaý júrgizý merzimderin jáne ony baqylaýdy obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń kelisimi boıynsha tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri aıqyndaıdy. 18. Immýndyq-profılaktıkany aýmaqtyq densaýlyq saqtaýdy memlekettik basqarýdyń jergilikti organdary «Qarsy profılaktıkalyq egý júrgiziletin aýrýlardyń tizbesin, olardy júrgizý erejesin jáne halyqtyń josparly egilýge jatqyzylatyn toptaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 2295 qaýlysyna sáıkes jáne óndirýshiniń obaǵa qarsy vaksınany qoldaný jónindegi nusqaýlyǵyna sáıkes júzege asyrady. 19. Menshik nysanyna jáne vedomstvolyq tıistiligine qaramastan, medısınalyq uıymdar: 1) obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń mamandaryna joǵary temperatýra, lımfadentter jáne obaǵa tán basqa da sımptomdarmen qosa júretin aýrýlarmen aýyryp jazylǵan adamdardy anyqtaý úshin medısınalyq qujattar berýdi; 2) obamen aýyratyn naýqastar anyqtalǵan jaǵdaıda epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy júrgizýge aýrýhanalyq bazanyń (obamen aýyrǵan naýqastarǵa arnalǵan ınfeksııalyq stasıonardyń, baılanysta bolǵan adamdarǵa arnalǵan ızolıatordyń, provızorlyq ınfeksııalyq stasıonardyń) daıyndyǵyn; 3) obanyń epıdemıologııasy, klınıkasy, dıagnostıkasy jáne profılaktıkasy máseleleri boıynsha medısına qyzmetkerleriniń daıyndyǵyn, obamen aýyratyn naýqas (kúdikti) anyqtalǵan kezde alǵashqy epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy uıymdastyrýdy jáne júrgizýdi; 4) obamen aýyratyn shartty naýqasty engizý arqyly oqý jattyǵýlaryn (sabaqtardy) uıymdastyrýdy jáne júrgizýdi; 5) oba boıynsha oshaqtyq aýmaqtaǵy halyqtyń, ásirese tabıǵatta obany juqtyrýdyń joǵary qaýpi bolatyn dekrettelgen kontıngentterdiń sany jáne taralýy týraly málimetter jınaýdy; 6) turǵylyqty jerlerge barǵan kezde vahtalyq qyzmetkerlerdi medısınalyq qadaǵalaýdy; 7) osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 2-qosymshada kórsetilgen medısınalyq uıymdarda, halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organdar men uıymdarda qorǵanysh kostıýmderi, synama alýǵa arnalǵan, jeke qorǵanysh zattary, dezınfeksııalaý quraldary jıyntyqtarymen jáne tuzdy eritindilermen qamtamasyz etilýge qoıylatyn talaptarǵa sáıkes qorǵanysh kostıýmderiniń, personaldyń jeke profılaktıka quraldarynyń, dezınfeksııalyq quraldardyń, synama alýǵa arnalǵan jınaqtardyń, jeke qorǵanysh quraldarynyń, dezınfeksııalaý quraldary men tuzdy eritindilerdiń bolýyn qamtamasyz etedi. 20. Kemirgishter arasynda obanyń epızootııasy anyqtalǵan oryndarda jergilikti atqarýshy organdar, tótenshe jaǵdaılar jónindegi aýmaqtyq komıssııalar obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń usynymy boıynsha qaýip tóndiretin aýmaqta sharýashylyq, izdeý jáne ózge de qyzmetke ýaqytsha shekteýlerdi: 1) maldy jaıýǵa jáne aıdaýǵa tyıym salý; 2) ańshylyq kásibin júrgizýge tyıym salý; 3) jappaı is-sharalar júrgizýge tyıym salý; 4) jem-shópti, astyqty jáne basqa da epıdemııalyq mańyzy bar júkterdi epızootııalyq aýmaqtan tys shyǵarýǵa tyıym salý engizedi. 21. Aýmaqtyq veterınarııalyq-sanıtarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý organdary, sondaı-aq memlekettik veterınarııalyq dárigerler obamen aýyratyn jáne kúdikti túıelerdi oqshaýlaıdy jáne órteý jolymen joıady. Obamen aýyratyn túıelerge emdeý júrgizilmeıdi. Túıeler ólgen jáne ashylǵan oryn dezınfeksııalanady. 