ASTANA. 21 mamyr. Búgin saǵat týra 10:00-de Astanadaǵy Ulttyq mýzeıde Jer reformasy jónindegi komıssııa óziniń kezekti otyrysy óz jumysyna kiristi.
Esterińizge sala keteıik, Jer týraly kodekske engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáýir aıynyń ortasynan bastap qoǵamnyń ártúrli toptary tarapynan narazylyqtar bildirile bastaǵan bolatyn. Osyǵan oraı Prezıdent 5 mamyr kúni Aqordada keńes ótkizip, onda kodekske engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlardy iske qosýǵa moratorıı jarııalady. Sonymen qatar, Úkimetke kodekstegi daý týǵyzyp otyrǵan baptar men tarmaqtardy qaıta qarap, pysyqtaý úshin qoǵamdaǵy ártúrli uıymdar men qozǵalystardyń ókilderinen, tıisti mamandar men jerge qatysty sala qyzmetkerlerinen quralǵan arnaıy komıssııa qurýdy tapsyrdy. Artynsha qurylǵan sol komıssııaǵa 75 osyndaı tulǵa engizildi.
О́tken senbi kúni sol komıssııa óziniń birinshi otyrysyn ótkizdi. Oǵan komıssııa músheleriniń 70-i qatysty. Jeti saǵatqa sozylǵan sol otyrysta kóptegen máseleler qozǵalyp, aldaǵy talas-tartystyń qaı arnada órbıtini belgili bolyp qaldy. Al búgin sol áńgime qaıta jalǵasyn taýyp jatyr.
Tómende «Egemen Qazaqstan» gazeti ınternet-redaksııasynyń tilshileri Talǵat Raıymbek, Aıan Ábdýálı jáne Orynbaı Balmurat (foto) osy otyrys barysynan onlaın sıpatyndaǵy reportaj júrgizip otyr.
10:00. Jer reformasy jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev kezekti otyrystyń bastalǵanyn aıtty. Ol osy jıynǵa komıssııa múshelerinen 67 adamnyń qatysyp otyrǵanyn jetkizdi.
"Bizdiń komıssııanyń negizgi maqsaty - jer máselesi jóninde jan-jaqty taldaý jasap Parlament qaraýyna óz usynystarymyzdy jiberý. Biz ýákiletti organ emespiz. Naqty sheshim shyǵaryp, mór basatyn. Sondyqtan biz halyqqa paıdaly jaǵyn qarastyraıyq", – dedi komıssııa tóraǵasy.
10:25. Komıssııa otyrysynyń tóraǵasy jer máselesin zertteýge baǵyttalǵan jumys tobynyń jetekshilerin saılaý úshin daýysqa salýda. Jetekshilikke Nurtaı Sabılıanov pen Muhtar Taıjan usynyldy.
Nurtaı Sabılıanov jumys tobyna jetekshilik etýden bas tartyp, Muhtar Taıjanovtyń kandıdatýrasyn qoldaıtynyn aıtty.
10:28. Muhtar Taıjannyń kandıdatýrasyn Muhtar Shahanov pen Myrzataı Joldasbekov te qoldady.
10:29. Komıssııa tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev Muhtar Taıjandy "Quqyq" tobyna jetekshilik etý úshin daýysqa salyp, komıssııa músheleri bir aýyzdan qoldady.
10: 31. Munan keıin Baqytjan Saǵyntaev "Aqparattyq túsindirme" tobynyń jetekshisin saılaýdy usyndy.
10: 33. "Aqparattyq túsindirme" toby tórtinshi top ekenin esterińizge salamyn. Biz aldyńǵy otyrysta komıssııa múshelerin tórt topqa bólemiz dep kelistik. Sondyqtan sońǵy toptyń maqsaty - halyqpen jumys jasaý, bizdiń jumysymyzdy elge kórsetý", – dedi Baqytjan Saǵyntaev.
10: 37. "Aqparattyq túsindirme" tobynyń jetekshiligine Murat Ábenovtiń kandıdatýrasy usynyldy.
10: 41. Komıssııa músheleri Murat Ábenovti bir aýyzdan qoldap, "Aqparattyq túsindirme" tobynyń jetekshisi etip saılady.
11: 15. Komıssııa jıynynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov baıandama jasady.
11: 16. Otyrysta komıssııa músheleri jerdiń sheteldik azamattarǵa satylyp ketpeýine alańdaýshylyq tanytty. Osyǵan oraı Jeksenbaı Dúısebaev sóz alyp, óz usynysyn aıtty.
11: 19. "Jerdi jerdi jalǵa berý kezinde sheteldikterge shekteý qoıý kerek. Eń birinshi kezekte el azamattaryna berý kerek dep esepteımin", – dedi Jeksenbaı Dúısebaev.
