Qadyr MYRZA ÁLI: Joq, ólmeımin!

Kók daýylmen jaǵalasyp kememiz, Kók muhıtta qaqpaqyl bop kelemiz. O, Jasaǵan! О́stip júrip bir kúni О́lemiz-aý, О́lemiz-aý, О́lemiz! Keıbireýler sony nege uqpaıdy, Qadalady júregime muń-qaıǵy. Men de ólemin, Meniń biraq esimim Jazýshylar tiziminen shyqpaıdy! Pendemin ǵoı, taý bolsam da shóger em, Gúldeı solam, Biraq qaıta kógerem: Tirilerdiń kózine ottaı basylar, Talaı-talaı nemerem men shóberem. О́lip-óshken ǵashyq jigit Kúnine Mendik kózben qarar súıgen gúline. Men bolmaspyn, Biraq sózim oralar Saırap turǵan sheshenderdiń tiline. Júrek nege, О́kpe nege alqyndy? Qımaıdy ma óte shyqqan bal kúndi? Ádemi ázil bir kezderi men aıtqan, Áli talaı dý kúldirer halqymdy. Amal qansha! Tatar dámim taýsyldy. Qabirstan qushaǵymen qaýsyrdy... Joq! О́lmeımin! Elim talaı estıdi Lentaǵa jazyp alǵan daýsymdy! Keıbir jyrym dán ushyryp qyrmanda, Keıbir jyrym baqtashy bop júr mańda. Joq! О́lmeımin! Pravom joq ólýge, Sóz syılaıtyn halqym aman turǵanda!

Qadyr MYRZA ÁLI

Qazaq ádebıeti men óneri orny tolmas aýyr qazaǵa dýshar boldy. 22 qań­tarda 76 jasqa tolǵan shaǵynda asa kórnekti qazaq aqyny, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qadyr Myrza Áli aýyr naýqastan dúnıe saldy. Qadyr Myrza Áli 1935 jyly 5 qańtarda Batys Qazaqstan oblysynyń Jympıty kentinde týǵan. 1958 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen soń eńbek jolyn sol kezde jańadan ashylǵan «Baldyrǵan» jýrnalynda bastaǵan. 1962-1965 jyl­dary «Juldyz» jýrnalynda poezııa jáne syn bóliminiń meńgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyń orynbasary, 1968-1973 jyldary «Jazýshy» baspasynda poezııa bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda poezııa seksııasynyń keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. 1993 jyldan bastap biraz ýaqyt «Balaýsa» baspasynyń dırektory, 1985-1994 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń eki dúrkin (HI, HII shaqyrylymdarynyń) depýtaty boldy. Qadyr Myrza Áli bizdiń dáýirimizdegi álemdik arenaǵa shyqqan qazaq poezııasynyń kókjıegin keńeıtip, mazmunyn sapalandyrýǵa, kórkemdik deńgeıin bıiktetip, mártebesin kóterýge aıryqsha eńbek sińirgen, «Qazaqtyń Qadyry» dep tanylyp, halqy ardaqtaǵan biregeı tulǵa, erekshe daryn ıesi edi. Onyń tuńǵysh týyndysy 1954 jyly «Pıoner» jýrnalynda jarııalanǵan. Sodan bergi ýaqyt ishinde «Kóktem», «Danyshpan», «Oı ormany», «Dala dıdary», «Bulbul baǵy», «Aq otaý», «Kúmis qońyraý», «Dombyra», «Kesh», «Jeruıyq», «Qoramsaq», «Kókpar», «Qyzyl kitap», «Alaqan», «Saz sıqyry», «Kúnder-aı», t.b., uzyn sany qyryqtan asa kitaptary, tańdamaly shyǵarmalarynyń bes tomdyǵy, 2001 jyly on bes tomdyǵy jaryq kórgen. Eki júzge jýyq án mátinderin jazǵan. Aqynnyń birneshe pesasy sahnada qoıylǵan. Qadyr Myrza Áli jasóspirimderge arnalǵan óleń, jańyltpash, jumbaq, mysaldardan turatyn ondaǵan jınaq berip, balalar ádebıetin damytýǵa da úlken úles qosqan, óleńderi álemniń kóptegen tilderine aýdarylǵan, ózi de Rýmı, Geıne, Gıýgo, Lermontov, Esenın, Gamzatov, Mejelaıtıs, Petefıdiń jyrlaryn qazaq tiline sátti tárjimalaǵan kórkem sózdiń has sheberi edi. Ol kezinde táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń alǵashqy Án­ura­ny­nyń jańa mátinin jazǵan avtorlarynyń biri boldy. Kórnekti aqynǵa 1966 jyly «Oı ormany» jınaǵy úshin Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵy, 1980 jyly «Jeruıyq» jyr kitaby úshin Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ataǵy berildi. Ol 2001 jyly Táýelsiz «Tarlan» syılyǵyn ıelendi. Qadyr Myrza Áli «I dárejeli Dostyq» jáne «Parasat» orden­deri­niń ıegeri. Aqynnyń ozyq úlgili týyndylary qazaq ádebıetiniń altyn qoryn baıytqan jaýharlar qatarynan oryn alyp, bolashaqta da ultymyzdyń rýhanı qazynasyna aınala bermek. Qara orman qazaq jurty kórnekti aqyn, asyl azamat, qabyrǵaly qaıratker, tuǵyrly talant Qadyr Myrza Áli sekildi aıaýly per­zentiniń asyl beınesin júreginde máńgilikke saqtaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti.

