Astananyń altyn arqaýy

Ideıa keremet-aq. Áıtse de,  elordanyń ulyqtary ıdeıany «ótken kúnniń belgisi» retinde baǵalaıtyn tárizdi. Olaı deıtinimizdiń  de jóni bar. Astana qalalyq ákimdigine usynys aıtqan Boz Kenjeahmetovke ıdeıasyn tujyrymdamasy áldeqashan bekitilip qoıylǵan «Etnosaıabaq» (jobalaýshy – «Shar Qurylys» JShS) aıasynda júzege asyrýǵa keńes beredi.  «Qazirgi ýaqytta joǵaryda kórsetilgen jobanyń úılestirýshisi – «Astana qalasynyń kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy» MM. Sizge Astana qalasyndaǵy Etnosaıabaq quramyna «Altyn besik» keshenin qosý týraly usynyspen tikeleı jobanyń úılestirýshisine júginý qajet», deıdi. Astana qalasy ákimdigindegilerdiń aıt­qanyna qulaq túrseńiz, bir jaǵynan kóńilge qonymdy kórinedi. Etnosaıabaq jáne «Altyn besik». Ulttyq qazynanyń taptyrmas úılesimi. Biraq, áý basta Etnosaıabaq jobalanǵanda onda basqa keshen qarastyrylmaǵan ǵoı, «besikti» búıirden kirgize ala ma? Ne dese de, hat­qa jaýap bergen sheneýniktiki sıpaı qam­shylap, shyǵarypsalma jaýap. «Bizdiń jaýabymyz osy, qalǵanyn ózderiń kelisip sheshińder», degendi ańǵartady. Áıtpese, elordanyń bir buryshynan emes, tórt qubylasynan túgel ulttyq dástúrdiń, ulttyq sáýlet óneriniń  týyndysy men­mundalap tursa ǵajap emes pe! Áıteýir, elordanyń ár jerindegi sáıgúlikterdiń beınesi ǵana kóńilge medeý. Áıtpese, mereke kezinde kózdiń jaýyn alatyn ulttyq naqysh-órnekterden basqa qazaqtyǵymyzdy aıǵaqtaıtyn ult­tyq óner týyndysy dep qaı ǵımaratty aıtýǵa bolady? «Báıterekten» basqa, árıne. Eýropalyq «ozyq standarttardy» engizgende, sonyń «keremettigine» aıǵaq bolarlyq  dáıek pen derektiń ult­tyq bolmysqa kelgende Qarabaıdyń sarań­dyǵyna salynatyny nelikten eken, á? Jaraıdy, maqalamyzǵa arqaý bolǵan «besigimizge» qaıta oralaıyq. «Altyn besik»  kesheniniń ıdeıasy sýretshiniń basynda uzaq ýaqyt pisip jetilip, Boz  Jeńisbekuly osydan tup-týra alty jyl buryn onyń dızaınyn qaǵazǵa túsiripti.  Áýelgi maqsat, Esil ózenin boılaı jolaýshylardy serýendetetin  kemege «Altyn besik» qurylymyn ornalastyrý bolǵan eken. Birtindep jetildirile otyryp, qurylymnan ulttyq sıpattaǵy keshen deńgeıine kóterilgen. Sóıtip, sońǵy nusqasy «Altyn besik» kesheniniń dızaın-nobaıy dúnıege keldi. – Ultymyzdyń asqaq aıbyny, el­di­gimizdiń eńseli belgisi elordada  halqy­myzdyń kıeli de qasıetti tumary ispettes besik beınesi tursa keremet emes pe! Besik – ulttyq tárbıeniń, halyqtyq pe­da­gogıkanyń qaınar bastaýy. Uly  jazýshy Muhtar Áýezovtiń: «El bolamyn deseń – besigińdi túze!» degen qanatty qa­­ǵıdasy el ıdeologııasynyń túpqazyq ustanyna aınalsa, urpaǵymyzdy otan­súıgishtikke besikten baýlýǵa uıytqy bolsa, odan artyq ne kerek!, – deıdi sýretshi Boz Jeńisbekuly. «Altyn besik» kesheni 3 qabattan turady, 1-qabat qazaqtyń jartylaı kıiz úıi  pishindes. Onda úıdiń ishki ıntereri jáne besikke salý rásimi beınelenedi. 2-qabatta shaǵyn mýzeı, salt-dástúrden  maǵlumat beretin kitaphana, ulttyq dás­túrdi ulyqtaǵan sýretshiler kartınalary,  kabınetter ornalasady. Al, 3-qabatta  salt-dástúrdi ótkizý  zaldarynda merekelik sharalar uıymdastyrylyp, otaý qurǵan jastarǵa aq jol tilep, bata beretin oryndar ulttyq stılde bezendiriledi. Sondaı-aq, túbek ispettes shynyly lıfti arqyly otaý qurǵan jas­tar joǵarǵy qabatqa kóteriledi. Keshenniń syrtqy oıý-órnekteri avtordyń nobaıymen ózgertiledi jáne «Besikke salý», «Tusaý kesý», «Súıinshi» jáne  taǵy basqa da ulttyq rásimderge baılanysty releftik músindermen, oıýlarmen órnekteledi. – «Altyn besik»  ulttyq  keshen retinde tárbıeniń irgeli ortalyǵyna aınalyp, onda «Besikke salý», «At qoıý», «Tusaý kesý», «Súndetke otyrǵyzý» já­ne basqa da ulttyq tárbıege qatysty ar­naıy kabınetter bolady. Ortalyqta halyq dástúrin tereń biletin pedagogtar, etnograf ǵalymdar  eńbek etip, bolashaq urpaqtyń ultjandy bolyp ósýine óz úlesin qosady,  – deıdi Boz Kenjeahmetov. Boz Jeńisbekulynyń aıtqanyna qulaq túrseńiz, ulttyń olqy tusyn toltyryp, upaıyn túgendeıtin irgeli ortalyq bolatyndyǵyna kóz jetkizesiz. Ortalyqta besiktiń tarıhynan syr shertetin kishigirim murajaıda besiktiń túrleri, tipti eli­mizge tanymal tulǵalardyń besikteri qoıylady. Sábılerge at qoıý, tusaý kesý, shildehana elimizge belgili azamattardyń qatysýymen ótkizilip, solardyń qoly­nan sertıfıkat alady. Balalar úıi tárbıe­lenýshileriniń qatysýymen túrli sharalar uıymdastyrýdyń da taǵylymy mol bolmaqshy. Avtordyń «Altyn besik» tóńireginde oılary kóńilge qonymdy. Ol sóz arasynda keshenniń sheteldikterdiń de qyzy­ǵýshylyǵyn týdyratynyn tilge tıek etti. – Ulttyq keshen tek tárbıe ortalyǵy ǵana emes,  Astana qonaqtaryna, shetelden kelgen týrısterge qazaq halqynyń salt-dástúrin nasıhattaıtyn, ulttyq qazynamyzdy sheteldikterge tanystyryp, ulyqtaıtyn  altyn qazyqqa aınalar edi, – dep túıindedi áńgimesin  Boz Jeńis­bekuly. Avtordyń «Altyn besik» týraly áńgimeni «aınalar edi» dep aıaqtaıtyn da sebebi bar. О́ıtkeni, arman-ıdeıanyń júzege asýy qazirgi kezde qıyndaý bolyp tur. Qarjy qolbaılaý. Investor kerek. Osyndaıda elordanyń tórinde jıi ótetin halyqaralyq forýmdardyń bireýin ótkizbeı-aq, sonyń qarjysyn «Altyn besikti» salýǵa jumsasa ǵoı, ulttyq rýh­­­tyń asqaqtaýyna qosylǵan súbeli úles bolar edi dep oılaısyń. Biz osylaı oılaǵanmen, forýmshylardyń oıy bólek, maqsaty basqa... «Tórińde besik tursa, tóre de bas ıedi». Halyqtan kim asyra aıtqan der­siz! Elordanyń tórine «Altyn besik» birjola ornyǵatyn bolsa,  halyqaralyq deńgeıde beıbitshilik, bitimgershilik mıssııa ortalyǵyna  aınalǵan shahardyń mártebesin odan ári bıiktete túspekshi. Astana «Besik jyry» ispetti  ádemi  áýenimen, ashyq peıilimen álemge tanyla tússe, maqtanysh qoı!  Bas qaladaǵy «Altyn besik»  Qazaq eliniń atyn as­pandatqan altyn arqaýǵa bastaý bolsa, oǵan tańdanbaımyz da. О́ıtkeni, uly­lyqtyń bári de besikten bastaý alady emes pe! Elbasy «Halyq ómiri onyń ke­lesi urpaǵymen jalǵasyp otyrady. Son­dyqtan halyqtyń máńgiligi týraly armannan asqaq arman joq. Máńgilik El – bul erteńgi kúnge esik ashatyn, bo­la­shaqqa senimdi arttyratyn ıdeıa, bul – keri qaıtpaıtyn jáne berik turaq­tylyqtyń sımvoly» dep aıtqan bolatyn bir sózinde. Endeshe, Máńgilik Eldiń urpaǵy uly babalarynan búginge jetken izgi dástúrdi ardaqtap, «Altyn besikti» tórine shyǵaryp, aıalaıtyn bolsa, Uly Dala dástúri  de Máńgilik Elmen birge bolashaqqa qadam basady degen sóz! Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan»