Qaltaly kúıeý

nemese qyzdar nege baı-baqýatty jigitke turmysqa shyqqysy keledi? Qyzdar nege baı-baqýatty jigitke turmysqa shyqqysy keledi? Bir jaǵynan osy suraqty qoıýdyń ózi aqymaqtyq bolyp kóriner. Alaıda, bul – ómirdiń shyndyǵy. Kóshede ketip bara jatqan, bolashaqta qalyńdyq bolatyn kez kelgen kishkentaı qyzdyń ózin azdap kidirtip, qandaı jigitke kúıeýge shyǵýdy qalaıtynyn surasańyz, birinshi kezekte – aqyldy, baı, kórikti bolsa eken degen tilegin aıtqan bolar edi. Qaltaly kúıeý – kazıno sııaqty ekenin de umytpaý kerek. Keıde utsań, keıde ońbaı utylyp jatasyń... Bolashaq jarym aqyldy, meıirimdi, adamgershiligi mol bolsa eken degen talapty adam ýaqyt óte kele, taǵdyrdyń túrli buralań­dary­nan ótken kezde ǵana sanamalaıdy. Endeshe, mıllıoner jigitke tur­mys­qa shyq­qysy keletin qyzdarǵa mıllıonerdiń áıeli­niń ómirinen azda­ǵan mysal keltirgim keledi. Árıne, baı bitkenniń basyna birdeı taǵdyr jazylmaǵanyn da eskerińiz. Eger kúıeýi baqýatty bolsa, áıeli sodan mindetti túrde zardap shegedi degen oıdan aýlaq bola otyryp, ómirde kýá bolǵan jaıttarǵa sholý jasap kórelik. Qanshama adam bolsa – sonsha túrli ómir bar. Sonymen, sonaý toqsanynshy jyldary dúnıeniń bári kúrt ózgerip, Keńes ókimeti kelmeske ketip, tirshilik qamy úshin túrli tirlikti qolǵa ala bastaǵanda biz stýdent edik. Degenmen, stýdenttik jyldarda ózimizdiń jýrnalıstıka fakýl­tetiniń jataqhanasynda emes, bola­shaq zańgerlerdiń, advokat, notarıýster men tergeýshilerdiń arasynda turdym. Sol kezde ashqursaq stýdentter arasynda myq­ty bıznesmender júrgenin kim bilgen?! Qysqasy, ekonomıka turalap jatqan toqyraý jyldarynda bıznestiń barlyq sala­sy bos jatty. Birine biri báseke tý­ǵy­­zatyndaı alpaýyt iskerler bola qoı­ǵan joq. Sonymen istiń kózin tapqan bir­qa­tar zamandastar jyldam baıı bas­tady. Bas­pananyń taýqymetin tartqan keı joldastar jyljymaıtyn múlik salasynda baǵyn synasa, keıbiri týrızmge, endi biri qarjy sek­toryn­da qabiletin kórsetti. Osy­laısha, ja­­­ńa zamannyń aýqat­ty­­la­ry paı­da bola bastaǵan edi. Sony­men, meniń bir kezdegi stýdent qurbym da aınalasy az jy­l­dyń ishin­de baıdyń áıeli bolyp shyǵa keldi. Úlken úı, qyzmet­shiler, «qoıǵa minetin» kólik bólek, toıǵa minip baratyn qymbat markaly mashı­na basqa degendeı, turmystary alǵa órledi. Eldiń kóbi áli ashqursaq zamanda ol kelinshektiń ómirine qyzyqpaıtyn adam kemde kem bolatyn. Qyzǵanatyndar da tabylatyn. Alaıda, syrt kózge beıǵam otbasynda mazasyz ómir bastalǵan-dy. Árıne, bastapqyda bári jaqsy sııaqty edi. Ádette, úıge udaıy keshigip keletin, kún-tún demeı jumys isteıtin kúıeýdiń bar­lyq qylyǵyna, únemi sharshap júre­tin­­digine, ashýshańdyǵy men azdaǵan menmen mi­nezine kelinshegi túsinistikpen qaraıtyn. Degenmen, otyrystar, ujymdyq keshter men toı-tomalaqtarda aty bar, jaǵdaıy jaqsy kúıeýine qyz-qyrqyn ashyqtan ashyq ketári emestikterin bildirip, qaıta-qaıta bıge shaqyryp, súı­kenip júretin súıkimsiz sylqymdarǵa jyny keletin, kóz aldynda bolyp jat­qan kórinister júregine qaıaý salatyn. Bul tabysker kúıeýdi otbasynda