Halyqtyń qadyry edi

Jasym toqsanǵa tirelgende artyńdaǵy inileriń ómirden ketip jatsa, olarǵa joqtaý jazý qıyn eken. Jastardyń ómirden ozǵa­nyna óziń kinálideı kúı keshesiń. Jer basyp, tiri júrgen soń olardy joqtamasqa da amal joq. Buryn Zeınolla Qabdolov, Aqseleý Seıdimbekov, Ivan Shegolıhın, Jumaǵalı Ysmaǵulov, О́tejan Nurǵalıev inilerimniń qazasyna qınala otyryp kóńil aıt­qan edim. Keshe ǵana súıikti inilerimniń biri Nemat Kelim­be­tov­tiń qyrqyn ótkizgende: «Ajal-mergen óziniń únsiz myl­tyǵymen jıyrmasynshy ǵasyrdyń al­ǵashqy jartysynda týǵandardy aıaýsyz atyp jatyr. Búgin bar adam, erteń joq...» degen edim. Búgin qımas baýyrym Qadyr Myrza Áliniń qaıtys bolǵanyn estigende, jamandyq shaqyr­ǵan­daı, sol sózdi beker aıtqan ekenmin, aıtpasam qymbatty Qady­rym qasymyzda bolar ma edi dep oıladym. Dátke qýat qoı! Sol sátte seniń aýrýhanada jat­qa­nyń­dy bilgenim joq, Qadyr baýyrym. Qazaqta ataqty aqyndar kóp. Biraq ataqtylardyń bári birdeı ardaqty bola bermeıdi. Sen sol eń ardaqty aqyndarymyzdyń biri ediń, Qadyrjan. Aqyndardyń bári birdeı oı tolǵaıdy. Biraq oıshyl aqyn­dar­dyń bári birdeı fılosof bola ber­meıdi. Sen oılamaǵan oıyń, oqy­maǵan kitabyń joq, endigi eń fılosof aqyndardyń biregeıi ediń. Seniń fılosofııalyq tol­ǵam­­daryń qazaq halqynyń aqyl men oı-qazynasyn odan ári to­lyqtyra tústi. О́zge eńbekterińdi aıtpa­ǵan­nyń ózinde, seniń óz oıyńnan tý­ǵan maqal, mátel, aforızmderiń ushan-teńiz ǵoı! Kúni keshe «Al­maty aqshamy» gazetinde úzdiksiz basylyp kele jatqan sý jańa aforızmderińdi oqyp, shyn rıza bolyp, qýanatyn edik. «Qadyr aqyn aıtqandaı» degen sóz ha­lyqtyń aýzynan túspeıtin. Seniń mysqylyń da mirdiń oǵyndaı edi... Adam boıyndaǵy kem­shilikterdi minegende keri ketken keneýsizderdiń tóbesinen jaı túsiretinsiń. Sen toqshyl emes, kópshil ediń. Úıirsek emes, uıymshyl ediń. Sen eshkimniń aıtqanyna kó­nip, aıdaǵanyna júrmediń. О́zi­ńe ǵana tán, azamattyq ádil jolmen júrdiń. Sen sonshama kishipeıil ediń. Aqynmyn dep asqaqtamaı, jurt­tyń bárimen qoıan-qoltyq ara­la­syp ketetinsiń. Senimen sálem­de­sý­diń ózi bir ǵanıbet bolatyn. Aq kóńil, adal peıilmen kúlimdeı ke­lip qushaqtasa ketkenińde mereıi­miz ósip, máz bolyp qala­tynbyz. Seniń tániń ólgenmen, rýhyń eshqashan da óshpeıdi, baýyrym. Seniń rýhyń asyl óleńderińde, mátinin sen jazǵan ánderde qal­dy. Radıo tańerteń, túste, keshke qazaq ánderin bergende sańqyl­dap seniń atyń atalady. Sol óleń-ánder arqyly qazaq dala­syn sharlap júresiń. Án sózine aınalǵan seniń rýhyń jastarǵa – jiger, qarttarǵa qaırat beredi. О́zgesin aıtpaǵanda jalǵyz «Ata­mekenińdi» (mýzykasyn jazǵan Eskendir Hasanǵalıev) ǵana aı­taıyqshy. Qaıda júrsem atameken, Kókeıimde jatady eken. Kúnniń ózi qımaı ony Uıasyna batady eken, – dediń sen. Ras aıttyń, dál aıttyń! Sol Atamekenińniń máńgilik turǵyny bolyp qalasyń sen! Qosh, baýyrym! Biz seniń tánińmen ǵana qoshtasamyz. Ja­nyń jadymyzda bolady, rýhyń tóbemizde júredi. Ázilhan NURShAIYQOV.

