Osy gazettegi áriptesterimiz Qazaqstandy «Ortalyq Azııanyń júregin ustap turǵan qyran» dep baǵalaıdy eken
– Ahmed án Naggar qazaqshaǵa aýdarǵanda «Pıramıda» dep atalatyn «Ál – Ahram» gazetiniń kúnine 900 myń danamen eki ret shyǵyp, taraıtynyn jetkizdi. Onyń aǵylshyn, fransýz tilderindegi nusqalary da qatar taraıtyn kórinedi. Bul Mysyrda ǵana emes, ısi arab álemindegi eń kóp jáne 140 jyldan beri shyǵyp kele jatqan baıyrǵy basylym. Onda 16 myń qyzmetker eńbek etedi. Negizgi gazetke qosymsha retinde shaǵyn tırajben taǵy da aptalyq jáne aı saıynǵy 15 gazet pen jýrnal shyǵarady. Medıa-holdıngtiń quramynda 3 saıası-strategııalyq zertteý ınstıtýttary bar. Atap aıtar bolsaq, olar Amerıka, Eýropa jáne Azııa elderiniń saıası, ekonomıkalyq damý baǵyttaryn zerttep, ózderiniń tujyrymdaryn gazetke berip otyrady. Azııa elderi ınstıtýtynyń ishinde túrkitildes eldermen, sonyń ishinde Qazaqstanmen tikeleı aınalysatyn basqarma bar. Álemdik sarapshylar reıtıngi boıynsha osyndaı isterdi zertteýge qatysatyn barlyq 500 uıymnyń ishinde bizdiń ortalyqtarymyz 20-shy oryn alady. Sonymen qatar, bizdiń holdıngimizdiń farmasevtıkalyq preparattar, keńse taýarlary, kompıýterlik dıskiler, qaǵaz ónimderin daıyndaıtyn zaýyttary men sehtary bar. Osynyń ústine bıyl biz qaǵaz jáne karton shyǵaratyn jańa zaýyt salýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Bul zaýyt qytaılyq áriptesterimizben birlese otyryp qolǵa alynǵan, – dedi Ahmed án Naggar óziniń medıa-holdıng týraly qysqasha sózinde.
Sóıtip, «Ál-Ahramnyń» baspasóz quraly ǵana emes, pıramıda degen atyna zaty saı tutastaı medıa-ımperııa ekendigi belgili boldy. Osydan ári egemendikter qonaqty túrli suraqtardyń astyna aldy. Qaǵaz shyǵarýmen aınalysyp jatqandaryna qaraǵanda onyń tapshylyǵy sezilip, osy ýaqytqa deıin qaǵazdy qaıdan alasyzdar degen suraqqa, ony negizinen Reseı Federasııasynan jáne az mólsherin Fınlıandııadan jetkizetindikterin aıtty. Arab áleminde Katardyń «Ál-Jazıra» agenttigimen salystyrǵandaǵy gazettiń ótimdilik reıtıngi qandaı dárejede degen suraqqa qonaq birshama kirbińdeý kóńilmen jaýap bere bastady. Soǵan qaraǵanda bul eki BAQ ózara básekeles ekendigi sezilip turdy.
Ahmed án Naggardyń aıtýyna qaraǵanda, «Ál-Ahram» qaǵazǵa shyǵatyn gazetten basqa 32 elektrondyq nusqamen taraıdy eken. Bizden «Ál-Jazıranyń» artyqshylyǵy tek sol, onda telearna bar. Biz de aldaǵy ýaqytta telenusqany shyǵarýǵa daıyndalyp júrmiz. Tehnıkalyq múmkinshilikterdegi aıyrmashylyǵymyz osy ǵana. Al halyqqa usynatyn materıaldarymyzdyń shynshyldyǵy men ótkirligine keletin bolsaq, aıyrmashylyǵymyz kóp. «Ál-Jazıra» aldymen aqparattyq arna retinde ashylǵan. Biraq olar aqparattardy burmalap, ózderiniń tapsyrys berýshileriniń yńǵaıyna keltiretin boldy. Bul jerde olar keıbir saıası kúshterdiń qolshoqparyna aınaldy desek artyq emes. Búgingi tańda barlyq arab álemi «Ál-Jazıranyń» osyndaı maqsatty kózdeıtinin bilip, onyń habarlaryna saqtyqpen qaraıdy jáne ony ádiletti aqparat kózi dep sanamaıdy. Biraq eýropalyq tyńdarmandar «Ál-Jazıranyń» túpki maqsatyn bilmegendikten, ókinishke oraı, onyń habarlaryna qulaq túredi. Sondyqtan, Arab álemi men Eýropanyń kóptegen talǵampaz oqyrmandary bizdiń gazetimizdiń aqparattarynyń ádiletti ári shynshyl ekenin biledi. О́ıtkeni, bizdiń basylym eshqandaı saıasatqa aralaspaı, táýelsiz, shynaıy jáne ashyq habar ǵana taratady. Sonymen qatar, biz táýelsiz baspasóz retinde óz elimizdiń basshysy týraly ádiletti aqparattardy ashyq tarata beremiz. Eger bizdiń Prezıdentimizdiń is-áreketinde zań buzýshylyqtar nemese memleket pen halyq múddesin aıaqqa basýshylyq bolsa ashyq synaımyz. Onyń ústine pikir alýandyǵy bolýyn únemi eskerip otyramyz. Al «Ál-Jazıra» eshqashan da Katardyń hanzadasyn synaı almaıdy, óıtkeni, agenttikti qarjylandyratyn sonyń ózi. Mine, osydan-aq eki BAQ-taǵy demokratııanyń qanshalyqty dárejede ekenin ózderińiz baǵamdaı berińizder, dedi Ahmed án Naggar. Sóz bostandyǵy degen aldymen óz bıleýshińe qatysty bolýy kerek qoı. О́zge eldiń basshylaryn synaý ońaı, eger sen naǵyz demokratııashyl bolsań – óz elińniń basshysyn syna, sonda ǵana senderde sóz bostandyǵy bar degen sóz, degendi qosty ol.
Medıa-holdıngtiń quryltaıshysy kim, onyń aksııalarynyń ishinde memlekettiń úlesi bar ma degen suraqqa oraı qonaq gazettiń qurylý tarıhynan birshama qyzyqty áńgimeler aıtty. Bizdiń gazetimizdi 1875 jyly óz zamanynyń ozyq oıly oqymystylary Besharoı jáne Salım esimdi aǵaıyndy eki lıvandyq uıymdastyrǵan. Alǵashqy kezde olar gazetti Aleksandrııa qalasynda aptasyna bir ret shyǵaryp turǵan. Suranys kóbeıgen soń gazet kúnde shyǵatyn halge jetedi. 1899 jyly basylym oqyrmandar kóp shoǵyrlanǵan Kaır qalasyna kóshiriledi. Uzamaı onyń bedeli tipti artyp, mysyrlyq oqymystylar, aqyndar men jazýshylar oǵan jıi shyǵyp turýdy ózderine mártebe sanaǵan. Sonyń ishinde Nobel syılyǵynyń bolashaq laýreaty, jazýshy, dramatýrg Nagıb Mahfýz da bir kezderde bul gazette jıi jarııalanyp turǵan. О́ziniń alǵashqy romandary men dramatýrgııalyq shyǵarmalarynan úzindilerdi jazýshy aldymen osy gazetke jarııalaǵan. 1988 jyly 77 jastaǵy jazýshy Nobel syılyǵyn alǵanda óz shyǵarmalaryn alǵash ret jaryqqa shyǵarǵan «Ál-Ahram» gazetine de alǵysyn bildirdi, dedi basylym basshysy.