22. Májbúrlikten soıylǵan jáne ólgen túıelerdiń ólekselerin obaǵa qarsy kúres uıymynan kelgen mamannyń qaty­sýymen ashady. Seksııalyq materıaldy obaǵa qarsy kúres zerthanasynda oba qozdyrǵyshynyń bolýyna zertteıdi. 23. Saý túıelerdiń júni ınsektısıdtermen óńdeledi, eki qabattalǵan oramamen býylady jáne shekteý is-sharalary joıylǵannan keıin ystyq sýmen óńdeý úshin jýýǵa jiberedi, ol týraly «Belarýs Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy jáne Reseı Federasııasynyń kedeń aýmaǵyna úshinshi elderden ákelinetin baqylaýdaǵy taýarlarǵa birikken veterınarııalyq sertıfıkattardyń nysandary týraly» Kedeń odaǵy komıssııasynyń 2011 jylǵy 7 sáýirdegi № 607 sheshimimen bekitilgen veterınarııalyq sertıfıkatta (№32 nysan) tıisti belgi qoıylady. Aldyn ala veterınarııalyq kýálandyrýsyz ólgen túıelerden alynǵan teri men júnin órteıdi. 24. Oba epızootııasynyń ótýi kezeńinde árbir túıe veterınarııalyq baqylaýǵa jatady. Bul ýaqytta dıagnozy anyqtalmaǵan aýrý túıelerdi soıýǵa tyıym salynady. Saý janýarlardy soıý janýarlardy on kún baqylaǵannan keıin veterınarııalyq dárigerdiń ruqsatymen júrgiziledi, ólgen jáne májbúrlikten soıylǵan túıeler oba qozdyrǵyshyna zertteledi. 25. Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq aýmaǵynda túıelerdi profılaktıkalyq vaksınasııalaýdy óndirýshiniń obaǵa qarsy vaksınany qoldaný jónindegi nusqaýlyǵynda kózdelgen tártippen jáne merzimde veterınarııa salasyndaǵy memlekettik organnyń aýmaqtyq bólimsheleriniń baqylaýymen veterınarııa mamandary júrgizedi. Vaksınasııalanǵan janýarlardy baqylaý 14 kún boıy júrgiziledi. 26. Janýarlardy obaǵa qarsy vaksınasııalaý júrgizýdi vaksınasııalanǵan janýarlardyń sanyn, vaksınanyń, óndirýshi kásiporynnyń tolyq ataýyn, serııasy men baqylaý nómirlerin, daıyndalǵan kúni men jumsalǵan vaksınanyń sanyn kórsete otyryp, normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 9342 bolyp tirkelgen «Veterınarııalyq esep pen eseptilik nysandaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2014 jylǵy 25 aqpandaǵy № 16-07/114 buıryǵymen bekitilgen Veterınarııalyq–profılaktıkalyq is–sharalardy jazý jýrnalynda (№ 1-vet nysan) resimdeıdi. Jýrnalǵa mal ıesi qol qoıǵan vaksınasııalanǵan janýarlardyń tizimi qosa beriledi. 27. Tıisti aýmaqtardyń memlekettik verınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorlarynyń, sondaı-aq veterınarııa salasynda qyzmetti júzege asyratyn jergilikti atqarýshy organdar bólimsheleriniń, jergilikti atqarýshy organdar qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdardyń talaby boıynsha janýarlar obaǵa qarsy profılaktıkalyq vasınasııalaýǵa ákelinedi. 28. Jańadan satyp alynǵan janýarlar týraly jeke jáne zańdy tulǵalar tıisti aýmaqtardyń memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorlaryn, sondaı-aq veterınarııa salasynda qyzmetti júzege asyratyn jergilikti atqarýshy organdar bólimshelerin, jergilikti atqarýshy organdar qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdardy habardar etýi qajet. 