Qosh, qımas dosym

Qaraly habar qaı ýaqytta da kóńilińdi bosatyp, kózińe jas úıiredi. Bir jyly týǵan tól edik, úsh aı úlkendigińdi aıtyp: «Men saǵan aǵamyn» deıtin eń qýanyp. Men de sol aǵalyǵyńa bir túrli qýanatyn em. Seniń aqylyń da, talantyń da menikinen góri kóp edi. Sondyqtan da men seniń aǵalyǵyńdy ardaq tutatyn em. Sóz kezegi aldymen saǵan tıetin. Men saǵan basymdy ıetinmin. Ádebıetke beriletin ataq-aby­roılardy da sen aldymen aldyń. Birinshi quttyqtaýshyń bolǵa­nym­dy ózime baq kóretin em. Asyl, ardaqty dosym, qur­dasym Qadyr! Sen eshqashan ól­meısiń. Seniń máńgi jasaıtyn asyl jyrlaryń seni arman bıigine qaraı ushyrady da otyrady. Seniń aqyn inileriń, qur­das­ta­r­yń seniń aqyndyqtaǵy uly­lyǵyńdy árqashan syılaıdy. Seni súıikti aǵam deıdi kishiler. Qurd­astaryń tulpar aqyn dep ardaqtaıdy. Átteń, asyl oıly, parasatty uly sapar tym erterek úzildi. О́mir saparyń da ózińniń uly jyr saparyńmen birigip, seni máńgiliktiń shyńyna shyǵar­ǵa­nyn biz ózimizge maqtan tutamyz. Senimen qanattas, qalamdas bolǵanymdy mártebe kórem men. Qosh, qazaq jyrynyń uly aqyny deıdi ózińniń Tumashyń jylap turyp. Qosh, meniń bir týǵan dosym, qurdasym, asyl Qadekem. Tumanbaı MOLDAǴALIEV.

Elin eseńgiretip ketken esil aqyn

Aramyzdan Qadyr Myrzalıev ótti. Alty jasar bala­myz­dan azýy opyrylǵan qarııamyzǵa deıin uıyp tyń­daı­tyn Uly Aqynymyz ketti. Istiń qasynda, jumys ústeliniń basynda baqıǵa baz keshti. Artynda aıaqtalmaǵan sha­rýa­la­ry qaldy. Oıynda oryndalmaǵan armandary kóp edi. Mergenniń oǵyndaı dál tıetin talaı tapqyr sózderi aı­tyl­mady. Bul qaza qabyrǵamyzǵa qatty batty. Qazaq jyryna qaq júrekten oq tıdi. Túnder boıy jyltyraıtyn shy­ǵar­ma­shylyqtyń tal shyraǵy jalp etip sóndi. Bul habar estilgende úlken-kishimiz túgel eseńgirep qaldyq. Asqaqtatyp ánge qosatyn atamekenimiz tegis tebirendi. Qazaq áde­bıe­tin­de Qadyr ıelenip otyrǵan qasıetti taqtyń tym bıik ekendigin anyq túsindik. Onyń aýzynan qapysyz somdalyp shyq­qan árbir tirkes óz ornyna myq shegedeı myǵym qada­lyp­ty. Endi eshkim tapjylta almaıdy. Atyn máńgilikke qaldyrdy degen osy bolady. Qosh, qosh, Asyl Dos! Ábish KEKILBAIULY.

Júrektiń sózin sóıleıtin

O, jalǵan dúnıe-aı, aqqan jul­dyz­daı Qadyr aǵam da ótti bul ómir­den. Kóńilge jubanysh eterimiz – artyna qaldyrǵan jyr murasy. Qa­dyr aqyn ne jazsa da júrektiń sózin sóıleıtin. Tipti kóńilińdi qımaı, óti­nishińdi jerge tastamaı, ıaǵnı tap­sy­ryspen jazǵan óleńderi de jutynyp turatyn edi. Bul sózime mysaldy alystan izdemeı-aq, «Atameken» áni týraly ǵana aıtaıyqshy desem, sonaý 70-jyldary Qazaq SSR-iniń 50 jyl­dyǵy atalyp ótetin boldy. Soǵan oraı, Almatyǵa  elimizdiń túkpir-túkpirinen jurt jınalatynyn da estigenbiz.  Osy jaıt maǵan da oı sal­dy. Elge-jerge degen saǵyny­shyń­dy pash etetin bir ádemi án týdyryp, sony osy jıynda oryndasam dep ar­mandadyń. Júregimdi jaryp shyqqan ánniń áýeni de tógile jóneletindeı. Endi bul ánge tamasha sóz jazylsa, qatyp-aq ketetin tárizdi. Sodan Qa­dyr aǵama telefon  shalyp, mán-jaıdy aıtyp edim, «Elge-jerge degen saǵynysh deısiń be?» – dep sózimdi qaıtalaı pysyqtap alǵan ol  odan ári áńgimeni sozbady. Kelisken raı tanytty. Ýaqytyn belgileý kerek edi, kópke sozyp jibermese jarady dep kóńilim kúpti bolyp men  júr­min. Joq, ol bergen ýádesinde  turdy. Arada eki kún ótkende ánniń sózin qolyma tıgizdi.  Jańa ándi, «Atamekendi» jurtshylyq óte jaqsy yqylaspen qarsy aldy. Kóp uzamaı Shvesııaǵa jolymyz túsken. Sol kezde  osy «Atamekendi» oryndaǵan edim.  Mine, ǵajap, bir kez­de bala-shaǵasyn ertip, eki-úsh qa­zaq otbasy sahnaǵa kóterilsin. Kóz­deri bulaýdaı. Eldi saǵyndyq,  myna án sol saǵynyshty oıatty, deıdi álgi qandastarymyz. Sonda men bul ánniń ómirsheń bolatynyn sezgen edim. Sodan beri arada 40 jyldan astam ýaqyt ótti. Bul kúnde «Atameken» aýyzdan túspeıtin ánge aınaldy.  Qadyr aǵam soǵan qatty qýanatyn. Qadyr aǵa ekeýmizdiń odaǵy­myz­dan budan basqa da birneshe án týdy. О́tken jyly aǵamyzdyń 75 jyldyq toıynda men «Atamekenge» qosa «Kúl­ki qymbat ómirde» degen áni­miz­di aıttym. Buǵan da Qadekeń máz bop qalǵan bolatyn. Án demekshi, sonaý jyldary elimiz mıllıard put astyq tapsyrǵan kezderi Qadyr aǵa ekeýmiz «Mıllıard» degen án jazǵanymyz bar. Bul  án Qazaq radıosynyń qo­rynda saqtaýly. Endi sol aıaýly aǵamyzdyń qaıtpas saparǵa attanǵanyn estip, kóńilim senbeı otyr. Biraq Allanyń ámirine ne shara, jany jánnatta bolsyn deımiz. Eskendir HASANǴALIEV, Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.

