Máselege tereńirek úńilýge shaqyrady

Memleket basshysy Jer kodeksiniń halyq quptaı qoımaǵan birqatar normalaryna moratorıı jarııalady. Bul, shyn mánisinde, el-jurttyń pikirine qulaq túrgen, dál búgingi kún talabynyń údesinen shyǵatyn sheshim. Elbasy Jer kodeksine engizilgen keıbir ózgeristerdiń el ishinde túsinistik tappaǵanyn emes, jóndep túsindirilmegenin synǵa aldy. Osy oraıda, Arqa óńirinde bul jumystardyń byltyrdan beri qarqyndy túrde júrgizilgenin aıtqymyz keledi. Jerdi satý nemese jalǵa berý máselesine kelgende, Ortalyq Qazaqstan óńirinde kereǵar pikirler qalyptasa qoıǵan joq, dedi bizben áńgimesinde Qaraǵandy oblysy ákiminiń aýyl sharýashylyǵy jónindegi orynbasary Shagýrashıd MAMALINOV. Munyń sebebin ol Jer kodeksi normalary týraly el ishinde tııanaqty túrde júrgizilgen túsinik jumystarynyń nátıjesimen baılanystyrady. – Shagýrashıd Qalıuly, Prezı­denttiń Jer kodeksiniń qoǵamdyq rezonans týdyrǵan normalaryna moratorıı jarııa­laýy qazirgi tańda el ishinde jeldeı esip júrgen alypqashpa áńgi­melerdiń tyıylýyna qan­sha­lyqty áser etedi dep oılaısyz? – Memleket basshysynyń Jer kodeksiniń keıbir normalary jet­kilikti túrde túsindirilmegen degen syny naqty negizderge súıe­nip aıtylǵany anyq. Jer­ge qatysty dúnıeniń bári ótkir­diń júzindeı qylpyldap tura­tyn­dyqtan, bul máselege kelgende on oılanyp, júz tolǵanyp baryp sheshim qabyldaý kerektigin Elbasy keshegi keńeste taǵy bir márte eske saldy. Prezıdenttiń sheshimimen qurylǵan, Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Sa­ǵyntaev basshylyq etetin Komıs­­sııanyń aldynda zor jaýap­ker­­shilikter tur. Jer-jerde, óńir­lerde bul Komıssııa jumy­sy­nyń je­misti júrgizilýine barynsha qol­daý kórsetip, belsendi atsalysý – bizdiń basty mindetimiz. Jer máselesine kelgende, «Nur Otan» partııasynyń halyqpen qoıan-qoltyq aralasyp, tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteýi kerektigi de kúrmeýi qıyn máselelerdi sheshýde mańyzdy ról atqarady dep senemin. El ishin alataıdaı búldirip, alańǵa shyǵaıyq dep attandaǵansha, jurt kókeıindegi túıtkildi jaıttardy, ózindik pikir-usynystardy bıliktiń par­tııasyna nemese qoǵamdyq uıym­darǵa aýyzsha, bolmasa jaz­basha túrde jetkizip, ortaq máseleniń sheshimin kelise oty­ryp tabý­ǵa tal­pynǵannan utyl­maı­myz dep oılaımyn. – Qaraǵandy oblysynda Jer kodeksine baılanysty byltyrdan beri júrgizilgen túsinik jumystary óz jemisin berdi dep qandaı negizge súıenip aıtasyz? – «Tyńdaýshysyz sóz jetim» degen qazaq. Álbette, Elbasy men Úkimettiń júrgizip otyrǵan saıa­satyn el ishine baryp, jer ıesi halyqpen júzbe-júz kezdesip, emen-jarqyn áńgime barysynda túsindirip, uǵyndyryp otyrý – bizdiń basty mindetimiz. Osy maqsatqa oraı, oblysta qura­myna jer qatynastary jáne jer ınspeksııasy basshylary engen jumys toby qurylǵan bolatyn. Atalǵan top byltyrǵy jyldyń qazan-qarasha aılarynda, sondaı-aq, aǵymdaǵy jyldyń qańtar, aqpan jáne sáýir aılarynda oblystaǵy barlyq aýdandarda Jer kodeksiniń normalary men salyq zańnamalaryn túsindirý úshin aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshiler qatysqan kóshpeli semınar-keńester ótkiz­di. Sonymen qatar, mundaı top­ta­rdyń aýdandardyń ózinde de qurylǵanyn aıta ketken jón. Bul semınar-keńesterde jer zańnamalaryna qatysty túıtkildi máselelerdiń bári de sóz boldy. Máselen, aýyl sharýashylyǵy baǵy­tyndaǵy jer telimderin aýksıon arqyly satyp alý, jeke jáne zańdy tulǵalardyń ıeligindegi uzaq jyldardan beri paıdalanylmaı kele jatqan jer telimderin máj­­búrli túr­de qaı­­taryp alý, aýyl sharýa­shylyǵy­­na ar­­­nalǵan jer telim­deri­­niń nysanaly maq­­­satyn ózger­tý, ın­­­vestısııa­lyq jo­­­balardy iske asy­­rý úshin aýyl­sha­rýashylyq jer­lerin berý, jer telimderin kepilge qoıý ­jáne aýylsharýashylyq jer­lerin tıimdi paıdalanýdy baqylaý tóńi­regindegi suraqtarǵa egjeı-tegjeıli jaýaptar berildi. Jalpy, meniń oıymsha, kókeıkesti máseleni jete túsingen adamnyń kóńilinde túıtkil bolmaıdy. Áńgime – túsindire bilýde! – Siz aıtqan semınar-ke­ńes­­terge degen jergilikti jer­­ler­degi sharýa qojalyq­tary ıe­leriniń, aýyl sharýa­shy­l­y­ǵy salasyndaǵy kásip­ker­ler­diń, jalpy jurttyń qyzy­ǵý­shy­lyǵy qandaı dárejede bol­dy? – Abaı, Aqtoǵaı, Buqar jyraý, Qarqaraly, Nura, Jańaarqa, Osakarov, Ulytaý jáne Shet aýda­ndaryndaǵy keńester máde­nıet úılerinde ótip, olardyń árqaısysyna 300-den astam adamnan qatysyp otyrdy. Al Jez­qazǵan, Sátbaev qalalarynda aýyl­sharýashylyq taýarlaryn óndirý­shilerge arnalyp uıym­das­tyrylǵan semınarlar qalalyq ákimdikte ótti. Budan bólek, sáýir aıynyń basynda óńir basshysy Nurmuhambet Ábdibekovtiń tóraǵalyǵymen oblys ákimdiginde qurylys jónindegi komıtet tóraǵasy­nyń orynbasary Baýyrjan Smaǵulov bastaǵan Ulttyq ekono­mıka mınıstrliginiń jumys toby qatysqan semınar-keńes uıym­dastyryldy. Bul sharaǵa Ult­tyq kásipkerler palatasynyń ókilderi men qalanyń 100-den astam kásipkerleri qatysty. Sondaı-aq, onlaın rejiminde oblystyń toǵyz qalasy men toǵyz aýdany túgeldeı qosyldy. Eki saǵattan astam ýaqytqa sozylǵan keńeste kóptegen suraqtar qoıy­lyp, olarǵa Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń jumys toby múshe­leri egjeı-tegjeıli jaýap berdi. Buǵan qosa, osy shara barysyn­da keleshekte de tyǵyz baılanysta bolý maqsatynda barlyq kásipkerlerge jumys tobynyń telefon nómirleri men elektrondy mekenjaılary taratylyp berildi. – Jer kodeksine engizilgen jáne bolashaqta engizilýi múmkin ózgerister jer emip, sharýa baqqan aǵaıynnyń búgingi kún turǵysynan alǵandaǵy múdde­lerin qanshalyqty dárejede qor­ǵaı alady dep oılaısyz? – Jer kodeksine engizilgen moratorıı bul taqyryp endi talqylaýǵa jatpaıdy degen sóz emes. Kerisinshe, túsinik jumystary jańa qarqynmen júrgizilýi kerek dep sanaımyn. Keshegi keńeste Elbasy ınvestısııa tartýdyń mańyzdylyǵyna erekshe mán berdi. Bul sharýamen búkil álem bilekti sybanyp turyp aınalysady. Mol qarjymen, izgi nıetpen keletin ınvestordy qushaq jaıa qarsy alý – búgingi kún talaby. Bizdiń aýyl sharýashylyǵyna da ınvestorlardyń kómegi aýadaı qajet. Ulan-ǵaıyr alqaptardy ıgerýge ázirge murshamyzdyń jetpeı jatqany shyndyq. Iаǵnı, elmen aqyldasa otyryp, jerimizge qatysty tolǵaqty máselelerdiń sheshimin birigip izdeýimiz kerek. Menińshe, moratorıı bizdiń aldymyzǵa osyndaı taǵdyrsheshti mindetter qoıyp otyr. Aýylsharýashylyq jerlerin oryndy jáne tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý úshin jerdi naryqtyq aınalymǵa engizý baǵytynda biraz sharalar jasaldy. Sondaı-aq, jerdiń naryqtyq aınalymynyń belsendiligin arttyrý jáne onyń ekonomıkalyq qaıtarymyn kóterý maqsatynda Jer kodeksine de birqatar ózgerister engizilgen. Birinshiden, memleket menshi­gindegi aýyl sharýashylyǵy baǵy­tyn­daǵy jer telimderi jekemen­shik retinde Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń jeke jáne zańdy tulǵalaryna aýksıon arqyly satylady. Bul jerde jer teliminiń kadastrlyq qunynyń kóteril­genin qarastyratyn aýksıonǵa artyq­shylyq beriledi. Eger jer telimi eki aýksıon qory­tyndysynda satyl­masa, onda ol kadastrlyq quny­nan belgi­lengen eń tómengi shekke deıin tómendetiletin baǵa­ǵa negizdeletin aýksıonǵa shyǵarylady. Ekinshiden, jerdi maqsat­ty túr­de ıgerip jatqan paıda­laný­­shylarǵa jalǵa alynǵan jer telim­derin satyp alýda jeńil­dikter qarastyrylǵan. Olar jalǵa alý mer­zimi bitken soń jer telimin ka­dastrlyq qunynan 50 paıyzǵa ar­zan­datylǵan baǵamen 10 jylǵa bó­lip tóleý jeńildigimen ala alady. Úshinshiden, jalǵa alynǵan aýylsharýashylyq jerlerin paıdalaný boıynsha shekteýler alynyp tastalady. Mysaly, bul norma jer paıdalanýshylarǵa jerdi bankke kepilge qoıýǵa, jalǵa alý merzimi ishinde ıelikten shyǵarý syndy quqyqtyq mámilelerdi iske asyrýǵa múmkindik beredi. Munyń ózi aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerge memleket tarapynan qoldaýdy kúsheıtýge yqpalyn tıgizedi. Tórtinshiden, Jer kodeksinen aýyl sharýashylyǵyn júrgizýmen baılanysty qurylys nysandaryn salǵanda jáne sol jer telimderinde sharýashylyq júr­gizý túri aýysqan kezde aýylsharýashylyq jer­leri­niń maqsatyn ózgertý úderisi alynyp tastaldy. Bul sharalar aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerine ákimshilik kedergiler men shyǵyn­dardy azaıtý arqyly jaǵdaı jasaý maqsatynan týyndaǵan. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY