Ult urpaǵymen rýhtanady

Baqyt deısiń be? Adam ekenińniń ózi – baqyt. *  *  * Shyndyqqa ýaqyt tosqaýyl bola al­maı­dy. *  *  * Tereńdik muhıt túbinde jatqan joq. Tereńdik kókti de tirep tur! *  *  * Álemdegi sheshýi tabylmaǵan jumbaq­tyń biri – Adam. *  *  * Adamnyń sózindegi qýanyshtan kózin­degi qýanysh shynaıy. *  *  * Keı suraqtyń aýyrlyǵyn júrek te kótere almaýy múmkin. *  *  * О́mirdiń jaqsylyǵy men jaman­dy­ǵyn aıyratyn ólshem joq, óre ǵana bar. *  *  * Adam mahabbaty jaýlap ala almaıdy, Mahabbat adamdy jaýlap alady. *  *  * О́zim ǵana degen qoǵamda jetimhana azaımaıdy. *  *  * Ystyq kúnniń de salqyn ýaǵy bola­dy. Sýyq kúnniń de jyly shýaǵy bolady. *  *  * Bos ýaqyt bolmaıdy, zaıa ýaqyt bolady. *  *  * Halyq tilimen birigedi, jerimen kirigedi. *  *  * Kóbimiz oılanýǵa  ýaqyt tappaımyz. Al tapqan ýaqytymyzdyń bári oı­la­nýǵa  turmaıtyn sharýalarǵa  ketedi. *  *  * Adamdyqtyń azabyn tartsań da, nadandyqtyń mazaǵyn tartpa. *  *  * Aqyn kitaby shyqqanda kókte júredi, kitaby oqylmasa jerde júredi. *  *  * О́mirdegi orynnyń bári lyq toly, О́nerdegi orynnyń bári bos. *  *  * О́mir shyndyǵy degenimizdiń bári ómir fılosofııasy. *  *  * Eshteńe oqymaıtyn jastar kóbeıip barady, demek, eshteńe oılamaıtyn bastar ósip keledi degen sóz. *  *  * Qaljyńmen de qateni túzep otyrýǵa bolady. *  *  * Demokratııany qorǵaı almasań, bıý­rokratııany da  qozǵaı almaısyń. *  *  * Myltyq birdi jyǵady, Mıkrob mıllıondy jutady. *  *  * Baıdiki mazasyz uıqy, Kedeıdiki masasyz uıqy. *  *  * Bir-birinen aınymaıtyn adamdardyń bolmaıtyny sııaqty bir-birinen aıny­maıtyn armandar da bolmaıdy. *  *  * О́mir paradoksy: urylar ózara tú­si­nisip jatqanda, ulylar ózara túsinise almaı jatady. *  *  * О́nerde 1-shi, 2-shi degen nómir bol­maı­dy, ónerde qaıtalanbas ómir ǵana bolady. *  *  * Aqyn nazalanǵanda – naızaǵaı,  yza­lanǵanda – yzǵyryq, qaıǵyrǵanda – qara jer, qýanǵanda – kók aspan. *  *  * Adam tabıǵattyń sulýlyǵyna  toı­maıdy. Tirshilikke jan bitiretin de,  tirlikke til bitiretin de osy sulýlyq! *  *  * Bireýdiń kóleńkesimen júrgen janǵa kúniń de baıqalmaıdy. *  *  * Ulttyń ózin-ózi saqtaýy úshin ulttyń ózin-ózi maqtaýy óte qajet ári  mindetti. *  *  * Ár nárseniń ólshemin oı  baıyp­taıdy, ómir baǵyttaıdy. *  *  * Seze bilmegen adam, tóze de bilmeıdi. *  *  * Keıde temirdi ıetin adamdar mansap­tyń aldynda maıysyp qalady. *  *  * О́mir ógeılik tanytpaıdy, Orta ógeılik tanytady. *  *  * Baılyqtyń kúnin kúmán kúzetedi, túnin úreı kúzetedi. *  *  * Maqsatqa qul bolǵysy keletinder biren-saran, al mansapqa qul bolǵysy keletinder jyrtylyp aıyrylady. *  *  * О́mir sabyrlylyǵymen, shydam­dy­ly­­ǵymen, keńdigimen keremet. *  *  * Janyńdy jarqyn etetin – otbasy jylýy. *  *  * О́zgeni moıyndaı bilgen, ózin de ómirge daıyndaı biledi. *  *  * Árbir adam óz taǵdyrynyń ámirshisi ári avtory. *  *  * – Sulýlyqty tanyp úlger! – Sulýlyq jalt etip joq bolady! *  *  * Barlyǵyna bal ashyp qaraıtyn adam synshy emes, barlyǵyna jany ashyp qaraıtyn adam synshy. *  *  * Teledıdardyń barlyq taqyryptarǵa seni  sóılete beretini nesi? О́ziń de tań qalatyn shyǵarsyń. *  *  * Tólqujatyńnan tólmuratyń jar salyp tursyn. *  *  * О́mir eńbeksiz eshteńeni esiginen qa­rat­paıdy. *  *  * Taǵdyrymen kúreskenniń talqany taýsylmaıdy. *  *  * Rýhyń kókke kóterilmeı, kókjıegińdi kóre almaısyń. *  *  * Oıdyń bıiktigi sózden ańǵarylady, boıdyń bıiktigi kózben ańǵarylady. *  *  * Biz О́mir atty rejısserdiń tarıhı sahnasynyń kórermenderi emespiz, qatysýshylarymyz. *  *  * Eshteńege qatysym joq dep oılama. О́mir shyndyǵynyń biri ózińsiń. *  *  * Birin-biri túsinbeý degen sóz – oı men sananyń úndespeýi degen sóz. *  *  * Qarapaıym adam beınesinde  sol qoǵamnyń portreti turady. *  *  * Mahabbat ataýlynyń bári máńgilik sezim bolyp bastalyp, máńgilik saýaldar bop aıaqtalady. *  *  * О́mirdiń syny – ómirdiń shyńyna bastaıdy. *  *  * Adamdy bıiktetetin boıy emes, oıy. *  *  * О́mir bárimizdi ózgertedi, biraq ózger­genińdi ómir boıy bilmeı  ótesiń. *  *  * О́z qabiletine senimdilik belgisi – synǵa degen shydamdylyq. *  *  * Madaq ta múlt ketedi, Ataq ta adasady. *  *  * Jumylǵan judyryqty jyly sóz ashady. *  *  * Oıdyń tereńdigi kózden baıqal­maı­dy, sózden baıqalady. *  *  * О́tkennen sanaq emes,  sabaq alý kerek. *  *  * О́z qateligin bilgen adam – eń qyraǵy adam. *  *  * Baılyqtyń muragerinen kýágeri kóp bolady. *  *  * Minezdemeni jaza bilýge beıil kerek, al minezdi asha bilýge bilim kerek. *  *  * Judyryqtyń kúshi júrektiń isine  ámir ete alaıdy. *  *  * О́mirdiń bári suraq pen jaýaptan turady, tirliktiń bári obal men saýaptan turady. *  *  * Adamdar uıatty jerin bilgenmen, uıatty isterin bilmeı ótedi. *  *  * Aqyl adasyp júrgende, ótiriktiń joly ashyq. *  *  * Mansap maqulmen ósedi, keıin ma­daqpen óshedi. *  *  * Adam tabıǵatty kóre alady, al sýretshi tabıǵatty túsine alady. *  *  * Sózben aldaýǵa úırengenimiz sondaı, ózimiz de sózben aldanǵymyz kep turady. *  *  * О́zi týraly óte joǵary oılaý – árbir pendeniń máńgilik monology. *  *  * Bizderdiń aıtyp júrgenimizdiń bári jaı sózder, al aıtpaı júrgenderimizdiń bári shyn sózder bolsa kerek, sirá. *  *  * Izgiliktiń bári iltıpatta, sózde,  sálemde emes – mádenıette! *  *  * Tenderde jeńgender ushaqpen noıan bolyp qaıtady, Jeńilgender poıyzben qoıan bolyp qaıtady. *  *  * Teńtóraǵa degen bir oryndyqta ot­yr­ǵan eki basty egizder sekildi bop kórinedi. *  *  * Quldyqtyń qamyty túrli-túrli bola­dy. Odan qutqaratyn ar-namys. *  *  * Adamı aqıqat: bir kóz bir kózdi kórmeıdi. *  *  * Bastyqtyń ornyna otyrý ońaı, al qıyny bastyqtyń rólin oınaý. *  *  * Nesin jasyramyz: baqytty oılap júr­gen eshkim joq, bári baılyqty oılap júr. *  *  * Eshkimniń oıyna kelmegendi, asyqpa, ýaqyttyń ózi-aq oılap tabady. *  *  * Qoly bos adamnyń ýaqyty joq, ýáji kóp. *  *  * Zańdy jazǵannan, oryndaý qıyn. *  *  * О́ren matematıktiń ózi О́mir esebiniń aldynda dármensiz. *  *  * О́tirikke eleń ete qalatyn qulaq shyndyǵyńa selt etpeıdi. *  *  * Tarıhta sýretter emes, sýretkerler qalady. *  *  * Halyqtyń uly bolam deseń, aldy­men quly bol. *  *  * Shyndyq úndemeı jatsa da úreıli. *  *  * О́tiriktiń oıbaıy basym. *  *  * Bıýrokrat – sheneýniktiń búrkenshek aty. *  *  * Aıqaı-shý shyqqan jerde aqyldyń izin de tappaısyń. *  *  * Aqyldyń sáýlesin sezgen júrek qana ony sózge aınaldyra alady. *  *  * Til mádenıeti degenimiz – memle­kettiń mádenıeti. *  *  * Saýatty qoǵamnyń saıası paradok­sy­na qarańyz: oıymyzdy túsinedi, al tilimizdi túsingisi kelmeıdi. *  *  * Jumys pen jumysker birikkende bilek baltaǵa aınalady. Jemqor men jebir birikkende qulqyny qaltaǵa aınalady. *  *  * Jaqsylyǵyńnyń qaıtqanyna emes, jaıylǵanyna qýan. *  *  * Jaqsy ispen maqtanatyndardan, tap­syryspen maqtalatyndar kóp. *  *  * Bilekke túsken salmaqtan, júrekke túsken salmaq aýyr. *  *  * Jolaıryqta turǵan adamnyń bar senetini – táýekel. *  *  * Sýretti qansha úlkeıtkenmen sóıle­meıdi, sózdi qansha kishireıtkenmen sóı­lep turady. *  *  * Zamana jelin týdyratyn ómirdiń oń men teristeri emes, onyń tóńkeristeri. *  *  * Daýdyń núktesi – shyndyq. *  *  * Ár kóktem jańa túsken kelindeı. *  *  * Kózdiń kúlimdeýinde  kóńildiń  shýaǵy jatady. *  *  * Maqtanshaq maıda sózge semiredi. *  *  * Kólgirsýge jol berilgen jerde kisilikke oryn joq. *  *  * Asyl sózdiń  qadirin ar-uıaty bar biler. *  *  * Asaý oıdy jýasytar júrek bul! О́ıtkeni, júrek –  til! *  *  * Jershildik – jikshildiktiń jalaýy. *  *  * Sálemin septegennen saqtan. *  *  * Shyn men ótirikti “aqyldy” kompıý­teriń de ajyratýǵa dármensiz. *  *  * Tilin bilmegen tegin umytady. *  *  * Uly  halyq urpaǵyn úkileıdi. *  *  * Otbasyń qalaı sóılese, ormanyń solaı sóıleıdi. *  *  * Jas úıretkennen góri úlgi etkenge eligedi. *  *  * Jaqsylyq ta jaılyǵa juǵysady. *  *  * Oıǵa qonbaǵan – mıǵa qonbaıdy. *  *  * Tuzsyz dám bolmaıdy, sózsiz án bolmaıdy. *  *  * Qabaǵy jaqsy áıeldiń  tabaǵy da jaqsy. *  *  * Dáýirdiń úni – danalar, urpaqtyń úni – balalar. *  *  * Maqsat – tulpar, talap – qamshy. *  *  * Sózge qaqpan qurylǵanmen, oıǵa quryq salynbaıdy. *  *  * Oı taýsylmaıdy, oı tynshıdy. *  *  * Barǵa qanaǵattyń baılyǵy bútin. *  *  * Jaqsynyń aıtary kóp, jamannyń aıtaǵy kóp. *  *  * Sýyryp salardyń qýyryp salary bolady. *  *  * Qanshama ótkir sózder aıtylǵan jerde qalyp jatyr, beıne shashylyp túsip qumǵa sińgen altyn synyqtary sekildi. *  *  * Bizde satylmaıtyn eshteńe qalmady. Biz tipti daýysymyzdy da satyp júrmiz. *  *  * Bilimsiz kúniń qarań, baılyqty ustap turý úshin de bilim kerek. *  *  * Bilimdarlyq  ómirlik beınetpen keledi. *  *  * Qysqa sóıleýden báıge  jarııalansa, qazaq qatty sasýy múmkin. *  *  * Mádenıettiliktiń kórsetkishi qupııa. Só­zi men isine qa­rap qana ol qupııanyń kiltin ashýǵa bolady. *  *  * Arman kóńilde qalyp qalmaýy kerek. Armandy ushyrý kerek, ol seni  alǵa jeteleıdi. *  *  * Biz keremetpiz dep saıraǵannan góri biz keleshekpiz dep qaıraǵanymyz ǵumyrly sóz. *  *  * Ádebıetke uzaq baıandamalardyń keregi joq, ádebıetke ádep kerek. *  *  * Dúnıe tanymy, ıntellektisi, qabi­le­ti, talǵamy, bilimi adamnyń  biraýyz sózi­nen-aq baıqalyp turady. *  *  * Materıaldyq ıgilikterdiń sanamyz­dy jaýlap alǵany sondaı, qazir qa­bi­le­tiń­niń ózi  sonyń kórsetkishimen ólshenedi. *  *  * Sóıleýge de tárbıe kerek. Ataqty Sokrattyń dilmarsyǵan jas shákirtine: “...Meniń saǵan eki ǵylymdy  birdeı  úıretýime týra  kelip tur. Tek sóıleı bilý ǵylymyn ǵana emes, sabyr saqtap, tyńdaı bilý ǵylymyn da”, – degeni osyndaıdan týsa kerek. *  *  * Aqshaly adamdardy aqylman adam­dar­­ǵa aınaldyrýdyń tehnologııasy jú­rip jatyr. Oǵan bárimiz de atsalysyp jatyrmyz. Kitabyn jazyp berip, dok­torlyǵyn jazyp berip degendeı... *  *  * Kózdegeniń qobaljysań alystaı tús­kendeı bolady, al sál qımyldap um­ty­la bastasań, jaqyndaı túskendeı bola­dy. Demek, tirshilikti saqtap qalatyn úmit pen umtylys eken. *  *  * Talǵamy bıik oqyrman úshin jazyl­ǵan roman men qarapaıym oqyrman úshin jazylǵan roman mersedes pen jıgýlı sııaqty bolyp kórinedi. Halyqqa ekeýi de kerek. *  *  * Minbeden aıtylǵan sózdiń bári oryn­dalýǵa mindetti sekildi kórinedi. О́ki­nish­tisi, sonyń bári  bir aýyz  buıryqqa  jetpeı jatady. *  *  * Sóz – sezimmen birge oıanady, aqylmen tynystaıdy. *  *  * Aqylyń jetkenniń bárine qolyń jetpeıdi. *  *  * Bıikten qaraýǵa bolady, al óreden qaraý óte qıyn. *  *  * Saıasatta sharýam joq dep turǵan adam sózin saıasatpen aıtyp turǵanyn ańǵar­maıdy.  Saıasattyń sińimdiligi degen osy. *  *  * Adamdar ózindegi bardyń kiltin joǵaltyp alyp taba almaı, tabanynan taýsylyp júrgen jansebilder sııaqty bop kórinedi. *  *  * Úmitker bolmasań, ýaqyt saǵan úz­eń­gi saldyrmaıdy. *  *  * Biz aıtysýǵa barmyz, al dáleldeýge joqpyz. *  *  * Ashýdy quryqtaıtyn aqyl. *  *  * Qurmetke qoldaýmen jetpeısiń, eńbegińdi qorǵaýmen jetesiń. *  *  * Aýyzǵa túspeı júrgen sóz baqqa qonbaı júrgen bulbuldaı. *  *  * О́mir esep emes, kúrdeli de sheshýi jumbaq matematıka. *  *  * Jalpyǵa belgili jaýyr sózden bir aýyz replıka artyq. *  *  * Árbir adamǵa kezdesken saıyn sen jańalyqqa tap keldim dep esepteı ber. О́ıtkeni, ár adamda sózsiz bir tańsyq nárse bolady. *  *  * Bir kórgenge senip qalmaıyq. Qarmaq salǵannyń bári balyqshy emes. *  *  * Demokratııa sózden turady, sózben ómir súredi, sózden súrinedi. *  *  * Aqyldy da kóterip júretin bas kerek. *  *  * Adamnyń kúlkisi de maǵynasy bar sóz. *  *  * Jazǵan dúnıeńniń kóbigin alyp otyrýdy umytpa! *  *  * Tán sulýlyǵy tańyrqatady, jan sulýlyǵy jadyratady. *  *  * О́mir sulýlarmen emes, bir-birine uqsamaıtyn túrli adamdarymen sulý. *  *  * Men oı qýmaımyn, oı meniń qyr sońymnan qalmaıdy. *  *  * Biz sheteldi úlgi etetinderdi emes, shet­elge ózimizdi úlgi etetinderdi tár­bıe­leýimiz kerek. *  *  * Adamdar kóshedegi kóldeı urandardy kózge ilmeıdi. Al esiktegi qııaqtaı ha­bar­landyrýdy qııadan kóredi. *  *  * Alǵa jetýdiń joly uzaq bolsa, keri ketýdiń joly bir-aq kúndik. *  *  * Bilgen-túıgeniń ózińe qalady, jıǵan-tergeniń ózgege qalady. *  *  * Sybaılastyq ta kóleńke sııaqty. Kóleńke – Kún tóbemizge túsken kezde joǵalady. Sybaılastyq – zań óremizge túsken kezde joǵalady. *  *  * Jaqsylyq jasaý arqyly jolyńdy ashasyń, asýdan da asasyń. *  *  * Týa bitti ádeptilik júre bitken ádemilikke ulasady. *  *  * Túk oılamaı kórshi. Túkke turǵysyz bolyp qalý eken – shoshyp ketesiń. *  *  * Gáp – qansha kitap  oqyǵanyńda emes, qandaı kitap oqyǵanyńda. *  *  * Arsyzdyń óresi ótirigin shyǵarsań da ózgermeıdi. *  *  * Sen ótkenge qolyńdy silteme. Qol bul­ǵap qoshtas ta, bolashaqqa qolyńdy ber! *  *  * Qubyjyqtardan qoryqpaıtyn balalar ósip keledi. Olardan batyr shyǵa ma, monstr  shyǵa ma – ózimizdiń de qorqynyshymyz ósip keledi. *  *  * Baılyǵy taýdaı bolǵan jan óziniń  tómpeshik bop qalatynyn  bilgeni jón. *  *  * Sóz shyndyǵynan aıyrylǵan kezde  shashyrap ketedi. *  *  * Balańa: “Ittiń balasy!”, – dep ur­ysqan kezde ózińniń kimge aınal­ǵa­nyńdy esker. *  *  * Tepe-teńdikti saqta. Tipti ishki esebiń syrtqy  esebińnen asyp ketpesin. *  *  * Kárilik muraǵa kóz tigedi, jastyq qııaǵa  kóz tigedi. *  *  * Adamdar ózderinde qaı  ańnyń qasıeti baryn bilmegenmen, ony  is-qareketi aıǵaqtap jatady. *  *  * Ǵalamtanýǵa jol ashyq, al adam­tanýǵa  jol tappaı júrmiz. *  *  * Qalalyqtar búginin kezekke turýmen, erteńin esepke qurýmen ótkizedi. *  *  * Buryn adamdar Barsakelmestiń aty­nan qorqatyn, qazir búgýli jatqan “zatynan” qorqady. *  *  * Daryn men qabilet ekeýi eki bólek qasıet. Daryn – óner úshin, qabilet – ómir úshin jaralǵan. *  *  * Faktini óshire de, ósire de almaısyń. *  *  * Tabıǵattyń týyndylary kóp. Biraq qazaqtyń kıiz úıine  teń keler tabıǵı týyndy joq. *  *  * Kórip júrmiz: shyndyqtyń shyrylyn ótiriktiń sybyry basyp ketedi. *  *  * Jany taza jandar Qara jer men Kók as­panǵa sengen jabaıy adamdarǵa uqsaıdy. *  *  * Adamdar ómirdiń bitim bolmysyn  bu­zyp boıap, ózgertip tastaǵan. Endi onyń shynaıy túrin izdep sharq urýmen keledi. *  *  * Pendelik psıhologııa: bıiktegi bárin kórip otyrmyn deıdi, tómendegi bárin bilip otyrmyn deıdi. *  *  * О́z ultynyń erteńi úshin  keıbir ozyp aıtylatyn  sózder bolady. Kókiregi oıaý­lar úshin ol túsinikti, al kókiregi biteýler úshin “attandaǵan” aıǵaı-shý. *  *  * Adam toqtap artyna qaraǵan kezde:  – О́tip bara jatqan ómir-aı! – deıdi, aldyna qaraǵan kezde: – júıtkip bara jatqan ómir-aı! – deıdi. *  *  * Maqsat kórinbeı turǵanmen, kóńilde turady. *  *  * Rýhanı úndestik kúsheıgen kezde ulttyq múdde  asqaqtaı túsedi. *  *  * Qarapaıym oıdyń da ómir súrýge haqysy bar. *  *  * Qyzǵanyshtyń tempe­ratý­ra­syn jamandaýmen túsiredi. *  *  * Búginde qymbatty qorlaý túk te emes, arzandy dáripteý anshlag! *  *  * Daǵdarysty jasaıtyn – adamdar,  túzeıtin – ýaqyt. *  *  * Birin-birin maqtaý kóńil aýlaý emes, negizi ózińdi-óziń aldaý. Jaqaý DÁÝRENBEKOV.