Qaıyrylyp bir qaraısyz ba, Qadaǵa?!

«Oı ormany» jaryqqa shyq­qanda men on bes jasta edim. Ol Lenın men par­tııa­ǵa qul­shylyq jasap, kolhoz-sov­hozdyń mańaıynan uzaı almaı, halyqtan qara úzgen  qazaqtyń qara óleńin osy japyraqtaı jınaǵymen han taǵyna qaıta otyrǵyzyp, álemdik poezııamen tize qa­ǵys­tyryp edi. Onyń árbir jyr kitaby qa­zaq poezııasyna tóńkeris ja­sap, ulttyq kórkem oıy­myz­dyń kósh-kerýenin Kók Táńirine qaraı túzep otyrdy. Ulttyq rýh ataýlyǵa ata jaýyndaı qaraǵan keńes óki­meti keziniń ózinde-aq ol jeri – jaýda, basy daýda qalǵan qa­zaqtyń ózek órter sózin aı­typ, ulttyq aqynǵa aınaldy! Qadyr Myrza Áli Pýshkın syndy uly mártebeli poezııa­nyń paıǵambarlyq mıs­sııasyn atqaryp ketken Aqyn boldy! Adamzat ta­rıhynda mundaı aqyn­dar saýsaqpen sanar­lyqtaı ǵana. Qazaqtyń jyryn Abaı men Qasymnan keıin tezge salǵan tegeýrindi tulǵa fá­nıden ba­qıǵa ketip barady! О́zi qazaqtyń ulttyq epo­sy­nan jaralyp, ultyn uly epos­qa aınaldyrǵan Aqyn ketip barady... Qadaǵa, sońyńyzǵa qaıy­ry­lyp bir qaraısyz ba, sizdi betke alyp, tolqyn-tolqyn, ózi­ńiz­deı ór de kemel, ta­lant­ty býyn, qanatty urpaq kele jatyr! Qadyr syndy uly bar qazaqtyń,  qaza­ǵyn­daı halqy bar Qadaǵanyń da  armany bar ma. Aspanda – Alla, jerde – Alash – máńgilik! Hosh, Qadaǵa! Serik AQSUŃQARULY. Qaraǵandy.

