Men úshin elimdi damyǵan elderdiń sapyna turǵyzyp, sanatyna qosýdan úlken maqsat joq.
«Jer – ata-babamyzdan muraǵa qalǵan bizdiń basty baılyǵymyz. Qazaqstannyń 14 myń shaqyrymnan astam memlekettik shekarasyn resimdeý úshin men kórshi elderdiń basshylarymen 8 jyl boıy kelissóz júrgizdim. Osynyń bári jerimizdiń tutastyǵyn qamtamasyz etý úshin jasaldy», degen sózdi Elbasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bıylǵy jyldyń 26 sáýir kúni bolyp ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIV sessııasynda aǵynan jaryla aıtqan-dy. Elbasynyń osy bir aýyz sózi Táýelsiz el bolýdyń shırek ǵasyrlyq tarıhı joly týraly búgingi urpaqqa taǵylym retinde aıtylǵan pikir dep oılaımyn.
Sońǵy kezderi Qazaqstannyń jeri sheteldikterge satylady eken degen jalǵan qaýesettiń taratylýy saldarynan jer máselesine qatysty alańdaýshylyq kóbeıgen edi. Soǵan sáıkes Elbasy Jer kodeksiniń byltyrǵy jyly engizilgen birqatar normalaryna belgili bir kezeńge deıin moratorıı jarııalap, taǵy da óz halqymen sanasyp, bylaısha aıtqanda, óz halqynyń sózi men pikirin elep, eskere bildi.
Qabyldanǵan zańnyń tetikteri men normalary jurtshylyqty keńinen qatystyrý arqyly talqylanbady. Sondyqtan kóp jaǵdaıda halyqtyń alańdaýy durys. Eger qazaqstandyqtar qabyldanǵan sheshimge senbeıtin bolsa, demek bul durys emes degen sóz. О́ıtkeni, bul ózgerister halyq úshin jasalyp jatyr. Qoǵamda jerdi jalǵa alý jónindegi birqatar zańnamalyq normalarǵa qatysty kúmán týǵanyn eskerý mańyzdy, degen Nursultan Nazarbaev zańdaǵy jańa normalardyń máni tıisti toptarǵa jetkizilmegenin atap ótti. Sóıtip, Elbasy bul jolǵy zańnyń ne sebepti halyqtyń basym kópshiliginiń tarapynan qoldaýǵa ıe bolmaǵandyǵynyń basty sebepterin dóp basa bildi.
Buǵan aımaqtarda bolǵanymyzda anyq kózimiz de jetti. О́ıtkeni, aýyldy jerdiń halqy teledıdardyń aldynda erteli kesh telmirip otyrǵan joq. Tipti, keı aýyldarǵa qazaqstandyq teledıdar men radıohabarlary jetpeı jatqandyǵy taǵy da bar.
Olar kún uzaqqa alqapta, fermada, jaılaýda eńbek etedi, sizderdiń jańalyqtaryńyzdy kútip, teledıdar aldynda otyrmaıdy. Biraq sizder óz usynystaryńyzdy ázirleý barysynda mınıstrlikten shyqpaı otyryp, bárin óz aralaryńyzda sheshesizder. Kimnen jasyrynasyzdar? Sonda bizdiń zańdarymyz kim úshin jazylǵan? Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń de, Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń de, ákimdikterdiń de bir de biriniń resmı saıtynda jer reformasy jóninde qoljetimdi jáne kórneki aqparat bolǵan joq. Al bul degeniń halyqtyń ıgiligi úshin, ekonomıkany damytyp, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý úshin júrgizilip jatyr ǵoı, dedi Elbasy.
Jáne de buqaralyq aqparat quraldarynyń túrli sebepterge baılanysty eldi mekenderge taralýy jyl saıyn kemip te, qıyndap ta keledi. Soǵan sáıkes Qazaqstandaǵy aqparattyq saıasat keńistiginde qazirgi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıda eldi mekenderdiń halqy jerge qatysty jalań ári negizsiz «attan» salǵan aqparatty ınternet jáne qoldaryndaǵy uıaly telefondaryndaǵy «vatsap» jelilerinen ǵana alyp kelgendigi bar.
О́z basym kásibı jýrnalıst ári jazýshy retinde Elbasynyń aqparattyq saıasat máselesin qozǵaǵandyǵyna jáne de Úkimetke Aqparat jáne kommýnıkasııa mınıstrligin qurýdy tapsyrǵandyǵyna erekshe qýandym. О́ıtkeni, sońǵy kezderi aqparattyq saıasat máselesi ıesiz qalyp bara jatqandyǵyn aıqyn sezinip júrdik.
Úkimette bul salany eshkim úılestirmeıdi, memlekettiń aqparattyq saıasatqa bóletin qarajatyn eshkim baqylamaıdy, degendi aıta otyryp Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev aldaǵy ýaqytta qurylýǵa tıisti Aqparat jáne kommýnıkasııa mınıstrligine mańyzdy mindetter de júktedi.
Biz aldaǵy ýaqytta óz elimizdiń táýelsizdigin odan ári nyǵaıtamyz, elimizdiń birligin saqtaımyz, qazaqstandyqtardyń yntymaǵyn kúsheıtemiz, bizdegi berekeli ómirimizdiń shyrqyn buzǵysy keletin jat pıǵyldylarǵa qarsy soqqy beremiz jáne de elimizdiń aldynda turǵan basty mindetterdi júzege asyramyz desek Qazaqstandaǵy aqparattyq saıasatty nyǵaıta bilýimiz kerek. Ol úshin eń áýeli Elbasynyń ishki jáne syrtqy saıasatyn qalyń buqaraǵa adal jetkizip júrgen qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń kez kelgen eldi mekenderge taralýy men olardyń ýaqytynda jetkizilip otyrylýyna jáne de olardy qarjylandyrý men jýrnalısterdiń turmystyq jaǵdaılaryna da kóńil bólgen jón bolar edi.
Qandaı jaǵdaı bolmasyn aýyl halqy Elbasynyń ózderine jasap kele jatqan shynaıy qamqorlyqtary úshin árdaıym rıza ekendigin aıtar edi. Al endigi arada, jerge qatysty máseleni sol jerge egin egip, sol jerge malyn jaıyp, janyn baǵyp otyrǵan halyqtyń ózinen surap bilýge tıistimiz. Ol úshin bir mezgil jaıly kabınetterimizden shyǵyp, aýylǵa baryp, ne isteý kerektigin sondaǵy dıqan men malshylardan suraýymyz kerek.
Bul oraıda Memleket basshysy: «Aqparattyq jumys tek jýrnalıster aldyna brıfıngke shyǵyp, qaǵazda jazylǵandy oqyp berýden ǵana turmaıdy. Bizdiń mınıstrler tipti, brıfıngterde de jýrnalısterden qashqaqtap, qarapaıym saýaldarǵa jaýap bermeıdi. Qazirgi kezde biz mınıstrlikterdi qandaı da bir saladaǵy saıasatty aıqyndaıtyn organdarǵa aınaldyrdyq. Saıasatker jurtpen tildesýge, óz ustanymyn túsindirýge, qoǵamnyń senimine ıe bolýǵa tıis. Halyqpen, eń aldymen, jańa zańdardy qoldanatyn jurtpen kezdesý kerek, dedi. Elbasynyń bul aıtqany Jer kodeksine qatysty aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumys kezinde basty ustanym bolýǵa tıisti ǵoı dep oılaımyn.
Al ázirge bosqa daýryqpaıyq, jel sózge jelikpeıik! Jer eshqashan sheteldikterge satylǵan emes, satylyp ta jatqan joq, aldaǵy ýaqytta da eshqashan satylmaıdy! «Jerdi shetel azamattaryna satý máselesi bolǵan emes, qazir de joq», – dedi Elbasy taǵy da keshegi málimdemesinde.
Myna almaǵaıyp zamanda, birine biri eregisip, birin biri «sanksııalap» jatqan dúnıe kezeńinde Táýelsiz elimizdiń shırek ǵasyrlyq tarıhı jolynda qalyptastyra bilgen turaqtylyǵymyz ben birligimizge syzat túsirmeýdiń jáne de qoǵamdaǵy tynyshtyqty nyǵaıtý men saqtaýdyń tarıhı mańyzdylyǵynyń arta túseri bar. El birligin bárinen de joǵary qoıa bileıik.
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty
Nursultan NAZARBAEV
«Jer – ata-babamyzdan muraǵa qalǵan bizdiń basty baılyǵymyz. Qazaqstannyń 14 myń shaqyrymnan astam memlekettik shekarasyn resimdeý úshin men kórshi elderdiń basshylarymen 8 jyl boıy kelissóz júrgizdim. Osynyń bári jerimizdiń tutastyǵyn qamtamasyz etý úshin jasaldy», degen sózdi Elbasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bıylǵy jyldyń 26 sáýir kúni bolyp ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIV sessııasynda aǵynan jaryla aıtqan-dy. Elbasynyń osy bir aýyz sózi Táýelsiz el bolýdyń shırek ǵasyrlyq tarıhı joly týraly búgingi urpaqqa taǵylym retinde aıtylǵan pikir dep oılaımyn.
Sońǵy kezderi Qazaqstannyń jeri sheteldikterge satylady eken degen jalǵan qaýesettiń taratylýy saldarynan jer máselesine qatysty alańdaýshylyq kóbeıgen edi. Soǵan sáıkes Elbasy Jer kodeksiniń byltyrǵy jyly engizilgen birqatar normalaryna belgili bir kezeńge deıin moratorıı jarııalap, taǵy da óz halqymen sanasyp, bylaısha aıtqanda, óz halqynyń sózi men pikirin elep, eskere bildi.
Qabyldanǵan zańnyń tetikteri men normalary jurtshylyqty keńinen qatystyrý arqyly talqylanbady. Sondyqtan kóp jaǵdaıda halyqtyń alańdaýy durys. Eger qazaqstandyqtar qabyldanǵan sheshimge senbeıtin bolsa, demek bul durys emes degen sóz. О́ıtkeni, bul ózgerister halyq úshin jasalyp jatyr. Qoǵamda jerdi jalǵa alý jónindegi birqatar zańnamalyq normalarǵa qatysty kúmán týǵanyn eskerý mańyzdy, degen Nursultan Nazarbaev zańdaǵy jańa normalardyń máni tıisti toptarǵa jetkizilmegenin atap ótti. Sóıtip, Elbasy bul jolǵy zańnyń ne sebepti halyqtyń basym kópshiliginiń tarapynan qoldaýǵa ıe bolmaǵandyǵynyń basty sebepterin dóp basa bildi.
Buǵan aımaqtarda bolǵanymyzda anyq kózimiz de jetti. О́ıtkeni, aýyldy jerdiń halqy teledıdardyń aldynda erteli kesh telmirip otyrǵan joq. Tipti, keı aýyldarǵa qazaqstandyq teledıdar men radıohabarlary jetpeı jatqandyǵy taǵy da bar.
Olar kún uzaqqa alqapta, fermada, jaılaýda eńbek etedi, sizderdiń jańalyqtaryńyzdy kútip, teledıdar aldynda otyrmaıdy. Biraq sizder óz usynystaryńyzdy ázirleý barysynda mınıstrlikten shyqpaı otyryp, bárin óz aralaryńyzda sheshesizder. Kimnen jasyrynasyzdar? Sonda bizdiń zańdarymyz kim úshin jazylǵan? Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń de, Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń de, ákimdikterdiń de bir de biriniń resmı saıtynda jer reformasy jóninde qoljetimdi jáne kórneki aqparat bolǵan joq. Al bul degeniń halyqtyń ıgiligi úshin, ekonomıkany damytyp, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý úshin júrgizilip jatyr ǵoı, dedi Elbasy.
Jáne de buqaralyq aqparat quraldarynyń túrli sebepterge baılanysty eldi mekenderge taralýy jyl saıyn kemip te, qıyndap ta keledi. Soǵan sáıkes Qazaqstandaǵy aqparattyq saıasat keńistiginde qazirgi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıda eldi mekenderdiń halqy jerge qatysty jalań ári negizsiz «attan» salǵan aqparatty ınternet jáne qoldaryndaǵy uıaly telefondaryndaǵy «vatsap» jelilerinen ǵana alyp kelgendigi bar.