1950-shi jyldardyń basynda Mysyrda korol qulatylyp, elde Respýblıka jarııalanǵanyn bilesizder. Alǵashqy Prezıdent Muhammed Nagıb bolǵan edi, alaıda, ol bir-aq jyl bılik quryp, otstavkaǵa ketti. 1954 jyly ókimet basyna Gamal Abdel Nasyr keldi. Ol KSRO-men jaqsy qarym-qatynas ornatyp, elden aǵylshyn áskerlerin shyǵardy. Sol kezde KSRO-nyń jolymen revolıýsııalyq tártipter engizip, kóptegen úlken kompanııalardy memleket menshigine aldy. Sonyń ishinde Sýes kanaly da bolǵanyn keńestik azamattar jaqsy biledi. Mine, osy naýqan kezinde «Ál-Ahram» gazeti de iligip, tolyǵymen memlekettiń ıeligine kóshti. Alaıda, osy kezde gazettiń redaktorlyǵyna óte tanymal pýblısıst, arab elderine belgili jazýshy, qoǵam qaıratkeri Muhammed Hasaneın Heıkal keldi. Ol gazet qyzmetkerleri qataryna Mysyrdyń ǵana emes, barlyq arab áleminiń jetekshi jýrnalısteri men úzdik qalamgerlerin tartty. Sonyń arqasynda gazettiń sheberligi artyp, halyq arasyndaǵy ótimdiligi ósti jáne baǵyty da ózgermeı, saıasattyń soıylyn soqpaı, obektıvti qalybynan taımady. G.A.Nasyrdyń tusynda senzýra qansha kúshti bolǵanymen bas redaktordyń bedeliniń jáne prezıdentpen dostyǵynyń arqasynda «Ál-Ahram» gazetine eshqandaı qysym jasalmady. Sol kezdiń ózinde «Ál-Ahram» arab eli ǵana emes, búkil dúnıejúzine belgili bedeldi basylymdardyń birine aınaldy. Negizgi quryltaıshysy memleket dep sanalǵanymen gazet memleketten eshqandaı qarajat almaı, óziniń tapqan tabysymen kún kórgen. Al búgingi tańda joǵaryda atalǵan kásiporyndar ónimderi jáne jarnama berýshilerdiń tólemderiniń arqasynda kún kórip kelemiz. Sońǵy jyldardaǵy tóńkeristiń kesirinen týǵan daǵdarys kezinde memleket gazetke birshama kómek berdi, biraq bul eshqandaı shartsyz berilgen qoldaý edi, dedi qonaq.
Egemendikterdi «Ál-Ahram» jýrnalısteriniń ortasha tabysy qyzyqtyrdy. Oǵan qonaq týra jaýap bermeı, basylymnyń jalpy qarjylyq qýaty týraly aıtyp ketti. Sonyń ishinde jyldyq bıýdjeti 950 mln. egıpet fýntyna teń ekendigi aıtyldy. Bul dollarǵa shaqqanda 110 mln-daı. Qatardaǵy jýrnalıstiń jyldyq eńbekaqysy 12 myń dollar shamasynda eken. Sonda ol aıyna 1 myń dollar shamasynda eńbekaqy alatyn bolyp shyqty. Bir gazettiń ózindik quny qansha degen suraqqa bergen jaýaby bizdiń jýrnalısterimizdi tipti qaıran qaldyrdy. О́ıtkeni, gazet bólshek saýdada 2 egıpet fýntyna satylatyn kórinedi, al bul ózindik qunnan áldeqaıda tómen eken. Sonda ózderińizdiń shyǵyndaryńyzdy qalaı jabasyzdar, bankrot bolyp qalmaısyzdar ma degen suraqqa qonaq jarnamadan túsetin mol qarajat bizdiń shyǵyndarymyzdy jaýyp qana qoımaı, taza tabys alýymyzǵa mol múmkindik beredi dep jaýap berdi. Onyń ústine jarnama, habarlandyrýlardy jalǵyz Mysyr turǵyndary ǵana emes, barlyq Arab álemi berip turady eken.
Qazaqstandyq basylymdarmen baılanys jasaý josparlaryńyz bar ma degen suraqqa Ahmed án Naggar úlken yjdahatpen jaýap berdi. Biz Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy jetekshi el dep sanaımyz. Onyń ekonomıkalyq damý áleýeti zor ekenin de bilemiz. Álemdik qaýymdastyqtyń Qazaqstannyń beıbit bastamalaryn qoldap jatqanyn kórip júrmiz. О́zara áńgimeleskende biz Qazaqstandy Ortalyq Azııanyń júregin ustap turǵan qyran dep ázildeımiz. Sondyqtan da, Qazaqstanmen tikeleı baılanys ornatýǵa yqylastymyz. Bir ókinishtisi sol, búginge deıin biz Qazaqstan týraly aqparattardy týra almaı, tek eýropalyq elderden túsetindermen qanaǵattanyp kelemiz. Sonyń ishinde, «Reıter», «Assoshıeıted press» jáne t.b. bar. Odan da eki eldiń aqparattyq aıdynynda tikeleı baılanys ornatyp, eki jaqtyń kelisimimen biz Almatyda nemese Astanada, sizder Kaırde tilshiler qosynyn ashatyn bolsaq, eki memleketke de tıimdi bolar edi. Biz Qazaqstan týraly aqparatty tikeleı sizderden alǵandy durys dep sanaımyz. Bizde sizderge óz elimiz týraly shynaıy aqparatty jetkizip turar edik, dedi qonaq. Osy oraıda áriptesimiz Talǵat Batyrhan: biz sizderge uly qolbasshy Beıbarystyń ózin jibergende bir tilshini jiberýge de shama keledi ǵoı degen utymdy ázil tastaǵan edi, qonaǵymyz bul taqyrypty qanaǵatpen aýyzǵa alyp, úlken taqyrypqa oıysyp ketti. Sonyń ishinde, Mysyr halqynyń Beıbarysty áli kúnge tóbege kóterip qurmetteıtinin, onyń esimimen maqtanatynyn, Kaırdegi eń úlken meshit sonyń atynda ekenin jáne onyń esimine jeńimpaz degendi bildiretin «az-zahır» sýffıksin qosyp sóıleıtinderin jetkizdi.
Osy oraıda, biz «Ál-Ahram» basylymynyń Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Vashıngtonda bolǵan tórtinshi antı ıadrolyq sammıtte jarııalaǵan manıfesi týraly ne jazǵanyn suradyq. Biz bul máselege úlken nazar aýdardyq dep bastady óziniń sózin qonaq. О́ıtkeni, Mysyr jerinde bul másele ejelden ózekti bolyp keledi. Sondyqtan da, bul máseleni biz jazyp qana qoıǵan joqpyz, oqyrmandar arasynda talqylaýlarǵa da oryn berdik. Osydan 20 jyl buryn bizde «Taıaý Shyǵys – ıadrolyq qarýdan azat aımaq bolsyn!» degen bastama kótergen edi. Bul bastama bizdiń óńirimizde úlken sensasııa bolyp, qyzý talqylandy. Bizdiń gazetimiz de bul iske belsene qatysty. Alaıda, óńirdi beıbitshilikke shaqyrǵan bul bastama aımaq elderi tarapynan tolyq qoldaýǵa ıe bolmaı, jarty jolda qaldy. Sondyqtan da, biz Prezıdent N.Nazarbaevtyń bastamasyna úlken nazar aýdaryp, ózimizde týǵan burynǵy bastamamen jalǵastyrýǵa tyrystyq jáne onyń álem elderi tarapynan tolyq qoldaý tapqanyn jaqtaımyz. Bizdiń elimiz ıadrolyq qarýdy jasaý nemese onyń arsenalyn arttyryp, kórshilerin qorqytý arqyly basymdyqqa jetemin degen jaman oıly saıasatty árqashan áshkerelep, ony syn tezine salady. Mine, sondyqtan da, biz N.Nazarbaevtyń bastamasyn qoldap, ony ózimizdiń oqyrmandarymyzǵa keńinen taratýdamyz.
Sonymen qatar, Ahmed án Naggar «Ál-Ahram» gazeti qyzmetkerleriniń kásipodaǵy da myqty ekenin jetkizdi. Bizdiń ujymnyń kásipodaǵy Mysyrdaǵy jýrnalıster kásipodaǵymen birlese otyryp, qalamgerlerdiń quqy men sóz bostandyǵyn, jeke bastarynyń erkindigin qorǵaý baǵytynda úlken sharýalar tyndyrady. Bizdiń barlyq jýrnalısterimiz de kásipodaqqa mindetti túrde múshe bolyp enedi. Úkimettiń ózi olardyń talaptaryn sózsiz eskeredi, dedi ol.
Osy oraıda, Mysyrda bolǵan byltyrǵy jappaı tártipsizdikter kezinde «Ál-Ahram» gazetiniń Sınaı túbegindegi aımaqtyq tilshilik qosynyna jasalǵan shabýyldy eske túsirdik. Onda basylymnyń alty qyzmetkeri qazaǵa ushyrap, birshamasy jaralanǵan edi. Taqtan taıdyrylǵan dinshil prezıdent Muhammed Mýrsıdiń jaqtastary gazettiń demokratııashyl, zaıyrly baǵytyn unatpaı, oǵan shabýyl jasaǵany belgili bolǵan. Sonda «Ál-Ahramnyń» barlyq ujymy kásipodaqtyń bastamasymen qaza bolǵandar men jaralanǵandarǵa, olardyń otbasylaryna úlken kómekter uıymdastyrǵanyn birqatar eýropalyq aqparat quraldary jarysa jazǵan edi...
Kezdesý barysynda Qazaqstan men Mysyr arasyndaǵy týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý maqsatynda tyń oılar aıtylyp, oryndy usynystar jasaldy. Byltyrǵy teraktiniń saldarynan Qazaqstannan baratyn týrıster sany kúrt azaıyp ketkeni belgili. Qazir jaǵdaı turaqtalǵanymen bizdiń týrıster Mysyrdaǵy ahýalǵa áli de alańdaýly. Sondyqtan, týrıstik fırmalardyń halyqty tynyshtandyrý jónindegi aqparattary men jańa usynystary týraly habarlaryna «Egemen» oryn berýge ázir ekeni aıtyldy.
Bul usynysty qonaǵymyz qýana qoldaıtynyn jetkizdi. Osy máselege kezdesýge qatysyp otyrǵan Mysyrdyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Haısam Salah Kamel Ibrahım de qyzý aralasyp, mundaı pikirge óziniń rızashylyǵyn aıtty. Sonymen qatar, ol Mysyrdaǵy týrızm ındýstrııasy týraly birshama aqparattar berip, osy salany ekijaqty damytýǵa birlesip úles qosýǵa daıyn ekenin aıtty. Qazir Qazaqstan basshylyǵy Mysyrǵa ushatyn reısterin alǵashqylardyń biri bolyp tolyq qalpyna keltirdi. Bizdiń el úshin bul óte mańyzdy dostyq qadam, dedi ol.
Al 20 mamyrda Almatyǵa Sınaı qalasy men Qyzyl teńiz óńirinen úlken delegasııa kelip, eki eldiń arasyndaǵy naq osy týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máseleleri boıynsha kelissózder júrgizedi eken. Elshi sol sharany «Egemenniń» keńinen kórsetetininen úmit etetinin aıtty.
Kezdesý sońynda «Ál-Ahram» basylymynyń basshysy Ahmed ás Saııd án Naggar ózimen jyly júzdi kezdesý uıymdastyrǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshylyǵyna, belsene qatysqan ujym múshelerine rızashylyǵyn bildirip, alǵysyn aıtty.
Jazyp alǵan
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