Qazaq barda sen barsyń

Qadyr Myrza Áli... Ol sonaý al­py­synshy jyldary qalyń qazaqty ózine jalt qaratqan biregeı tulǵalardyń soıy­nan edi. Apyr-aı, bul sum ajal kimdi jal­mamaǵan, endi, mine, odan da aıyrylyp qal­dyq. Qan jylaımyz. Qaqyrap sógilemiz. Onyń orny aıryqsha bolatyn. О́ıt­keni, ol qazaq óleńinde sony soqpaq sal­ǵan, reforma jasaǵan aqyn. Muny eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Biz, ádette, qaıtys bolǵan aqyn-ja­zý­shylar jóninde aıtqanda, nesin jasy­ra­myz, arýaǵy rıza bolsyn dep keıde maq­taýyn asyryp jiberetinimiz bar. Alaıda, qansha aıtsań da maqtaýyn jetkize al­maı­tyn da tulǵalar bolady. Olar óte az. Sol azdyń biri Qadyr Myrza Áli edi. Ol áde­bıetke qaıtalanbaıtyn qubylys bolyp keldi, qaıtalanbaıtyn qubylys bolyp qaldy. Bizde áńgime kóp jazǵanda emes, áńgime saz jazǵanda degen túsinik bar. Durys-aq deıik. Biraq az jazǵannyń bári Abaı men Maǵ­jan emes qoı, al Qadyr aqyn ǵumyr boıy qalamyn bir de sýytpaı, shyǵar­ma­shy­lyq­tyń bar azaby men mehnatyn arqalap eńbek etti. Arǵy-bergi aqyndardyń ishinde Qadyr Myrza Álideı kól-kósir, mol mura qal­dyrǵan eshkim joq. Eshkim! Taǵy da ol eńbekterdiń deni ulttyq qundylyqtar! Ol shyǵarmashylyqqa boıyndaǵy bar qýatyn syǵyp bergen jan. Sol shyǵarmashylyq úshin tipti qyzmet te qýǵan joq. Áıtpese, ulan-ǵaıyr ilim-bilimi bar, kisilik minezi de, parasat paıymy da mol Qadekeń qandaı bir qyzmetti de shyrq úıirer edi ǵoı. Biraq ol oǵan barǵan joq. Meniń ómirim tek ádebıet dep bildi. О́zimiz kúndelikti kýá bolyp júrgeni­mizdeı, Qadyrdyń óleńderi de, tapqyr sóz­deri de ondaǵan jyldar boıy qalyń qazaqtyń aýzynda júr. Aqyn úshin budan ótken mereı, budan ótken mártebe bola ma?! Qazaq barda Qadyr bar! Temirhan MEDETBEK.

О́zi bir álem edi

«Qadaǵamyz hal ústinde» degennen-aq jaratqan Iemizge jalbarynǵandaı bolyp edik. Bolmady. Tótelep kelgen sum ajal báribir qoımady... Bul fánı jalǵannan Qadyr Myrza Áli de óte shyqty. Qazaq aspanynan taǵy bir jaryq juldyz aǵyp tústi. Juldyz bolǵanda qandaı deseńshi, kóz qaryqtyryp jarqyraǵan jaryǵynyń ózi. Jeke ózi bir álem edi. Ulttyq rýhanııatymyzdyń bir ustyny edi. Sol myqty tirektiń biri búgin qulady. Qadyr áleminen bala da, kári de, jas ta, jasamys ta ózine keregin tabatyn, rýhanı qýat  alatyn, sýsyndaıtyn. Sol kórkem álemniń kúni sóndi, ózi qaldy. Endi kóńilge sol medet. Saýytbek dosym avtorlyq antolo­gııa­syn­da «qazaqtyń qadirin bilý úshin qazaq­tyń Qadyryn bilý kerek» dep jazǵany bar edi. Sol sóz – sóz. «Jas ulǵaıǵan saıyn adam sońyndaǵy inilerin saǵyna beredi eken, habarlasyp tursańdarshy» dep aǵalyq bazynasyn aıtýshy edi. Qadekemmen biraz saparlas boldyq, biraz jerdi araladyq. Jolsaparda áste adamdy jalyqtyrmaıtyn, áńgi­me­si men ázil-qaljyńy taýsylmaıtyn, bú­gin­gi áńgimesin erteń qaıtalamaıtyn Qa­de­kemmen byltyrǵy jyldary Altaıǵa barýdyń da sáti tústi. «Qazaqtyń Qadyry kele jatyr» degen soń oblys basshysy Berdibek ózi bas bolyp qarsy alyp, bar jaǵdaıdy jasatyp qoıypty. Sodan Qa­da­ǵa­myz el men jerdi armansyz aralaǵany bar. Altaıdyń tamyljyǵan tabıǵatyna tánti bolyp, aǵaıynnyń qoshemetine rıza bolyp qaıtqan. Shyǵys elimen qoshtasyp turyp sonda Qadekem: «Men eger mynaý sholaq fánıde Altaıdy kórmeı ótsem, ókinishtiń kókesi sol bolar edi», dep kúrsinip edi. Fánı jalǵan, Qadaǵa, ózińiz aıtqan­daı, shynynda da sholaq eken.  Oǵan ózi­ńizden aıyrylyp, ańyrap, sońyńyzda qal­ǵan myna biz taǵy ılanyp otyrmyz. Aty­ńyz kózińizdiń tirisinde ańyzǵa aınalyp, aqyndyǵyńyz el-jurttyń aýzynda jú­rý­shi edi. Qazaqtyń qaısybir toı-to­malaǵy sizdiń óleńderińizge soqpaı, sizden sıtata almaı ótpeýshi edi.  Siz osylaısha ózińizge ózińiz týǵan halqyńyzdyń júreginde monýment ornatyp ketken baqytty jansyz. Endeshe, qazaq tiri turǵanda Qadyr Myrza Áliniń aty óshpek emes. Baqul bolyńyz, nuryńyz peıishte shalqysyn, áz-aǵa! Álibek ASQAROV.

Ketti aqyn, minip alyp, kelmestiń kemesine...

Qazaqtyń taǵy bir alyby kelmestiń kemesine minip, máńgilik saparǵa attandy. Qazaq ádebıetiniń bir alyp báıteregi qulady. Iá, ol bir ǵana Aq Jaıyqtyń emes, tutas Qazaq eliniń Qadyry, uly aqyny edi. Kúni keshe aramyzda júrgen aıaýly aǵamyz, arqaly aqynymyz týraly ótken shaqpen sóz qozǵaý  qandaı aýyr dese­ńizshi. Qadyr aǵamyz ótken kúzde 75 jyldyq mereıtoıy aıasynda týǵan jerge taban tirep, jastyq shaǵy ótken jerlerdi aralap, elmen kezdesip, úsh kún boıy halyqtyń qoshemetine bólenip, qımastyqpen ushaq bortyna kóterilgen edi. Buıyrsa, áli  talaı mereıtoıyńyzdyń basy-qasynda bolamyz, halyqty saǵyndyrmaı, araǵa jyl salmaı kelip turyńyz dep qol bulǵap qalǵan edik. «О́mir ózimen-ózi osy­laı óte beredi, jigitter! О́kinishtisi, ót­kinshi osy ómirdegi búgingideı qımas sát­terdiń ótip bara jatqanyna qınalamyn», dep muńaıyp edińiz. Sol sapardyń sońǵy bolaryn kim bilgen?! Bul apta Qadyr Myrza Álisiz bas­tal­dy. Oqyrmannyń júregine jetip, kókirek túpkirinde máńgilik qalatyn Qadyr aǵa­nyń óleńderi endi týmaıdy. «Shyn syılana bilmegen, shyn qınala bilmeıdi» degen sóz bar. Qadyr ár qa­zaqtyń tórinde turyp, syılanýmen qatar tirshiliktiń san túrli qaltarystaryna úńilip, halqymen birge ómir súrip, kemshin tustaryna deıin kózden tasa etpeı, qınala da bildi. Sony júreginiń qanyna orap, syrtyna shyǵara da bildi. Jazam degenin eline jetkizdi. Aıtam degenin aıtty. Onyń qysqa naqyl sózderine deıin halyq júregine jol tapty. «Kúletin jerde kúlgen jón. Ne isteýdi durys bilgen jón, Túnerip tirlik keshkenshe, Jarqyldap óle bilgen jón», – dep aqynnyń ózi jyrlaǵanyndaı, Qadyr ómir­den almastaı jarqyldap ótti. Ar­tyna halqyna talaı ǵasyrlar boıy azyq bolar mol murasyn qaldyryp ketti.  О́mir boıy óleń dep eńbek etip, beınetin de, zeınetin de kórsetken, qazaqtyń Qa­dyryna aınalǵan birtýar aqynnyń ekinshi ómiri bastaldy. «Jylaıtyny týarda – jamandar bar qınaıtyn, Jylaıtyny ólerde – jaqsylar bar qımaıtyn», – degen Qadyr ásem sáttermen, ómir boıy qalamyna arqaý bolǵan qazaq halqymen qımaı qoshtasyp barady. Qosh, Qadyr aǵa! Topyraǵyń torqa, janyń jánnatta bolsyn! Baqtyqoja IZMUHAMBETOV, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi.