Suhbat • 26 Qyrkúıek, 2025
Tarıh ǵylymy eldiktiń eńsesin kóteredi
Bıyl – eldigimizdi ultqa, álemge tanytýda orny bar Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń irgesi qalanǵanyna 80 jyl. Talaı bel-belesten ótken bul ǴZI búginde Táýelsizdik muratyn zerdelegen keshendi zertteýler júrgizip keledi. Osy oraıda Memleket basshysy ıdeıasymen ázirlenip jatqan akademııalyq kóptomdyqtyń máni de, salmaǵy da aıryqsha. Biz qazirgi tarıhı zertteýlerdiń baǵyt-baǵdary men ınstıtýttyń taǵdyr-talaıy jóninde bas dırektor, UǴA akademıgi Zııabek Qabyldınovpen suhbattasqan edik.
Rýhanııat • 05 Qyrkúıek, 2025
Bolshevıktik ókimetpen mámilege kelý týraly alǵashqy oıyn Ahmet Baıtursynuly 1919 jyly 3 tamyzda Máskeýde shyǵatyn «Jızn nasıonalnosteı» gazetinde jarııalapty. Tyǵyryqtan jol izdegen oı, usynys qashanda ońaı emes. «Tóńkeris jáne qazaqtar» («Revolıýsııa ı kırgızy») atty maqalasynda qaıratker Alash pen bolshevızm arasyndaǵy kúrdeli túıindi tarqatpaq bolady. «Aqylǵa salaıyqshy, kimniki durys, kimniki burys?» degen izgi pikirin ortaǵa salady. «Bolshevıkter qazaq qaıratkerleriniń qyzmetin zańsyz dep taýyp, árqaısysynyń basyn alǵanǵa 25 myń rýblge deıin aqsha taǵaıyndady. Alash Orda Ortalyq ókimetpen tikeleı baılanysqa shyǵyp, kelissóz júrgizbek boldy. …Jobaǵa jaýap bolmady. Ol joba keńes ókimeti jarııalaǵan «Reseı halyqtarynyń quqy» Deklarasııasynyń sheńberinde jasalǵan edi. …Biz ári qaraı ne isterimizdi bilmedik», deıdi Aqań.
Saıasat • 03 Qyrkúıek, 2025
Konfýsıı elindegi qazaq belesi
Álemdi yntymaqqa yqpaldastyratyn da, jasampazdyqqa uıystyratyn da – mádenıet. Bizdiń ult álimsaqtan aınalamyzdaǵy nıeti túzý jurtshylyq ókilin «tamyr» deıdi. Munysy jahannyń tutastyǵyn, adamzattyń bir negizden shyqqanyn meńzegeni. Ata dástúrde «Kórshi aqysy – qudaı aqysy» ekeni bala jastan mıymyzǵa sińirilgen. Bul máteldiń de maǵynasy tereń.
Pikir • 08 Tamyz, 2025
Dana Abaıdyń aty men zaty atalǵan jerde Ahmet Baıtursynulynyń áıgili «Qazaqtyń bas aqyny» zertteýi eske túsedi. Qansha ýaqyt ótse de abaıtanýdyń aınasy bolyp qalatyn tańdaýly eńbek. Osyndaǵy úsh-tórt tezıs Abaı jumbaǵynyń ǵana emes, aqynǵa qudaı darytqan qarapaıymdylyqtyń kilti ekeni anyq.
Pikir • 28 Maýsym, 2025
Buqaralyq aqparat quraldary qoǵamnyń aınasy, qaınaǵan pikir alańy desek te, qalyń jurtshylyq aınaladaǵy kóp máseleniń kóterilý-kóterilmeýin, sheshilý-sheshilmeýin qalam ustaǵandarmen baılanystyrady. Durysy, úmit etedi. «Top bastaǵan kósemder, sóz bastaǵan sheshender qaıda?» degen syńaıda... Bir qyzyǵy, talaı eldiń qaıratkerleri saıası bılik olımpine shyqqanǵa deıingi qoǵamdyq qyzmetin «pýblısıst» dep kórsetipti. Bul latynnyń halyq pen qoǵam uǵymynan órbıtini túsinikti.
Tulǵa • 16 Mamyr, 2025
Saıası qaıratker, ádebıetshi, aǵartýshy Smaǵul Sadýaqasulynyń dúnıetanymy men parasaty onyń atqarǵan qyzmeti men jazǵan eńbekterinde tunyp tur. Endi aldymyzdaǵy mindet – ony urpaqqa taǵylymdy etý.
Tulǵa • 15 Mamyr, 2025
HH ǵasyrdyń sońy men HHI ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq prozasynda aıryqsha iz qaldyrǵan tanymal jazýshy Marhabat Baıǵuttyń kósemsózdik murasyn sóz eterde oıymyzda «qalam qazanaty» degen tirkes turdy. О́ıtkeni osy tulǵanyń kórkem sózi men pýblısıstıkasyn baılanysta qarasaq, dana Muhtar Áýezov ádebıettanýǵa kóp ter tókken áriptes inisin «eńbektory» dep baǵalaǵandaı, qaıtalanbas qadir-qasıeti aıqyndala túsedi. Kózi qaraqty adam «tory», «boz», «ker», «qazanat» uǵymy turǵan jerde jylqy sapasy meńzeletinin jaqsy biledi.
Pikir • 22 Naýryz, 2025
Jyl saıyn Naýryz qarsańynda qalyń jurttyń jadyrańqy kóńil kúıin kórip, jaqsylyqtan úmittenemiz. Onyń ústine keıingi ýaqytta ár óńirde túrli formatta ótkizilip júrgen mereke is-sharalary «Naýryznama» degen ataýmen birizge, júıege túse bastady. «Nama» – hat maǵynasyn beretin ataý. Naýryz haty, jańa kúndi qarsy alýdyń baǵdarlamasy men hattamasy, Aqańsha (A.Baıtursynuly) aıtsaq, josyǵy.
Pikir • 08 Naýryz, 2025
Biz ádette áıel tulǵasy nemese áıel zaty desek, oıymyzdyń túkpirinde otbasynyń altyn arqaýy men berekesi turady. Sonymen birge ult tanymynda «ana» uǵymy «eldik dástúr» qundylyǵynyń mán-maǵynasyn tolyqtyrady.
Pikir • 01 Qańtar, 2025
Resmı jyl bastalarda «О́tken jyl nesimen este qaldy?» dep suraq qoıarymyz anyq. Psıhologterdiń pikirinshe, adamnyń jadynda kóbine eski jyldyń alabóten jáne sońǵy oqıǵalary jattalyp qalady. Osy turǵydan kelsek, álbette, esimizde alapat tasqyn sýdy eńsergen eldik qýatymyz, parasatymyz alǵa shyǵary sózsiz. Sol syn saǵattarda bir aqsaqal «Eldiń kúshi – seldiń kúshi» dep, tabıǵat apatyna tótep bererdeı bata bergen edi. Memleket basshysynyń ózi bastap, qaýip-qater men qıyndyqtyń ótinde júrgende halyq eldigimizge de, birligimizge de sendi. Al jaz ben kúz jalǵasar tusta jyldam aqshańqan úıler, shaǵyn aýdandar turǵyzyla bastaǵanda memleket pen isker azamattar kúsh biriktirse, sheshilmeıtin másele qalmaıtynyn óz kózimen kórdi. Muny Alash zamanynda «Igilik qoǵamy», «ıgi is» der edi.