turaqtatý úshin bastalǵan maıdannyń basy ǵana bolypty. Toı-tomalaqtan soń, qyzǵanysh týraly áńgimeniń barlyǵy jaqsylyqpen aıaqtalmaǵandyqtan bas-aıaǵy joq daýǵa da júıke juqartýdyń qajeti shamaly edi. Al bul kezde meniń qurbym kúıeýiniń qyzmetinde ózine kúndes bolýǵa kandıdattar jetkilikti ekendigin bilmeıtin. Al oǵan deıin ol ózin ózi ártúrli oılarmen azaptaı bermeý úshin, sán salondaryna, kıim dúkenderine, shashtarazǵa baryp, aldandyryp júrdi. Biraq, onyń kelisti kelbetin, shashyn ádemilep qıdyrǵanyn, tyrnaqtaryn minsiz etip egetip, jańa kóılek kıip otyrǵanyn kóretin kim bar? Únemi sharshap júretin, sharaptyń ıisi aýzynan ketpeıtin otaǵasy munyń bireýin de ańǵarmaıdy. Kelinshek te ýaqyt óte kele osy bir mánsiz tir­lik­ten jubanysh tappaı, jóndi-jón­siz sándenip otyrýdy da qoıa bastady. Balalary mektepke baryp, úıde eki-úsh qyzmetshimen qalatyn kúnderi kóbeıgende óziniń de joǵary bilimdi, dıplomdy maman ekenin kúıeýine qulaqqaǵys etip edi: – Saǵan ne jetpeı júr?! – dep otaǵa­sy úzildi-kesildi qıyp tastady. Osylaısha, onyń ómirinde túsiniksiz jalǵyzdyq bastaldy. Bir birimen shúıirkelesip otyratyn kúnder, tar tósekte bastary juptasyp uıyqtaıtyn shattyqqa toly shaqtardyń barlyǵy stýdenttik jyldardyń enshisinde qaldy. Osy aralyqta jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt kózdi ashyp-jumǵandaı óte shyqty. Birde 8 naýryzda úıinde únemi ishi pysyp otyratyn qurbymdy quttyqtap bar­dym. Áńgimelesetin, sher tarqatatyn, tipti jańa­dan alǵan kıimderin kıip kórse­tetin dosy­nyń kelgenine ol min­detti túrde qýanady. Men ózimizdiń ujymnyń jigitteri syı­­l­aǵan qos súlgi men jalǵyz tal gúl­di bo­saǵa súıep qoıdym da, bir aıaq kıi­mim­di she­ship, ekinshisin tartqylap ja­typ, jumys­taǵy qyzyqtardy aıtyp jatyrmyn. – Oı, búgin bizdiń jigitter bizge mere­keniń qurmetine ydys ta jýǵyzbady. Sony úılerinde de istemeıtin shyǵar?! Dastarqandy da ózderi jasady, bireýi bárimizge bir qushaq gúl alyp keldi, – dep er-azamattardyń bizge kórsetken qurmetin tizip aıtyp jatyrmyn. – Qandaı jaqsy! – dedi kúrsingen qur­bym. – Seniń ujymyń bar! О́miriń bar! Men birden áńgime aýanyn ózgertýge máj­búr boldym. Tórt qabyrǵanyń ishinde ómiri ótip jatqan onyń jandy jerine tıip ket­kenimdi  ózim de ańǵarmaǵan ekenmin. – Táýbe deseıshi! Seniń myna ómirińdi óńi túgil túsinde kórmegen, tapqany tamaǵyna jetpeıtin, ólmestiń kúnin keship júrgen qanshama adamdar bar... – Táýbe, táýbe! – dedi ol. – Biraq, bizdiń kúıeýdiń 8 naýryzda da úıge keletin ýaqyty joq. Myna bir syılyqty kómekshisinen berip jiberipti dep, jylýy joq qorapty aldyma qoıdy. Súıkimsiz syılyqqa qarap otyryp, ekeýiniń ótken ómirin kóz aldyma ákel­dim. Kúıeýiniń 8 naýryzda nege úı­ge kel­mege­nin ol da ishteı sezedi. Osy jyl­dar­dyń ishinde ol tórt qabyrǵanyń ishi­nen shyq­paı-aq, kúıeýiniń kózine shóp sal­maı-aq, birneshe ret juqpaly jynys aýrý­­larynan da emdeldi. Munyń kúıeýin ka­zı­­nodan utyp alǵandaı bolǵan keıbir kó­ńil­­des­terdiń qoqan-loqysyn da estidi. Alaı­da, ondaı oqıǵalardy otaǵasy bız­nes­­­tegi bá­se­ke­lesteri kóre almaǵan­dyq­tan qol­dan uıym­das­tyrdy dep sendirdi, bul sengen boldy. Qyryqtyń qyrqasynan asyp, elýge jaqyndaǵan eriniń sońyndaǵy aýqatty erkekterdi aýlap júretin boıjetkenderdiń túr-túrin kórdi. «Ne – dúnıesin, ne – ózin alamyn», dep ózeýregen qyz-qyrqynnan qalǵan syzat erli-zaıyptylardyń ynty­ma­ǵyn ydyratyp, berekesin baıaǵyda qashyrǵan bolatyn. Mynaý, han sara­ıyndaı záýlim úıde baqytsyz bir kelin­shek ómir súrip jatqanyn ózi ǵana biledi. Ǵaıyp­ta utyp alǵan lotereıa bıletindeı baqyty baıansyzdaý bolyp shyqqany qalaı? О́mirde barlyq nárseniń ótemi bar degen osy ma? Jalpy, baı jigitke jolyǵýdyń, aýqatty jerden qyz alýdy armandaýdyń sońy qanshalyqty baıandy? Internet forýmdarda bul saýalǵa jastardyń bir legi boıamasyz bylaı jaýap beredi. Bir jigit: Teń-teńimen, tezek qaby­men. Sondyq­tan baı­lyqqa qyzyǵa bermeý kerek. Árıne, aqshań bol­ǵan jaqsy. Eger ortasha otbasynan shyq­qan qyz aqshaly jigitke turmysqa shyqsa, quda-qudaǵılar arasynda onsha syılastyq bolmaıdy. Túsinikti jaǵdaı. Al jigit baıdyń qyzyn alsa sol úıge kúshik kúıeý bolady. Sondyqtan árkim óz jaǵdaıymen teń otbasymen quda bolsa, sonda ǵana jaqsy bolatyn sııaqty. Sol kezde quda da, qudaǵı da tynysh. Al aqsha men baılyq kerek bolsa, ony birlesip jasaý kerek. Birlesip jasaǵan baılyqtyń berekesi bolady. «Daıyn asqa – tik qasyq» bolyp, baıdyń balasyna tıemin, baıdyń qyzyn alsam dep armandaýǵa óz basym kelispeımin. Sánııa: Bir jigit, men sizben kelisemin. biraq, toly­ǵymen emes. Sebebi, adam balasy bol­ǵan soń aqsha degen árıne, kerek. Mysa­ly, sizdiń jigitińiz kúnde aqsha áke­le­di. Ol qaıdan kelip jatqan aqsha? Ol tekten-tekke ońdy-soldy jaratyp jatsa, ol da bireýden alǵan. Eger de ol óz mańdaıterimen tapsa, aqshasyn qımaı, kóringen qyzǵa jumsamaıdy. Al aram­dyqpen nemese qaryzǵa alǵan aqsha qalaı tamaqtaryńnan ótedi? Bile-bil­seńder, Alla adamǵa bir jaǵymen ber­geni­men, bir jaǵynan alyp otyrady. Sebebi, ómir – alma-kezek. Beresiń – ala­syń. Qazirgi zamanda týysqanyńnyń toıy­ńa eshteńe aparmasań, erteń saǵan da esh­teńe ákelmeıdi. Sol sııaqty ǵoı. Son­dyq­tan árkim mańdaı terimen tapsa, aqsha ke­re­giń­niń bárine jetedi. Aǵaıyn, aýyrdyń astymen, jeńildiń ústimen júrmeıik. Jámılá: Endi bolashaq kúıeýiń kedeı bolsa jaqsy ma? Áı, qyzdar-aı sender de... Osy suraqqa jaýap berip otyrǵan qyzdardyń oılarynyń bári aqsha, aqsha. Baı jigitterge sen ýaqytsha ǵanasyń, teń – teńimen, tezek – qabymen... Durys aıtady. Aısheshek: Qazirgi aqshaly erkekterdiń kóbi – ha­lyqtyń nesibesin jymqyryp jep otyr­ǵan­dar, ne sol jókeılerdiń bala­lary. Áıt­se de, shama-sharqynsha eńbek­te­nip, aq­sha taýyp otyrǵan azamattar da de az emes. Biraq, aqshaly jigitter – aqyldy, aqshasyz jigitter aqymaq degenge kelis­peımin. Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp degendeı, jaǵdaıdy túzeýge bolady. Aýzyńdy ashyp, jurttyń mal tapqysh kúıeýine qyzyǵa bermeı, bolashaq pen bala ekeýińdiki bolǵan soń, jaǵdaıyń úshin jumys isteýge bolady. Erkekte bar bas – áıelde de bar. Sara: Meniń bir tanys qyzym óte kedeı jigitke shyqty, sosyn balalary bol­ǵanda qatty qınaldy. Kúıeýi kedeı bol­ǵany azdaı, qudaı atqan erinshek, esh jerde jumys istemeıdi. Bazarǵa shyq dese namystanady. Aqyly da shamaly ózi­niń. Baıǵus áıeli zyr júgirip, qandaı qara jumys bolsa da tabylǵanyn istedi. Sonda biz aıtatynbyz: «О́ziń sondaı kóriktisiń, tapqan baıyńnyń sıqy anaý, sonyń nesine ǵashyq boldyń?» desek, gıtaramen án aıtqanyna degen edi, al endeshe ashtan ash án salyp otyr dedik, sondyqtan mahabbat degen ártúrli bolady ǵoı. Jadyra: Meniń oıymsha jigittiń qaltaly nemese qaltaly emestigi mańyzdy emes sııaqty. Al aqshaly jigitterge júgiretin qyzdardy da túsinemin. О́ıtkeni, olar ómirinde bári jet­kilikti bolsa eken degen oıda bolady. Al onyń nesi jaman? Eger sondaı qalaǵan adamyń sondaı bolyp jatsa nur ústine nur bolar edi ǵoı. Negizi qoryta aıtsam ondaı qyzdar joq emes. Al olarǵa aıtarym olardiki de ózinshe durys. Aqqý: Bes saýsaq birdeı emes. Qandaı adam bolsa da, aldymen onyń adamǵa degen syılastyǵyna qaraý kerek dep oılaımyn. Aqsha – eń bastysy emes. Dúnıe – qoldyń kiri. Birde bar, birde joq. Aqshaly bolý, baı bolý ózińe baılanysty sııaqty. О́mirde baılyq qalmaıdy. Shirigen baı bolǵanyńmen, erteń sony balalaryń ıgere almasa da, jelge ushady. О́mirde tek syılastyq qalady. Biraq, qazirgi jigitterge aqsha tabý­ǵa barlyq múmkindikter bar. Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyzdyń hadısin­de: «О́mirde seniń adamdarǵa degen adamger­shiligiń adalynan bolsyn. Qandaı dúnıe alsań da o dúnıede bar­lyǵyna jaýap beresiń. О́zińde tek bas­pana, kórpe-tósek, iship-jemiń bolsa jetkilikti» degen. Bar­ly­ǵyna shúkir dep, qanaǵat tutý qajet. Shassı: Árıne, ol tabıǵattyń zańy. Áıelge balalaryn asyraı alatyn, tabys taba alatyn, ash-jalańash qaldyrmaıtyn áke kerek. Biraq, aqyldy, tárbıeli, adam­ger­shiligi mol, jurtqa juǵymdy jigitterdiń de aqshasy joq bolsa da, shansy kóp. Qyzdar qaltaly jigitterge bekerge qyzyqpaıdy? Tek qana aqshasyna emes... Básekelesterin basyp ozǵan, aqsha tabýǵa mıy jetken jigit ómirdegi mańyzdy mezetterde týra sheshim taba alady. Al eger ol baılyqty jasap bergen – áke-sheshesi bolsa, onda tuqymy jaqsy degen sóz. Optımıst: О́ıtkeni, qaltaly jigittermen ómir súr­gen qyzyqtyraq ári jeńil. Aqshasyz jigit­terdi jek kóremin. О́ıtkeni, olar eshqashan jary­maıdy. Iаǵnı, búgin aqsha tabý­dy bilmese, erteń de taba almaıdy. Ras qoı! Qaltaly jigitterdiń bári jaman dep kim aıtty?! Aına: Joq, men qaltaly jigitterdi jek kóremin! Biraq bul – qaljyń! Olardy ózine degen senimdiligi úshin «jek kóremin»! Eger qarapaıym qazaq jigiti bastyq ákesi, alyp bara jatqan baılyǵy, kóp aqshasy bolmasa da, óz ózine senimdi bolyp, basyn tik ustap, súmireımeı, jigerlense bári bolady. Shynyna kelsek, adamdy syrt pishinine qarap ta synaı berýge bolmaıdy. Eń bastysy ol jigittiń ishki jan dúnıesi men ózine degen senimdiligi qandaı. Soǵan mán berińder, qyzdar! Eger jigit óz ózine senimdi bolsa, aqshasy bar ma, joq pa degen suraq týmaıdy.  ALMATY Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»