О́z basym kásibı jýrnalıst ári jazýshy retinde Elbasynyń aqparattyq saıasat máselesin qozǵaǵandyǵyna jáne de Úkimetke Aqparat jáne kommýnıkasııa mınıstrligin qurýdy tapsyrǵandyǵyna erekshe qýandym. О́ıtkeni, sońǵy kezderi aqparattyq saıasat máselesi ıesiz qalyp bara jatqandyǵyn aıqyn sezinip júrdik.
Úkimette bul salany eshkim úılestirmeıdi, memlekettiń aqparattyq saıasatqa bóletin qarajatyn eshkim baqylamaıdy, degendi aıta otyryp Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev aldaǵy ýaqytta qurylýǵa tıisti Aqparat jáne kommýnıkasııa mınıstrligine mańyzdy mindetter de júktedi.
Biz aldaǵy ýaqytta óz elimizdiń táýelsizdigin odan ári nyǵaıtamyz, elimizdiń birligin saqtaımyz, qazaqstandyqtardyń yntymaǵyn kúsheıtemiz, bizdegi berekeli ómirimizdiń shyrqyn buzǵysy keletin jat pıǵyldylarǵa qarsy soqqy beremiz jáne de elimizdiń aldynda turǵan basty mindetterdi júzege asyramyz desek Qazaqstandaǵy aqparattyq saıasatty nyǵaıta bilýimiz kerek. Ol úshin eń áýeli Elbasynyń ishki jáne syrtqy saıasatyn qalyń buqaraǵa adal jetkizip júrgen qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń kez kelgen eldi mekenderge taralýy men olardyń ýaqytynda jetkizilip otyrylýyna jáne de olardy qarjylandyrý men jýrnalısterdiń turmystyq jaǵdaılaryna da kóńil bólgen jón bolar edi.
Qandaı jaǵdaı bolmasyn aýyl halqy Elbasynyń ózderine jasap kele jatqan shynaıy qamqorlyqtary úshin árdaıym rıza ekendigin aıtar edi. Al endigi arada, jerge qatysty máseleni sol jerge egin egip, sol jerge malyn jaıyp, janyn baǵyp otyrǵan halyqtyń ózinen surap bilýge tıistimiz. Ol úshin bir mezgil jaıly kabınetterimizden shyǵyp, aýylǵa baryp, ne isteý kerektigin sondaǵy dıqan men malshylardan suraýymyz kerek.
Bul oraıda Memleket basshysy: «Aqparattyq jumys tek jýrnalıster aldyna brıfıngke shyǵyp, qaǵazda jazylǵandy oqyp berýden ǵana turmaıdy. Bizdiń mınıstrler tipti, brıfıngterde de jýrnalısterden qashqaqtap, qarapaıym saýaldarǵa jaýap bermeıdi. Qazirgi kezde biz mınıstrlikterdi qandaı da bir saladaǵy saıasatty aıqyndaıtyn organdarǵa aınaldyrdyq. Saıasatker jurtpen tildesýge, óz ustanymyn túsindirýge, qoǵamnyń senimine ıe bolýǵa tıis. Halyqpen, eń aldymen, jańa zańdardy qoldanatyn jurtpen kezdesý kerek, dedi. Elbasynyń bul aıtqany Jer kodeksine qatysty aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumys kezinde basty ustanym bolýǵa tıisti ǵoı dep oılaımyn.
Al ázirge bosqa daýryqpaıyq, jel sózge jelikpeıik! Jer eshqashan sheteldikterge satylǵan emes, satylyp ta jatqan joq, aldaǵy ýaqytta da eshqashan satylmaıdy! «Jerdi shetel azamattaryna satý máselesi bolǵan emes, qazir de joq», – dedi Elbasy taǵy da keshegi málimdemesinde.
Myna almaǵaıyp zamanda, birine biri eregisip, birin biri «sanksııalap» jatqan dúnıe kezeńinde Táýelsiz elimizdiń shırek ǵasyrlyq tarıhı jolynda qalyptastyra bilgen turaqtylyǵymyz ben birligimizge syzat túsirmeýdiń jáne de qoǵamdaǵy tynyshtyqty nyǵaıtý men saqtaýdyń tarıhı mańyzdylyǵynyń arta túseri bar. El birligin bárinen de joǵary qoıa bileıik.
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty
