Yrysymyz ben nesibemiz ǵoı

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy As­­sam­bleıasynyń ke­zekti sessııasynda jerdi durys paıdalaný qajet­tiligine taǵy toqtal­dy. Elbasy ata-baba­myzdan muraǵa qal­ǵan qasıetti jerdiń she­teldikterge satylmaı­tynyn kesip aıtty. Bul – ádil ári oń sheshim. Qazaq halqy baıtaq dalasyn san ǵasyrlar boıy qyzǵyshtaı qoryp, qasyq qanyn jer úshin tókkeni tarıhtan belgili. Osy rette: – Altaı men qart Kaspııdiń arasy, Jalpaq jatqan qazaǵymnyń dalasy. Sonsha jerdi soıylmenen qorǵaǵan, Osal emes babalarym shamasy. Dalam meniń taýsylmaıtyn qııalym, Boıymdaǵy keremetti jııamyn, Keń eken dep bastyrmaımyn eshkimge, Qýanǵanda ózim de áreń sııamyn!, – degen aqyn zamandasym, marqum Kákimbek Salyqovtyń júreginen shyqqan jyr joldary esime túsip otyr. Táýelsizdik alyp, erki ózine tıgennen keıin osy jerdiń ultaraqtaı bóligi bolsa da durys paıdalanylýy tıis. Prezıdent osy kókeıkesti máseleni qozǵap otyr. Iаǵnı, «jerdi berdik, durys paıdalaný, mol ónim alý qoldaryńyzda, jaqsy ómir súrýdiń tetigin tabyńyzdar», dep otyr. Odan artyq ne deýge bolady? Bul sheshimdi barlyǵymyz qostaımyz. Jerge ejelden ıelik bolǵan, áli de bolýy tıis. Al qazaq jeriniń ıesi – Qazaqstan halqy. Halyqtyń turmystyq ál-aýqatyn kóterýde jerdiń mańyzy zor. Osy múmkindik memleket tarapynan berildi. Elbasy sózinen osy oıdy kóremiz. Qazaqstanda usaq sharýa­shy­lyqtardyń basyn qosyp, irilendirýge úlken kóńil bólinip otyr. Kooperatıvter qurý tehnı­kany tıimdi paıdalanýǵa, halyqty jumyspen qamtýǵa oń áser etedi. «Jalǵyzdyń úni shyqpas, jaıaýdyń shańy shyqpas» deıdi halqymyz. Sondyqtan, aýyl sha­rýashylyǵynda birigý, irilený arqyly jetistikke qol jetkizýge bolady. Iаǵnı, biri jer óńdeýmen, biri tuqym daıyndaýmen, biri mal baǵýmen, asyldandyrýmen, biri qysqy jemshóp bazasyn daıarlaýmen shuǵyldansa, jerdiń tıimdi paıdalanylýy da jaqsara túsedi. Kooperatıv qurý isine memleket qoldaý kórsetip otyr. Munyń áleýmettik turǵydan oń áseri bar. Máselen, aýyldy eldi mekenderdegi mádenıet úıleri, balabaqshalar, poshta qyzmeti syndy barlyq qurylymnyń isi ilgerileı túsedi. О́ıtkeni, jumys bar jerde el bar. Jergilikti áleýmettik máseleni sheshýge aýyl sharýa­shylyǵy jerin paıda­lanýshylar atsalysady. Sebebi, olardyń aǵaıyn-týysy, bala-shaǵasy sol jerdiń sýyn iship, dámin tatyp otyr. Bul rette koo­peratıvterdiń mańyzy úlken. Mun­daı ıgilikti ister ár jerlerde birtindep iske asyry­la bastady. Myńdaǵan gektar alqaptan ónim alyp, ony ótkizip paıda tapqannnan keıin qarjyny eńbekaqydan bólek, sol jerdi kórkeıtýge, halyqtyń ıgiligine paıdalanýǵa bolady. Osynyń barlyǵy jerdi ortaq maqsatqa paıdalanýdan týady. Qazir kooperatıv qurýǵa yntalylar kóbeıip keledi. Buqaralyq aqparat quraldarynda kooperatıv qurýdyń erekshelikteri men zańdylyqtary, jetistigi men eńbek bólinisi taldanyp jazylsa, halyqqa da paıdaly bolar edi. Bul jerdi ujymdyq múlik retinde paıdalanýǵa bastaıdy. Degenmen, eskeretin jaıttar bar. Men ómir boıy eńbek etken Tarbaǵataı, Abaı aýdandarynyń jeri shóleıtti, jartylaı shóleıtti bolyp keledi. Bul jerdegi halyq negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysady. Olarǵa egin salma­dyń dep aıtýǵa da bolmaıdy. О́ıt­keni, egistikke Qostanaı, Sol­tústik Qazaqstan, Aqmola oblys­tary qolaıly. Al Shyǵys Qazaq­stan mal sharýashylyǵyna yńǵaı­ly óńir. Munda jaıylymdy, sha­byndyq jerler retinde paıda­lanylatyn alqaptar kóp. Bul jerler bos jatpaıdy. Sol jerde otyqqan maldyń etin ortalyq qalalardyń turǵyndary tutynyp otyr. Mal sharýashylyǵy ońaı emes. Sondyqtan, aýyl sharýashylyǵymen aınalysqan aǵaıyndy memlekettik qoldaý máse­lesin qaıta saralaǵan durys. Ortalyq qalalarǵa ártúrli qa­shyq­tyqta ornalasqan sharýashylyq­tardyń jol shyǵyndary da ár­túrli. Sýbsıdııalaýda bul má­se­leler qarastyrylýy qajet. De­genmen, jerdi jalǵa berýde belgili bir shektik mólsherleme bolǵany jón. Bul arada jerdiń qunarlylyǵy men jaramdylyǵy, sapasy esepke alynatyny anyq. Jerdiń sapasy týraly aıtqanda, biz áli eski súrleýmen, kóne zertteý jumystarymen kele jatyrmyz. Ony qaıtadan saralap, anyqtaý qajet. Násen SEMBAEV, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty SEMEI