11: 23. Komıssııa múshesi Saıran Býkanov: "Jerdi satyp alýǵa qarsy emespin. Alaıda, bolashaq urpaqqa jerdiń mol qoryn qaldyrý kerek. Sonymen qatar, jerdi jalǵa alǵandar aı saıyn emes jylyna bir-aq ret tóleýi kerek. Taǵy bir aıtarym, halyq jerdi bári satyp alady, biz jumyssyz qalamyz dep qorqady. Sondyqtan eldi, memleketti oılasaq durys sheshim shyǵaraıyq"– dedi.
11: 29. "Jerge jeke menshik kerek. Al jaıylymdyq pen shabyndyqty jekege berýge bolmaıdy. О́ıtkeni, mal sharýashylyǵymen aınalasytandarǵa óte qıyn", – dedi Berik Ábdiǵalı.
11: 35. Ǵanı Qalıev: "1993 jyly jer reformasyn qaraý kezinde biz mynany eske alǵanbyz. Ol kezde men depýtat bolatynmyn. Sonda biz jerdi kim alyp óńdeıdi, eńbek etedi soǵan bereıik dep sheshtik. Sol sııaqty biz osy joly da muqııat bolaıyq. Keıbir sharýa qojalyqtary jumysshylardy qulsha jumsap keledi. Osyny da eskereıik", – dedi.
11:35. Vladıslav Kosarev: "Memleket úkimet tarapynan jerdi jaýapsyz qaraýyna múmkinshilik berdi. Kóptegen jer ıgerýsiz jatyr. Jerdiń resýrstaryn paıdalanýdy retteý qajet", – dedi.
11:43. Marat Shıbýtov: "Halyq reformany qoldasyn desek, 50 gektardan jeri tómen bolsa, jerdi tegin bereıik. Osydan keıin sharýalar tarapynan narazylyq bolmaıdy", – dedi.
11:47. "Jaıylymdyq jerler jalǵa jáne satylýǵa berýge bolmaıdy. Qarapaıym halyqtyń ózi maldaryn qaıda jaıady. Menińshe osyǵan qatty mán bergenimiz durys", – dedi komıssııa múshesi Bókenov.
11: 50. "Jerdi satý degendi reformadan múldem alyp tastaý kerek. Meniń jeke pikirim qazaqtyń jeri satylmaýy kerek. Al jalǵa berýge kelisemin. Onyda da oılastyryp, jan-jaqty qaraýymyz qajet", – dedi Mereke Qulkenov.
11: 54. "Aýylsharýashylyq jerler ınvestor tartýǵa óte muqtaj. Sol úshin biz sharýa qojalyqtaryna tıimdi sheshim qabyldaıyq", – dedi Qaırat Bısetaev.
11: 56. Záýresh Baımoldına: "Jerdi jalǵa alý týraly aıtar bolsam, osy jyldyń 31 jeltoqsanynan deıin jermen jumys jasaı almaǵan azamattarǵa berý, bermeýdi oılaný kerek", – dedi.
11:59. Muhtar Taıjan: "Aıtaıyn degenim, jerdi ózimizdiń azamattarymyzǵa berýimiz kerek. Jeke menshikke. Al shaǵyn qojalyqtarǵa jerdi tegin berýimiz qajet. Sondaı-aq, jerdi tek Qazaqstanda týǵan azamattarǵa bergen durys. Keıbir qaryndastarymyz ózge ult ókiline turmysqa shyǵady. Olarǵa berilmesin jer", – dedi.
12: 04. Qyzylorda oblysynan kelgen komıssııa múshesi Samurat Imandosov jerdi otandyq kásipkerlerge satý kerek dep esepteıdi. Ol: "Jerdi ıgerý úshin jerge paıy bar azamattarǵa kómek bergen jón. Jerdi paıdalanatyn adamdarǵa ózen-kólderdiń saǵasy memleket menshiginde qalý kerek. Taǵy bir aıtarym shabyndyq, jaılymdyq jerler satylmaǵany durys", – dedi.
12: 08. Muhtar Qul-Muhammed: "Konstıtýsııada jer jekege de berý kerek, satylý da kerek. Sondyqtan biz qansha komıssııa quryp qarasaq ta, zań bar. Eger oǵan baǵynbasaq, onda zańnyń kúshi joq bolyp tabylady. Jer satylý da kerek, jalǵa da bergen durys. Keıbir azamattardyń jerdi satyp alýǵa qarjysy joq. Olar jalǵa ala alady sol úshin. Taǵy bir kóterilgen másele shabyndyqtar men jaıylymdar. Qazaqstanda osyndaı jer 23,7 mln. quraıdy. Sol úshin biz zańǵa baǵyna otyryp, qaýly qabyldarda bárin eskereıik", – dedi.
12.10. "Menińshe, biz sheshim qabyldamas buryn aýylǵa baryp sharýalarmen kezdesip, pikirleskenimiz durys", – dedi komıssııa múshesi.
12:12. Murat Ábenov: "Men kóp adammen suhbattastym. Kóbisi jerdi sheteldikterge satý máselesi jóninde alańdaýshylyqtaryn bildirip jatyr. Qarapaıym halyqqa belgili mólsherde jer berip, múmkinshilik bergenimiz jón. Osynyń arqasynda mıgrasııalyq máseleni de retteýimizge bolady", – dedi.
12:18. Baqytbek Smaǵul: "Aýyl mádenıetin damytamyz desek, jaıylymdaryn saqtaýǵa tıistimiz. Kópshilik jerdi jalǵa alyp qoıǵan. Osy máseleni qaraýymyz kerek. Sondaı-aq, satylý máselesinde qunary ketken jerlerdi jalǵa alyp, kóktetse, óndirse, jaqsy bolar edi"– dedi.
12:21. Ákim Januzaq: "Strategııanyń mańyzdy jerin tabýymyz kerek. Sol kezde aýyl sharýashylyǵy damıdy. Sońǵy jyldary mal sharýashylyǵyn nazardan tys qaldyryp qoıdyq. Sondaı-aq, jerdi máńgi dep qarap, evolıýsııalyq jolmen berý kerek", – dedi.
12:26. "Zańda barlyǵy naqty jazylǵan. Jer qazaqstandyqtarǵa ári satylýy, ári 49 jylǵa jalǵa berilýi tıis. Sondaı-aq, shabyndyq, jaıylym alqaptary týraly máseleni anyqtaýymyz kerek", – dedi komıssııa múshesi.
12:33. Azat Perýashev: "Jerdi qazaqstandyqtarǵa jeke menshikke berýimiz kerek degen oıdamyn. Alaıda, jer satý týraly sheshimge asyqpaýymyz kerek. Biz aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýdy qolǵa alýymyz kerek", – dedi.
12:38. Ivan Saýer: "Kópshilikti ne alańdatatyny maǵan belgili. Kópshilikke qajetti nárseni bersek, máseleni sheshken bolar edik", – dedi.
12:42. "Qazir jerdi qarqyndy túrde ıgerýimiz kerek. Sol kezde ǵana biz túıtkildi máselelerdi sheshemiz", – dedi komıssııa múshesi.
12:48. Saǵyndyq Eleýsinov: "Jer qazaqstandyqtarǵa jeke menshikke berilýimen qatar jalǵa berý máselesinde qoıylǵan talaptardyń bári saqtalýy kerek. Sonymen qatar, eldi mekenderdi gazben, sýmen qamtamasyz etý kerek. Kóbisinde tipti, tas jol da joq. Taǵy bir másele – shabyndyq máselesi. Qazir kóp jer jalǵa alynyp qoıylǵandyqtan, mal jaıatyn oryn joq. Osyndaı máselelerdi sheshýimiz kerek" – dedi.
12:54. "Qazaqstanda dúnıege kelmegen azamattarǵa jer satylmasyn degen pikirmen kelispeımin. Mysaly, qazir oralman qandastarymyz bar. Bul kezde olardyń quqyqtary saqtalmaǵan bolar edi", – dedi komıssııa múshesi.
13:03. "Jerdi satý men jerdi jalǵa berýdiń aıyrmashylyǵy joq sııaqty", – dedi komıssııa múshesi.
13: 10. "Jer máselesine kelsek, men ımperaldyq turǵyda jerdiń satylýyna qaraımyn. Biraq men qaı memlekette ómir súrip otyrǵanymdy jaqsy bilemin. Sol úshin halyqtan qorqamyn.
Jerdi qytaılyqtarǵa berdik deıik. Alaıda, halyq olardyń jerin órtep, malyn óltirip ketse she? Sonda ultaralyq daý týyndaýy múmikn ǵoı. Sol úshin biz osyndaı máselelerdiń aldyn alaıyq", – dedi Aıdos Syrym.
Jer reformasy jónindegi komıssııa otyrysynda Baqytjan Saǵyntaev jınynnyń qorytyndy sózin aıtty. Ol: "Búgingi otyrysta 37 usynys aıtyldy. Bári derlik eki baǵytta. Birinshisi, jerdi satý jóninde. Ekinshisi, jerdi kimge, qalaı satý jaıynda boldy. Sondyqtan biz kelesi jıynda osy máselelerdi taǵy bir pysyqtaıtyn bolamyz. Sondaı-aq, keleside búgin qurylǵan toptardyń jumys josparyn bekitemiz. Jer máselesin ábden pysyqtap, súzgiden ótkizip baryp elge shyǵamyz. Halyqpen kezdesip, ózimizdiń usynystarymyzdy aıtamyz. О́ńirlerdegi aǵaıyn bizdi ne aıtady dep kútip otyr. Sol úshin usynysymyzdyń durys ekenine kóz jetkizeıik", – dedi. Sonymen qatar, komıssııa tóraǵasy kelesi otyrys 28 mamyr kúni ótetinin aıtty.
Aıta keteıik, búgingi otyrysta jerdi satý jáne satpaý máselesi pysyqtalyp, komıssııa músheleriniń usynystary qaraldy.