Jabaǵy balýannyń jarty tonnalyq tasy

Ony kótergenderge qomaqty júlde bar Bala kezimizde Shy­­ǵys óńiriniń Tar­­­baǵataı aýdany, Ma­ńyraq aýy­ly ma­ńyndaǵy «Qaıyr­baı bulaq» at­ty qystaýdyń tómengi jaǵyndaǵy jotanyń basynda «Jabaǵy balýan kótergen» deıtin uzynshaq kelgen tas jatatyn. Er­jetkende bilgenim, bul tasty 1860 jyldyń basynda Dáýletbaı batyrdyń urpaǵy Tanysqoja Estaıuly Jabaǵy balýan jylqyshylarmen bástesip, Mańyraq taýynyń teriskeı tarapynda ornalasqan saıdan arqasyna salyp, shamamen 2,5 shaqyrym tómende jatqan Qaıyrbaı bı zıratynyń janyndaǵy jotanyń etegine alyp kelgen. Ony 1885 jyldar shamasynda Dáýletbaı batyrdyń Qystaýbaıynan taraǵan urpaǵy, Qarajan Túktiuly Ýańbaı qushaqtaı kóterip, sol jotanyń basyna shyǵaryp tastaıdy. 1960 jyldary tarıhyn ákesi Qaı­sadan estigen Baqdáýlet dosy Saq­taǵan ekeýi tasty bir aýnatyp ketedi. Tarıhyna anam Baqzeınelden qanyqqan men de 1993 jyldyń jazynda tastyń bir buryshynan kóterip, qarsy jaǵyna aınaldyrdym. Birer aı ótken soń Qarasha Baqythan Saqarbekulynyń shóp kótergish traktorymen tirkemege tıep, ákem Toqtarbektiń úıine alyp keldim. Tasty Orazhan Oraz­ǵalıulynyń muryndyq bolýymen 2015 jyly mamyrda ashylǵan Dáýletbaı batyr eskertkishiniń janyna tarıhyn hattatyp, jádiger retinde qoıdym. Endi bul taspen saıys uıym­dastyrýǵa oıtúrtki bolǵan jaǵdaıdy aıtaıyn. Dáýletbaı batyrdyń eskertkishiniń ornatylýyna oraı jasalǵan saltanatty astan keıin Arman Dórtýyl jáne Bektas Tólebaı degen azamattar 40 myń teńge júlde tigip, tas aýdarý jarysyn uıymdastyrdy. Onshaqty talapker kúshterin synap kórip, Saıbolat urpaǵy Ermek degen azamat tasty bir aýnatyp, júldege ıe boldy. Qazirgi kezde Dáýletbaı batyr­dyń urpaǵy Oralbek Dúkenbaev pen Bolat Myqııanov «Júlde qoryna 1 mıllıon teńgeden astam qarjy tigip, jarysty respýblıka jáne oblys kóleminde ótkizemiz» dep uıymdastyrý jumystaryna kirisip ketti. Sondyqtan, kúshi tasyǵan azamattar bıyl 7 mamyrda ótetin tas kóterý saıysyna kele alady. Jarys Aqjar aýylyndaǵy Dáýletbaı batyr eskertkishiniń janynda ótedi. Tastyń salmaǵy – 460 kılo. Jarys shartynda tas­ty qushaqtap kóterý, tik turǵyzý, bolmaǵanda aýnatý qarastyrylǵan.  Tólepbergen TOQTARBEKULY, «Er Dáýletbaı» atyndaǵy qordyń múshesi Shyǵys Qazaqstan oblysy,