Jer – qazaqtyń jandy jeri

Elbasymyz Nursultan Nazarbaev Jer kodeksiniń kúshine enýi oraıynda 2017 jylǵa deıin moratorıı jarııalaǵanyn estip-bilgende qatty qýanyp, bul qalaı bolar eken dep ózimniń de tolqyp júrgen kóńilim ornyna tústi. Endi osynyń sebebin aıtaıyn. En dalany jaılap, mal ósi­rip, jer shuqylap ósken bizdiń halyqtyń en baılyǵy da osy jer. Qazirgi jer máselesine qatys­ty tolqýlardy túsinýge de bolady. El jer máselesine kelgende alańdamaı turmaıdy. Jer – qazaqtyń eń jandy jeri ekenin aıtýdyń ózi artyq. Biraq, kópshilikke zamannyń da, adamnyń da túbegeıli ózgergenin túsindirgen jón. О́ıtkeni, qazir álemde neshe túrli jaǵdaılar bolýda. Qandaı baı, gúldengen elderdiń ózi byt-shyty shyǵyp, beıshara kúıge túsip jatyr. Aınalamyzdyń bárinde ne bolyp jatqanyn kórip otyrmyz. Quran túsken ıslam memleketteriniń ózi qandaı kúı keship jatyr?! Ýkraınadaǵy bolyp jatqan qantógister... Osyndaı jaǵdaıda bizge qandaı máseleni bolsa da aqylǵa salyp, jeńý kerek. Eń qıyn, túıtkildi jaǵdaılardyń ózin baısaldy túrde sheshý qajet. Eń birinshi halyqpen aqyldasqan jón. Halyqtan úlken qamal joq. Áıtpese jer mine, túgel satylyp ketkeli jatyr dep, halyqty kóterip, arandatyp jiberýge múddeli kúshter qaı kezde de tabylady. Osydan abaı bolsaq eken. Mundaı jaǵdaıda jurttyń túsinbeı jatqany men teris aq­pa­rattardy barynsha taratyp aıtyp otyrý kerek. Áıtpese, neshe túrli áńgime bar. Jerdi jalǵa berý barlyq memleketterde bar úrdis. Eýropa elderi de, Arab Ámirlikteri de jerdi jalǵa berip otyr. Reseı de jerin jalǵa beredi. Qalaı desek te, jer bostan-bosqa jatpaýy kerek qoı. Tozsa – qaralmaǵan jer tozady, ıesiz jer tozady. Jer egis berýi kerek, jemis berýi qajet. Jer –halyqtyń yrysy bolýy kerek qoı. Biraq jurttyń qorqatyny da sol. Eger jerdiń bárin qaltalylar satyp alatyn bolsa, qara halyq qolyndaǵy az malyn qaıda jaıamyn, qaıdan shóp shaýyp alamyn dep alańdaýǵa qaqysy bar. Erteń osy máseleniń bári aldymyzdan shyqpaýy úshin, jerdi satý men jalǵa berý máselesiniń barlyq túıtkilderi tereńnen oılastyrylsa degen amanatymyz bar. Al biz ónerdiń adamymyz, sahna tilimen zamana sózin jetkizemiz. Alaıda, halyq osyndaıda úlkenge laıyq sóz kútetinin de bilemiz. Bul jerde aqsaqal retinde sezimniń sózi emes, aqyldyń sózi kerek bolyp tur. Onsyz da qobaljyp otyrǵan elge basalqy áńgime aıtý lázim bolsa da, jerdi ıgerý máselesin joqqa shyǵara almaısyń. Aınalańa qarasań, eńbek etip, jer shuqylap jatqandardyń barlyǵynyń turmysy jaqsy. Qazaqstanda turyp jatqan basqa ulttarymyzdyń da jaǵdaıy jaqsy. Baılyq eńbek etkenge ǵana keledi. Bereke ult tańdamaıdy. Sondyqtan, tildi salaqtatyp, attandap, urandata bermeı, sabyrǵa salyp, jerimizdi ıgerip, óńdep, órkendeteıik. Zamannyń túbirimen ózgergenin túsinetin ýaqyt jetti. Jahandaný óz degenin birtindep jasap jatyr. Bizdiń halyqty ózi qaýip etken­niń bárinen qutqaratyn da – eńbegi men sabyry. Al saıasat tizgini amanat etil­gen azamattar myna halyqty aýyz­birshilikke bastasyn dep tileı­miz. Elimizde tynyshtyq bolsa, Jerimizdi de gúldendiremiz, máde­nıetimizdi órkendetemiz, ul-qyzy­myzdy ósiremiz, olar da urpaq súıe­di. Eń bastysy, amandyq bolsyn!  Sábıt ORAZBAEV, Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty  ALMATY