Yntymaq, birlik, kelisim – Eń basty baılyq el úshin!
«Máńgilik El» oqýlyǵy – keleshektiń tutqasy
Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń «Máńgilik Elge» aparatyn basty qundylyqtar týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHIV sessııasynda sóılegen sózi Qazaqstannyń ulttyq ıdeıasynyń negizgi maqsatyn aıqyndap bergen negizgi qujat boldy dep sanaımyn. «Máńgilik Eldiń» tiregi, bolashaq qurylysshylary, qaıratkerleri – keıingi tolqyn jas qaýym ekeni sózsiz. Jastar – memleketimizdiń bolashaq taǵdyryna jaýapty urpaq. Álemdik qoǵamdastyqta olar áleýmettik ózgeristerdiń mańyzdy sýbektisi, qoǵamnyń adamgershilik deńgeıiniń kórsetkishi, óte úlken ınnovasııalyq kúsh pen strategııalyq resýrs bolyp tabylady. Biz jastarymyzdyń, ásirese, stýdent-jastarymyzdyń ulttyq sana-sezimderi, soǵan sáıkes eljandylyq qasıetteriniń qalaı qalyptasatynyna nemquraıly qaraı almaımyz. Sondyqtan da, bolashaq joǵary bilikti mamandardyń bıik ulttyq sana-sezimin qalyptastyrý elimizdiń joǵary oqý oryndarynda oqý úderisine «Máńgilik El» pánin engizýdi talap etedi. Osyǵan oraı, elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń kóshbasshysy, qazaq joǵary biliminiń qarashańyraǵy – Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti Qazaqstanda birinshi bolyp oqý úderisine «Máńgilik El» pánin engizý jóninde bastama kóterip, bul pándi oqytýǵa arnalǵan tujyrymdama men oqý baǵdarlamasyn jasady jáne «Máńgilik El» oqýlyǵyn daıyndap, baspadan shyǵardy. Sondaı-aq, ýnıversıtetimizde osy pándi oqý úderisine engizý máselesi boıynsha respýblıkalyq keńes ótkizildi. Bul keńes «Máńgilik El» pánin oqý úderisine engizý jóninde Bilim jáne ǵylym mınıstrligine usynys jasaǵan qarar qabyldady. Al endi osy «Máńgilik El» pániniń ıdeıasyn halyqtyq dástúr men otandyq múdde týraly tolyq túsinikti qalyptastyratyn, áleýmettik-mádenı keńistiktegi qazaq bolmysynyń mán-maǵynasyn ashyp beretin, óz atamekenimizde erkin de birdeı ómir súretin adamdardyń ishki rýhanı jáne qoǵamdyq ómirin aıqyndaıtyn ustanymdar quraıtynyn, bul nysan Qazaq elin tulǵalyq, ulttyq, memlekettik, qoǵamdyq qundylyqtarymen tolyqtyra túsýdi mindet tutatynyn aıta ketkenim oryndy bolar. «Máńgilik Eldiń» erteńgi tutqalary bolatyn jastardy tárbıeleý jáne qalyptastyrý – búgingi orta mektep pen joǵary oqý oryndarynyń mindeti ekenin umytpaǵanymyz abzal. Bul turǵyda elimizdiń pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryna júkteler mindet te aýqymdy. О́ıtkeni, pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary bolashaq mektep muǵalimderin daıarlaıdy. Al olar óz kezeginde mektep shákirtterin oqytatyndyqtan bolashaq «Máńgilik El» tutqasyn qalyptastyrý muǵalimniń eljandylyǵyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan, pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary óz elin, óz jerin, otanyn, halqyn, ultyn shyn súıetin, halqymyzdyń ata dástúr, salt-sanasyn, mádenıetin, tilin tereń meńgergen mamandar tárbıelep shyǵarýy tıis. Bul mamandar erteńgi mektep shákirtterin tárbıeleýi kerek. Halqymyzda «Bir jyldyǵyn oılaǵan astyq ósiredi, on jyldyǵyn oılaǵan aǵash ósiredi, al júz jyldyǵyn oılaǵan urpaq ósiredi» degen ulaǵatty sóz bar. Olaı bolsa, qol jetkenge toqmeıilsimeı, bolashaǵymyzdy oılaıtyn, ony jobalap-josparlaıtyn, jas urpaqty naǵyz ulttyq qundylyqtarǵa tárbıeleıtin jańa ǵasyrdyń «jańa muǵalimderin» daıarlaıtyn kez jetti. Sondyqtan, mejelep otyrǵan mindetterimiz de salmaqty. Túpki maqsatymyz – bolashaq muǵalimderdiń tárbıeshilik, pedagogtyq áleýetin, qabiletin ashý, naǵyz qazaqy, ultjandy mamandar daıarlaý. Biz Bolon (Italııa) konvensııasyna qol qoıyp, álemdik bilim standarttaryna umtylǵanda Eýropa ýnıversıtetteriniń úlgisin sol qalpynda kóshirip ákelip, ornata salýdy maqsat tutpaımyz. О́z kezeginde Eýropa ýnıversıtetteriniń bilim berýdegi ozyq tájirıbelerin, ınnovasııalyq tehnologııalaryn alamyz da, ony ózimizdiń ǵasyrlar boıy qalyptasqan ulttyq tárbıe qundylyqtarymyzben baıytyp, qunarlandyra otyryp paıdalanamyz. Búgingi jedel qarqynmen órship kele jatqan jahandaný úderisi adamzattyń ulttyq erekshelikterin qurdymǵa ketirip, óz ústemdigin júrgizýde. Jahandaný barysynda Batys «mádenıetiniń» basymdyq tanytýy jergilikti halyqtyń baıyrǵy ulttyq sıpatynyń joǵalýyna túrtki bola ma degen qaýip te bar. Sondyqtan, jahandanýdyń dúleı tolqynynda jutylyp ketpeý úshin bizge ulttyq tárbıeni kúsheıtý kerek. Ulttyq tárbıeniń eń mańyzdy ereksheligi adamdardy ulttyq qasıetin saqtaýǵa úıretý der edik. Árbir jeke adam áýeli óziniń belgili bir ulttyń múshesi ekenin ishteı tereń sezinip, jalpyadamzattyq qoǵamǵa laıyq ómirden, qoǵamnan óz ornyn belgileýi tıis. «Máńgilik El» bolýymyz úshin búgingi tańda bizdiń árbireýimiz birtutas ulttyq bitim-bolmysymyzdy, ulttyq oılaý mashyǵymyzdy, erekshelikterimizdi saqtap qalýymyz qajet. Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA akademıgi, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor ALMATY
Erteńdi oılasaq, eńseli bolamyz
Birtutas ult – irgesi ajyramaıtyn shańyraq
Biz búgingi kúnniń ashy shyndyqtaryn kózben kórip otyrmyz. Keshe ǵana aǵaıyn bolyp, bir-biriniń tileýin tilep kelgen memleketter endi qaıtip kórispeıtindeı kúıge jetti. Nege týysqan halyqtar arasynda ortaq túsinistik, ashyq únqatysý joq? Nege olar bir-birimen túsinispeıtin, túsinýge de tyryspaıtyndaı halge tústi?! Beıbit ómirdi, ashyq kúnde oq atylmaýyn qalaıtyn adamdardyń bári osyndaı áreketterge ókinedi. Keıbir memleket basshylarynyń óz múdde qaqtyǵysyn halyqtan bıik qoıatynyna narazy bolady. Til-kóz tasqa, Qazaqstan mundaı indetten aýlaq. Bul – bizdiń Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń syndarly saıasatynyń úlken jemisi. Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Táýelsizdik. Kelisim. Bolashaǵy Birtutas Ult» ataýymen ótken XXIV sessııasynda esti jan uǵarlyqtaı taǵylymdy sózder aıtty. Elimizde turatyn barlyq ulttar men ulystardyń bir úıdiń balasyndaı bolyp uıysýy ońaı bolmaǵandyǵyn bárimiz de bilemiz. Qazaqstandaǵy tatý ómirdi shaıqaý, el berekesin alý úshin ártúrli nıeti haram uıym qarjylandyrǵan azamattar alýan sherý uıymdastyryp, ulttardy bir-birine aıdap salýǵa tyrysty. Keıde degenderine jetip te jatty. Osyndaı syn saǵattarda Nursultan Ábishulynyń barlyq qazaqstandyqty bir múdde, bir maqsatqa biriktirý baǵytyndaǵy saıasaty elimizdi túrli qaqtyǵystardan aman saqtap, búgingideı mamyrajaı zamanǵa jetkizdi. Biz muny eshqashan umytpaýymyz kerek. Qazaqstan halqy Assambleıasy sessııasynda «О́mirden arman týyndatyp, armannan shynaıy bolmysty somdaý kerek. Jalpyulttyq armanymyzdy biz osylaı júzege asyramyz. Qýatty, laıyqty jáne máńgilik memleket týraly armanymyzdy. Keń-baıtaq, súıikti jáne kıeli jerimizdi kórkeıtý týraly armanymyzdy. Uly Dala eli keńistigindegi záýlim aspanmen astasqan shańyraq astynda tatý-tátti ómir súretin baqytty jáne beıbit halqymyz týraly armanymyzdy. Men búgin Assambleıa sapyna ony budan jıyrma jyl buryn menimen birge qurysqan jáne bastapqy tarıhı sessııalary men sheshimderin ázirleskenderdiń eseıgen balalary qosylyp jatqanyn kórip turmyn. Bul – qazaqstandyqtardyń urpaq sabaqtastyǵynyń aıqyn aıǵaǵy», dedi Memleket basshysy. Cheshenstanǵa saparǵa barǵandar bıik ǵımarat qabyrǵasynda Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtınmen birge Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń portreti ilýli turǵandyǵyn aıtyp keledi. Ol zańdy. О́ıtkeni, myńdaǵan taýlyqtar ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde óz týǵan jerinen kúshpen kóshirilip, qazaq halqynan pana tapty. Taıpa aqsaqaldary kúni búginge deıin «qazaqtar bizdi ashtyqtan aman alyp qaldy. Baýyryna tartty. Olardy syılańdar» dep aıtyp otyrady eken. «Biz dostyqty qazaqstandyqtardyń barlyq býynynyń basty ıgiligi retinde saqtaı bildik. Bizdiń biregeı jolymyz – teń quqyqtylyq, bir shańyraq astynda ómir súretin barlyq etnostyń birligi men kelisimi halyqtyń tilek-qalaýymen tańdaldy. Qazaqstan halqy Assambleıasy – Táýelsizdik jemisi. Assambleıa kez kelgen syn-qater tóngen kezde jáne Táýelsizdiktiń barlyq kezeńinde árdaıym bıikten tabyldy. Onyń tarıhynda bizdiń ulttyń órleý dáýiriniń kezeńderi men naqty nátıjeleri kórinis tapqan», – dedi Memleket basshysy. Kúsh – birlikte, túsinistikte. Búgingi bizdiń maqsatymyz – birligimiz ben yntymaǵymyzǵa syzat túsirmeý. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń eń basty maqsaty da osy qundylyqtar dep oılaımyz. Muratáli QALMURATOV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Ońtústik Qazaqstan oblysyEń bastysy – birigý
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIV sessııasynda sóılegen sózinde qazirgi tańda elimizdiń aldynda turǵan qadaý-qadaý mindetterdi shegelep aıtyp berdi. Onyń qaı-qaısy da búgingi kúnniń eń ózekti máselelerin qamtıdy. Sonyń ishinde maǵan Elbasynyń azamattyq pen azamattylyq uǵymdaryna qatysty tereńnen tolǵap aıtqan parasatty da paıymdy sózderi úlken áser etti. Jasyratyny joq, osy kezge deıin keıbir otandastarymyz azamattyq degen qasıetti de qasterli uǵymnyń túp-tórkinine tereńdep boılaı almaı júrgendeı kórinedi. Aramyzda onyń dál maǵynasy qandaı ekenin de ajyrata almaı qalatyndar joq emes. Prezıdenttiń azamattyq uǵymyna qatysty aıtqan tereń tolǵanystary sonyń bárine naqty jaýap boldy degen oıdamyn. Iаǵnı, Elbasynyń málimdeýinshe, azamattyq jáne azamattylyq uǵymdary ult nemese belgili bir ult ókili degen túsinikti tanytpaıdy. Eń bastysy, ult emes, azamattyq dep atap kórsetti N.Á.Nazarbaev. Buǵan bárimiz de qol qoıamyz. О́ıtkeni, respýblıkanyń barlyq azamattary Qazaqstan Konstıtýsııasyna sáıkes ómir súrip, eńbek etedi. Ári otandastarymyzdyń bári de elimizdiń Ata Zańyna bas ıedi, oǵan qaı kezde de qurmetpen qaraı alady desem, qatelespeıtin shyǵarmyn. Bul jerde túsiniksiz bolatyndaı eshteńe joq. Bar bolǵany tek osy ǵana. Iаǵnı, bul el zańyn oryndaý jáne qurmetteý. Bul oraıda Nursultan Ábishuly álemdegi eń ejelgi memlekettilikter tarıhynan da mysaldar keltirdi. Sonyń biri erte zamandaǵy Rım ımperııasy desek, munda da Memleket basshysy atap kórsetkendeı, birinshi kezekke ult emes, azamattyq alǵa shyqqan eken. Árıne, bul arada Qazaqstandy mekendeıtin ózge ult ókilderiniń etnostyq erekshelikteri, olardyń tarıhy men tiliniń saqtalýy jónindegi másele azamattyqqa eshqandaı kóleńkesin túsire almaıdy. Bul másele elimizde etnomádenı birlestikterdiń qurylýy arqyly sheshimin taýyp kele jatqany aıtpasa da túsinikti. Sonyń báriniń qozǵaýshysy Qazaqstan halqy Assambleıasy ekeni taǵy da talassyz. Qalaı degende de, azamattyq máselesine kelgende barlyq qazaqstandyqtar birtutas, eshqaısysy bir-birinen bólshektenbeıdi, bólinbeıdi. Bolashaǵy birtutas ult uǵymynyń tórkininde mine, osyndaı baǵa jetpes qundylyq jatqany anyq. Assambleıa sessııasynda Prezıdent barsha respýblıka halqyna óz júregin jaryp shyqqan aq adal sózin aıtqanyn tereńnen túısindim. О́tken jyly Prezıdent saılaýyna el turǵyndarynyń 85 paıyzy qatysyp, 92 paıyzy daýys bergenin estigende Nursultan Ábishuly qatty tolqyp, tebirengenin jetkizdi. О́ıtkeni Nur-aǵamyz osy sátte respýblıkada birtutas ult qalyptasyp qalǵanyn tuńǵysh ret sezinipti. Munyń ózi elimizdegi barlyq etnostyq toptardyń Qazaqstan dep atalatyn alyp shańyraqtyń astyna toptasyp, birige túskendigin kórsetpeı me? Mine, Elbasy atap kórsetkendeı, barlyq máseleniń kilti osynda. Bizge eń basty keregi de osyndaı toptasý men birigý emes pe? Barlyq qazaqstandyqtardyń mundaı deńgeıge jetýi, Máńgilik El atanýy úshin bir kisideı eseli eńbekkke jumylýy, sóz joq, atap aıtýǵa turarlyqtaı másele. Aýyzbirshiliktiń basty kórinisi dep osyny aıtyńyz. Biz dál osy birlik pen kelisimdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilsek, eldiń týy eshýaqytta jyǵylmaıdy. Vıktor FOMIN, Batys Qazaqstan oblystyq balalar men jasóspirimder týrızmi ortalyǵynyń dırektory ORALYntymaǵymen erekshelengen el
Elbasymyz Nursultan Nazarbaev kóp ultty memleketimizde yntymaq pen birlikti nyǵaıta túsý úshin qyrýar ister tyndyrýda. Qazaqstandyqtar úshin de keregi – osyndaı berekeli de beıbit ómir. Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń sarabdal saıasaty men onyń el basqarýdaǵy kóregendigin tek qazaqstandyqtar emes, álem elderi moıyndap otyr. «Táýelsizdik. Kelisim. Bolashaǵy Birtutas Ult» taqyryby aıasynda ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIV sessııasynda memlekettiń bolashaǵy men halyqtyń yntymaǵyn arttyrýdy kózdeıtin mańyzy joǵary qundylyqtar sóz boldy. Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasy bizdiń Táýelsizdigimizdiń uly qundylyqtarynyń biri ekenin atap ótti. Shynynda, Elbasy aıtqandaı, Qazaqstan halqy Assambleıasy – Táýelsizdik jemisi. Assambleıa kez kelgen syn-qater tóngen kezde jáne Táýelsizdiktiń barlyq kezeńinde árdaıym bıikten tabyldy. Onyń tarıhynda bizdiń ulttyń órleý dáýiriniń kezeńderi men naqty nátıjeleri kórinis tapqan. Qaı dáýirdi alyp qarasaq, tarıhtyń kómeski tartqan betterin paraqtasaq Qazaq eli ejelden bitimgerligimen, araaǵaıyndyǵymen, dostyq qarym-qatynasymen erekshelengenin bilemiz. Yrystyń, bereke ataýlynyń bastaýy ásilinde dostyqta, adamgershilik qasıetterde jatqany málim ǵoı. Yntymaq bar jerde jaqsylyq ústemdik qurady. Eldiń peıili keń bolǵannan eshkim de kem bolmaıdy. Búgingideı úlken úderispen damyp jatqan jahanda el ishindegi tatýlyqty saqtaı otyryp, ulttar arasyndaǵy dostyq qatynasty nyqtaı bilý – úlken paryz. Mindet. Kezinde Qaz daýysty Qazybek bıdiń ózi «Eshkimge soqtyqpaı jaı jatqan elmiz» dep qazaq halqynyń bolmysyn, adamı asyl, izgi qasıetterin bir aýyz sózben ǵana órnektep, bederlep aıtqan ǵoı. Iá, bizdiń Táýelsiz Otanymyz Qazaqstanda tatý-tátti ǵumyr keship jatqanymyz Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eren eńbeginiń arqasy ekeni talas týdyrmaıdy. «Qudaı qalaǵan han bolady» degen ejelden aıtylyp kele jatqan sózdiń qasıetin jaqsy túsinetin el azamattary ulttar arasyndaǵy dostyqty árdaıym bıik qoıyp keledi. Beıbit eldiń yrysy tasıtyny da sondyqtan. «El birligin saqtaǵan tatýlyqty aıt» demekshi, qazir biz aınalamyzǵa barlap kóz salsaq, nebir zulymdyq, ashkózdik, lańkestik sekildi oqıǵalardy kóremiz. Álemde oryn alyp jatqan osyndaı qanypezerlik áreketterge janymyz aýyrady. О́ıtkeni, uly ǵulama Abaı Qunanbaev «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep», degen tereń oıly sózimen adamzat ataýlyny izgi oılarǵa umtylýǵa shaqyrǵan ǵoı. Bizde shúkir, dinimiz ben tilimiz, dilimiz qalypty yrǵaqpen damyp otyr. Barlyq ult pen ulystardyń quqyǵy teń dárejede saqtalǵan. Elimizde shoǵyrlanǵan ult pen ulys ókilderiniń bári de meıirban qazaq halqyna tek qana alǵys aıtady. Irgemizdiń berik, shańyraǵymyzdyń nyq turýy – sózsiz Memleket basshysynyń syndarly saıasatynyń jemisi. Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstannyń ekonomıkalyq turǵyda ál-aýqaty jyl sanap artpasa, kemigen emes. «Qolymnan is keledi» degen adamdardyń barlyǵyna da jaǵdaı jasalyp otyr. «Qoly qımyldaǵannyń aýzy qımyldaıdy». Etken eńbektiń óteýi óz nátıjesin berýde. Munyń bári Qazaqstan halqyna jasalyp otyrǵan úlken qamqorlyq ekeni daýsyz. Sol úshin de memleket tizginin ustaǵan azamattarǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq. Jańarǵan, jasarǵan Otanymyzdyń gúldenýi, sáýleti kelisken eńseli ǵımarattardyń boı kóterýi, táýelsizdik jyldarynda elimizde kóptegen halyqaralyq deńgeıdegi sharalardyń ótkizilýi – memleket mereıiniń artqanyn, dáýletiniń ústemelene túskenin aıǵaqtasa kerek. Aleksandr GIBNER, Jambyl oblystyq nemis etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Jambyl oblysy