29. Tıisti aýmaqtyń memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorynyń, sondaı-aq veterınarııa salasynda qyzmetti júzege asyratyn jergilikti atqarýshy organdar bólimshesiniń, jergilikti atqarýshy organdar qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdardyń ruqsatynsyz túıelerdi májbúrlikten soıýǵa tyıym salynady. 30. Janýarlardyń syrqattaný, májbúrlikten soıylý nemese ólý jaǵdaılary týraly jeke jáne zańdy tulǵalar tıisti aýmaqtyń veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektoryna tez arada habarlaıdy. 31. Mal sharýashylyǵy ónimi men shıkizatyn daıyndaý, qaıta óńdeý, ótkizý boıynsha uıymdarda jyl saıyn jáne jumysqa qabyldaý kezinde óndiristik qyzmeti maldy baǵýmen, kútip-ustaýmen jáne ósirýmen, mal sharýashylyǵy shıkizaty men ónimin saqtaýmen, tasymaldaýmen, qaıta óńdeýmen jáne ótkizýmen baılanysty qyzmetkerlerdi obanyń profılaktıkasy qaǵıdalaryna oqytý júrgiziledi. 32. Aýmaqtyq veterınarııalyq-sanıtarııalyq baqylaý organdary jáne jergilikti atqarýshy organdar obaǵa qarsy kúres uıymdaryn oba sımptomdary bar túıelerdiń aýrýynyń barlyq jaǵdaılary, aýrýdyń belgisiz klınıkalyq kórinisi bar jáne túıelerdiń belgisiz sebeptermen ólgen barlyq jaǵdaılary týraly habardar etedi. 33. Halyqaralyq tasymaldardy júzege asyratyn uıymdar, kólik quraldarynyń ıeleri jáne memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteriniń basshylary obaǵa qarsy kúres uıymdary men sanıtarııalyq-karantındik baqylaýdy júzege asyratyn tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri mamandarynyń epızootologııalyq tekserý júrgizý úshin uıymnyń aýmaǵyna, oba boıynsha qolaısyz elderden kelgen kólik quraldaryna, sondaı-aq júkter men taýarlardy ýaqytsha saqtaý úı-jaılaryna kirýine qoljetimdiligin qamtamasyz etedi. 34. Halyqaralyq tasymaldardy júzege asyratyn uıymdar jáne kólik quraldarynyń ıeleri memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktterinde sanıtarııalyq-karantındik baqylaýdy júzege asyratyn laýazymdy tulǵanyń sheshimi boıynsha obany juqtyrýǵa kúdikti kelgen kólik quralyn sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) obaǵa qarsy kúres is-sharalardy júrgizý úshin sanıtarııalyq turaqqa (aılaqqa, tuıyqqa, alańǵa) jiberedi. 35. Uıymdastyrý-quqyqtyq nysanyna jáne menshik nysanyna qaramastan, zańdy jáne jeke tulǵalar memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri sheginen tys jerlerde taýarlary men júkteri bar konteınerler men lıhterlerdi alǵannan jáne ashqannan keıin olarda kemirgishter nemese olardyń tirshilik etý izderi, sondaı-aq ektoparazıtter anyqtalǵan kezde ol týraly tez arada tıisti aýmaqtardaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshelerin habardar etedi. 36. Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna veterınarııalyq sertıfıkatsyz ákelingen terisi baǵaly ańdardyń (saryshunaq, sýyr jáne basqalary) terileri «Veterınarııa týraly» 2002 jylǵy 10 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes joıylýǵa jatady. 37. Alǵashqy epıdemııaǵa qarsy is-sharalar naýqasta obaǵa kúdik paıda bolǵannan keıin nemese obamen syrqattanýǵa kúdikti adam qaıtys bolǵannan keıin oshaqty resmı ashqanǵa deıin júrgiziledi. 38. Alǵashqy epıdemııaǵa qarsy is-sharalarǵa mynalar jatady: 1) Úlgilik habarlaý shemasyna sáıkes obaǵa kúdikti naýqas nemese qaıtys bolǵan adam anyqtalǵany týraly tez arada aqparat berý; 2) naýqasty oqshaýlanǵan palataǵa nemese (boksqa) emdeýge jatqyzý, máıitti máıithanaǵa jetkizý nemese (olardy medısınalyq mekemelerge jetkizý múmkin bolmaǵan jaǵdaıda) sol jerde naýqasty nemese máıitti jáne olarmen baılanysta bolǵan adamdardy saralap oqshaýlaý; 3) oqshaýlaý jáne kezek kúttirmeıtin medısınalyq kómek kórsetý jaǵdaılaryn, jeke qaýipsizdigin (birinshi tıptegi qorǵanysh kostıýmin qoldaný) qamtamasyz etý úshin qajetti saqtyq sharalaryn saqtaı otyryp, mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetý úshin ınfeksııalyq aýrýlar bólimshesine naýqasty tasymaldaý; naýqasty tasymaldaý múmkindigi nemese qajettiligi bolmaǵan kezde (obanyń ókpe nemese ishek túrine kúdiktengende, aýyr jaǵdaıy, mamandandyrylǵan arnaıy kóliktiń bolmaýy) onyń turatyn jerine mamandar brıgadasy shaqyrylady; 4) epıdemıologııalyq anamnez jınaý; 5) naýqastyń (máıittiń) bolǵan ornyn, onyń ishinde ony tasymaldaǵan quraldardy, sondaı-aq juqpaly bolýy múmkin basqa da obektilerdi dezınfeksııalaý. 39. Obanyń epıdemııalyq oshaǵy tótenshe jaǵdaılar boıynsha aýmaqtyq komıssııanyń arnaıy sheshimimen «oba» (rastalǵan jaǵdaı) dıagnozy resmı qoıylǵannan keıin ashylady. Osy sheshimmen obaǵa qarsy kúres uıymynyń nemese tıisti aýmaqtaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleriniń tájirıbeli qyzmetkerleriniń qatarynan oshaqtyń bastyǵy saılanady, sondaı-aq oshaq shtaby qurylady, sonyń basshylyǵymen tómende baıandalǵan is-sharalar júzege asyrylady. 40. Obanyń epıdemııalyq oshaǵyndaǵy sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar uıymdastyrý jáne fýnksıonaldyq jaǵynan baılanysty - oshaqty taratpaý jáne ony joıý degen eki bólimnen turady. 41. Obanyń epıdemııalyq oshaǵyn taratpaý jáne joıý boıynsha is-sharalar tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń karantındik jáne asa qaýipti ınfeksııalardyń ákelinýi men taralýynyń aldyn alý boıynsha bekitilgen josparyna sáıkes uıymdastyrylady jáne júrgiziledi. 42. Is-sharalardyń kólemi men sıpaty oba jaǵdaıynyń anyqtalǵany týraly qorytyndyny alǵannan keıin tez arada júrgiziletin epıdemıologııalyq tekserý derekterimen aıqyndalady. 43. Obanyń epıdemııalyq oshaǵy aımaǵyndaǵy shekteý is-sharalary, onyń ishinde karantın Kodekstiń 150-baby 4-tarmaǵynda kózdelgen tártippen júzege asyrylady. 44. Obanyń epıdemııalyq oshaǵynda shekteý is-sharalaryn qamtamasyz etý úshin basqa vedomstvolardyń kúshteri men quraldaryn tartý, aýyl sharýashylyǵy jáne úı janýarlaryn baqylaý máseleleri tótenshe jaǵdaılar jónindegi aýmaqtyq komıssııanyń qaramaǵynda bolady jáne aýmaqtyq is-sharalar josparyna sáıkes jáne jergilikti atqarýshy bılik organdarynyń kelisimi boıynsha sheshiledi. 45. Epıdemııaǵa qarsy jumys rejımin qamtamasyz etý jáne sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy jedel júrgizý maqsatynda medısınalyq jasaqtardyń personaly obanyń epıdemııa oshaǵynda onyń ashylǵan sátinen bastap resmı túrde jabylýyna deıin kazarmalyq jaǵdaıǵa aýysady. 46. Oba oshaǵyn taratpaý boıynsha is-sharalar naýqastan nemese máıitten adamǵa juǵýynyń aldyn alýǵa jáne bıologııalyq jáne bıologııalyq emes sıpattaǵy zalaldanǵan obektilerdiń aýmaqtyq taralýyn shekteýge baǵyttalǵan. Oshaqty taratpaý mynadaı kezeńderde júzege asyrylady: 1) obamen aýyratyn naýqasty anyqtaý; 2) obamen aýyratyn naýqasty emdeýge jatqyzý; 3) obadan qaıtys bolǵan adamdardy anyqtaý; 4) obadan qaıtys bolǵan adamdardyń máıitterin jerleý; 5) obamen zalaldanǵan obektilermen baılanysta bolǵan adamdardy anyqtaý jáne oqshaýlaý; 6) karantındik is-sharalardyń jáne olardy iske asyrý qajettiligin, merzimderi men kólemin aıqyndaý; 7) obaǵa kúdikti sımptomdary bar adamdardy provızorlyq emdeýge jatqyzý; 8) naýqastardy oqshaýlaýdy jáne obanyń dıagnostıkasyn jedeldetý úshin medısınalyq mekemelerge qaralý kezinde jáne turǵylyqty mekenjaıy boıynsha turǵyndardy medısınalyq baqylaý; 9) aǵymdaǵy jáne qorytyndy dezınfeksııalaý júrgizý. 47. Obanyń epıdemııalyq oshaǵy: 1) obamen aýyratyn naýqasty (naýqastardy) emdegennen jáne emdep shyǵarǵannan keıin; 2) zalaldanǵan obektilermen baılanysta bolǵan adamdardy profılaktıkalyq emdegennen jáne emdep shyǵarǵannan keıin; 3) deratızasııa, dezınseksııa jáne qorytyndy dezınfeksııa boıynsha jumys aıaqtalǵannan keıin joıylǵan bolyp esepteledi. 48. Emdeý aıaqtalǵannan keıin pasıentti mynadaı sharttar saqtalǵan kezde: 1) aýrýdyń klınıkalyq sımptomdary bolmaǵanda; 2) qannyń jáne zárdiń zerthanalyq taldaýlary qalypty bolǵanda; 3) obanyń terilik, angınozdy jáne býbondy túrlerinde 6 kún ishinde nemese ókpe jáne septıkalyq túrlerinde, sondaı-aq menıngıt jáne ishek asqynýlarynda 10 kún ishinde dene qyzýy turaqty qalypty bolǵanda; 4) antıbıotıktik terapııa aıaqtalǵannan keıin bir táýlikten soń alynǵan materıaldyń bakterıologııalyq zertteýiniń bir jolǵy teris nátıjesi bolǵanda shyǵarady. 49. Shyǵarylǵannan keıin rekonvalessent úsh aı boıy dıspanserlik baqylaýǵa jatady. 50. Epıdemıologııalyq oshaq bolǵan kezeńde medısınalyq uıymdar: 1) aýlalyq tekserý nysanynda halyqqa medısınalyq baqylaýdy júzege asyrý kezinde halyqqa medısınalyq kómek kórsetýdiń barlyq kezeńderinde obanyń sımptomdary bar naýqastardy anyqtaýdy jáne alǵashqy epıdemııaǵa qarsy is-sharalar júrgizýdi; 2) obaǵa qarsy kúres uıymdary nemese tıisti aýmaqtarda halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn memlekettik uıymdardyń asa qaýipti ınfeksııalar zerthanasy mamandarynyń qatysýymen medısınalyq uıym qyzmetkerleriniń naýqastan materıal alýyn; 3) naýqastardy mamandandyrylǵan avtokólikpen tasymaldaýdy, olardy emdeýge jatqyzýdy, klınıkalyq-epıdemıologııalyq jáne zerthanalyq zertteýdi, emdeýdi, sondaı-aq aǵymdyq dezınfeksııalaý júrgizýdi uıymdastyrýdy; 4) naýqastarmen baılanysta bolǵan adamdardy oqshaýlaýdy, tekserýdi jáne jedel profılaktıkany; 5) obanyń sıgnaldyq belgileri bar barlyq naýqastardy provızorlyq emdeýge jatqyzýdy; barlyq ınkýbasııalyq kezeń ishinde medısınalyq baqylaý jáne jedel profılaktıka júrgize otyryp, baılanysta bolǵan adamdardy oqshaýlaý; 6) patologııalyq-anatomııalyq dıagnozdy belgileý jáne zertteý úshin tıisti materıaldy alý maqsatynda etıologııasy belgisiz jiti ınfeksııalyq aýrýlardan qaıtys bolǵan, oba aýrýynyń bar bolýyna kúdikti adamdardy, sondaı-aq medısınalyq kómekke júginbegen adamdardyń tez arada qaıtys bolýynyń barlyq jaǵdaılarynda patologııalyq-anatomııalyq soıýdy qamtamasyz etedi. 51. Obadan qaıtys bolǵandardy soıý, olardan obaǵa zertteý úshin materıal alý jáne ony mamandandyrylǵan zerthanalarǵa tasymaldaýdy obaǵa qarsy kúres uıymdarynyń mamandarynyń qatysýymen júrgizedi. 52. Máıitti jerleý ornyna tasymaldaý normalaý qujattaryna sáıkes jınaqtalǵan I tıptegi qorǵanysh kıimindegi evakýatorlar brıgadasy bólingen kólikpen metall nemese aǵash tabytta júrgizedi. 53. Obadan qaıtys bolǵan adamdy jerleý obaǵa qarsy kúres uıymy mamanynyń qatysýymen aýmaqtyń kommýnaldyq qyzmet kúshterimen ortaq zıratta jergilikti dinı-etnostyq dástúrlerdi eskere otyryp, júrgiziledi. 54. Vedomstvolyq tıistiligi jáne menshik nysanyna qaramastan, jeke jáne zańdy tulǵalar obanyń epıdemııalyq oshaǵynda osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes epıdemııalyq oshaqta oba aýrýynyń taralýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardyń oryndalýyn qamtamasyz etedi. 3. Tyrysqaqtyń aldyn alý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 55. Sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 3-qosymshada kórsetilgen Tyrysqaq vıbrıonyna negizdelgen aýrýlar synyptamasyna sáıkes júrgiziledi. 56. Tıisti aýmaqtaǵy halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleri memlekettik densaýlyq saqtaýdyń jergilikti organdarymen jáne aýmaqtyq obaǵa qarsy kúres uıymdarymen birlesip tyrysqaq boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar josparlaryn ázirleýge qatysady, olardy jasaý kezinde mynalar eskeriledi: 1) tyrysqaqtyń ákelinýin jáne qorshaǵan orta obektilerinen tyrysqaq vıbrıondarynyń bólinýin taldaý derekteri; 2) klımattyq-geografııalyq erekshelikter; 3) tyrysqaq boıynsha qolaısyz eldermen, bastaýyn shetelden alatyn sý qoımalarymen kórshilestik; 4) kólik baılanysy; 5) kóshi-qon prosesteri; 6) aýmaqtyń sanıtarııalyq-gıgıenalyq jaǵdaıy (sýmen jabdyqtaý, káriz, sanıtarııalyq tazalaý); 7) rekreasııalyq (demalys oryndary, jaǵajaılar, akvaparkter, basseınder jáne basqalary) jáne turmystyq sýdy paıdalanýdyń sıpaty men sharttary; 8) halyqtyń ádet-ǵuryptary. 57. Is-sharalar josparlaryn «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 27-baby 1-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasyna sáıkes jergilikti atqarýshy organdar bekitedi. 58. Tyrysqaq boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalar josparlary mynalardy: 1) tyrysqaq boıynsha epıdemııalyq asqynýlar jaǵdaıynda medısınalyq, sanıtarııalyq-profılaktıkalyq, aýmaqtyq obaǵa qarsy kúres uıymdary men vedomstvolyq medısınalyq qyzmetterdiń daıyndyǵyn jáne ózara is-qımylyn qamtamasyz etý máselelerin; 2) tyrysqaqtyń, basqa da ishek ınfeksııalarynyń berilý joldary men faktorlarynyń iske asyrylýynyń (ákelinýiniń) áleýetti qaýiptilik dárejesin eskere otyryp, tyrysqaqty turaqty epıdemıologııalyq qadaǵalaýdy qamtamasyz etýdi; 3) tyrysqaq oshaǵyn ýaqtyly oqshaýlaýǵa jáne joıýǵa baǵyttalǵan, sondaı-aq tyrysqaqtyń birli-jarym jáne jappaı týyndaý jaǵdaılary múmkindigin eskere otyryp, sol úshin qajetti kúshter men quraldardy esepteı otyryp, sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy is-sharalar keshenin; 4) tyrysqaq boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy (profılaktıkalyq) is-sharalardy júrgizýge medısına qyzmetkerleriniń daıyndyǵyn qamtamasyz etýdi; 5) tyrysqaq boıynsha sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy is-sharalardy júrgizý úshin medısınalyq jasaqtardy ashýǵa medısınalyq uıym