Saraptama • 30 Qyrkúıek, 2025
Elimiz keıingi kezde munaı óndirisin arttyra tústi. Bıyl memleket 96 mln tonna munaı óndiremiz dep josparlady. Jaqyn aralyqta 100 mln mejesine jetkimiz keledi. Bul rette «Teńiz» jobasy úlken ról oınady. Árıne, óndiristi bulaısha arttyrý OPEK+ aıasyndaǵy mindettememizge qarama-qaıshy.
Pikir • 26 Maýsym, 2025
Osydan bir jyl buryn elimizdiń shyǵysynda lıtıı ken orny ashylady, ol 15 mlrd dollar paıda ákeledi degen sarynda aqparat tarady. Keıin bul másele kómeski tartyp qaldy. Negizi, mundaı ken oryndary álemde kóp-aq. Ony ıgerý tıimdi me, tıimdi emes pe, másele sonda. Kóp jaǵdaıda ony paıdalaný tıimsiz bolǵandyqtan qor retinde eseptemeıdi, resýrs retinde esepteıdi. Bizdiń aqparat quraldary «boljam boıynsha sırek metaldar qory 20 mln tonnadan asady, 300 metr tereńdikte, ortasha quram – tonnasyna 700 gramm» dep jazǵan. Jańalyq bolsyn dep jaza beredi. Shynymen ras bolsa, áldeqashan AQSh, Qytaı nemese Reseı ıgerýge aralasar edi.
Saraptama • 05 Naýryz, 2025
Álem munaı baǵasyna táýeldi...
Bıýdjetimizdiń basym úlesin munaıdan túsken tabys quraıtyndyqtan, naryqtaǵy ahýalǵa árkez nazar aýdaryp otyramyz. AQSh-ta Donald Tramptyń bılikke kelýi naryqty azdap alańdatty. Sebebi Qurama shtattar basshysy munaıdyń álemdik baǵasyn tómendetemin dep málimdedi. Ol alǵashqy prezıdenttik kezeńinde de baǵany túsirgisi keldi. Biraq baǵa túse qoıǵan joq. AQSh – álemdegi eń kóp munaı shyǵaratyn el. О́ndirgen munaıynyń 70 paıyzy – taqtatas munaıy. Onyń ózindik quny – barreline 60 dollar shamasynda. Eger baǵa quldyrap jatsa, birinshi soqqyny basqa emes, AQSh óndirýshileri alady. Sonymen birge jumysshylary qysqara bastaıdy. Demek taıaqtyń eki ushy da ózine tıedi degen sóz.
Saraptama • 06 Qarasha, 2024
Munaı óndirisin boljaý bıyl da óz-ózin aqtamady. Energetıka mınıstri «Kólem 88 mln tonnadan kóp, biraq biz josparlaǵan 90,5 mln tonnadan kem» dedi. Mınıstrliktiń jyl basynda óndirý kólemin asyra aıtyp, jyl sońyna taman sol mejege jete almaı, túsirýge májbúr bolyp otyrǵany bir bul emes. Sondyqtan vedomstvo munaı óndirisin boljaý tásilin ózgertýge tıis dep sanaımyn.
Pikir • 07 Qyrkúıek, 2024
Qaǵazdaǵy jobaǵa qashanǵy telmiremiz?
Prezıdent Joldaýda munaı jáne gaz salasyndaǵy birqatar túıtkildi máseleni kóterdi. «Orta Azııa – Ortalyq» magıstraldi gaz qubyrynyń elimizge tıesili 800 shaqyrymnan astam bóligin jańǵyrtý jumysy óte qysqa merzimde aıaqtaldy dep málimdedi. Jobanyń jedel bitýiniń sebebi – О́zbekstannyń gazǵa degen muqtajdyǵy. 2022 jylǵa deıin gazdy eksporttap kelgen el 2022 jyldan bastap Reseıden ımporttaı bastady. Sol úshin О́zbekstannan Reseıge gaz jóneltetin qubyrǵa revers jasap, gaz Reseıden О́zbekstanǵa keletindeı etip isteldi.
Saraptama • 21 Tamyz, 2024
Taıaýda munaı óńdeý salasyn damytýdyń 2024-2050 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy jarııalandy. Bul alǵash ret qabyldanyp otyrǵan jospar emes. Osyǵan deıin birneshe ret munaı-gaz salasyn damytýǵa qatysty tujyrymdama jarııalandy. Sońǵy usynylǵan konsepsııanyń negizgi maqsaty – 2014-2017 jyldar aralyǵynda úsh munaı óńdeý zaýytyn da modernızasııalaýǵa baǵyttalǵan edi.
Saraptama • 28 Mamyr, 2024
AES-ti kimge saldyrǵan tıimdi?
Eger elimiz atom elektr stansasyn salamyz dep sheshse, onda eń abzaly fransýz tájirıbesin paıdalanýǵa bolar edi. Oǵan sebep kóp. Birinshi kezekte oıǵa oralatyny – onyń tarıhy. Fransııanyń ıadrolyq energetıkamen qarym-qatynasy tym erte qalyptasty. Ony sonaý Anrı Bekkerel, Per jáne Marııa Kıýrımen baılanystyryp qaraı alamyz.
Saraptama • 09 Sáýir, 2024
Investordy aýystyrǵannan ne utamyz?
Sońǵy kezde elimizdegi úsh alpaýyt munaı-gaz ken orny – Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaqtyń belgili bir úlesin satyp alý úshin reseılik ınvestorlardyń Batys buǵattap tastaǵan mıllıardtaǵan dollardy paıdalanýy týraly sóz qozǵala bastady. Bul árıne, asa kúmándi ári qaýipti usynys, dese de máselege sál tereńnen úńilip kóreıik.
Pikir • 19 Naýryz, 2024
Elimiz birneshe baǵyt arqyly munaı tasymaldaıdy. Sonyń negizgisi jáne áleýettisi – Kaspıı qubyr konsorsıýmy, ıaǵnı KTK. Eksportqa shyǵaratyn munaıymyzdyń 80 paıyzy KTK-men tasymaldanady. 13-14 paıyzy Atyraý – Samara baǵyty arqyly jiberiledi. Odan qalǵany Aqtaý arqyly ketedi – Mahachkalaǵa nemese Baký – Tbılısı – Jeıhan (BTJ) jáne Baký – Sýpsa baǵytymen. Odan artylǵan munaı Qytaı baǵytyna qaraı jóneltiledi. Byltyr biz BTJ qubyry arqyly 1 mln 200 myń tonna munaı tıep jiberdik. Osy jyly bul kórsetkishti 2 mln 200 myń tonnaǵa deıin kóterý josparlanyp otyr. Bastapqy múmkindik 1 mln 400 myń tonna bolsa, jalpy, 50 paıyzǵa arttyrdy dep jatyr. Bul degenimiz 700 tonna qosyldy degendi bildiredi. Biz 70 mln tonna kóleminde munaıdy eksportqa shyǵaratyn bolsaq, sonyń tek nege 1,5 nemese 2 mln tonnasyn ǵana BTJ arqyly jiberemiz? Birinshiden, BTJ uzaq ýaqytty alady, ekinshiden, qymbatqa túsedi.
