Jarasym men jasampazdyq jemisi

Qazaqstandyqtar Elbasy Joldaýyn osylaı dep baǵalaýda Svetlana JALMAǴAMBETOVA, Parlament Senatynyń depýtaty: – Prezıdent Úkimetke 1 ma­myr­ǵa deıin 3 baǵdarlamany ázir­leýge tapsyrma berdi. Birinshisi, halyqty jumyspen qam­tamasyz etý. Ekinshisi, turǵyn úı-kom­mý­nal­dyq sektordyń refor­masy. Úshin­shisi, turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý. Osy 3 baǵdarlama da biz úshin óte kúr­deli ári qajetti dep oılaımyn. Prezıdent óziniń Joldaýynda birinshi ret ózin-ózin jumyspen qam­tamasyz etetin adamdarǵa qol­daý kórsetip, mán berý kerektigin aıtty. Sosyn úıde bos otyrǵan, mamandyǵy joq adamdarǵa da óz tarapymyzdan nazar aýdarýymyz kerek degen oı aıtyldy. Ol úshin, ásirese, Prezıdent aýyldyq jerlerdegi kásipkerlikti damytýǵa aıryqsha mán berip otyr. Oǵan bıyldyń ózinde qosymsha 3 mlrd. teńge qarjy bólinsin dedi. Al 2015-2020 jyldarǵa deıin jyl saıyn 10-15 mlrd. teńge jumyspen  qamtamasyz etý máse­le­sin retteýge bólinýge tıis. Olar nesıe berý úshin jáne adam­dy bıznespen aınalysýǵa úıretý úshin baǵyttalýy kerek.  Al turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq sektoryn damytý – óte kúrdeli másele. О́ıtkeni, qazirgi bar úılerdegi kommýnaldyq jaǵdaı­lar­dyń 60 paıyzy jóndeýdi qajet etedi. Sondyqtan, osy másele boıynsha keshendi baǵdarlama ázirlenbek. Eger, buryn bıýdjetten bul máselege arnaıy qarjy bólinbese, endi ol is sheshimin tabatyn bolady. Elbasy sondaı-aq,  halyqty sapaly  sýmen qamtamasyz etý máselesin aıaǵyna deıin jetkizemiz dedi. Iаǵnı, 2020 jylǵa deıin qalalar 100 paıyz, aýyldyq jerler 80 paıyz sapaly sýmen qamtamasyz etilmek. Bul da úlken baǵdarlama dep oılaımyn. * * * Aldan SMAIYL, Májilis depýtaty: – Elbasy Joldaýy oıymyzda júrgen ózekti máselelerdi alǵa tartty. Men mynany aıtqym keledi. Biz nege bárimiz memleketten jaǵalaı júrip qoldaý suraı berýimiz kerek? Bizdiń azamat retindegi paryzymyz, jurttyń al­dyndaǵy qaryzymyz, eldiń aldyndaǵy jaýapkershiligimiz qaıda? Meniń bıylǵy Joldaýdan túsinip otyrǵanym osy. Iаǵnı, memlekettegi kez kelgen azamat óziniń  jaýapkershiligin túsinýi, sezinýi kerek. Aýyldaǵy tolyp jatqan josparlardy, jumystardy júzege asyratyn bolsaq, onyń elimiz úshin aıtarlyqtaı tıimdi jaqtary kóp. Máselen, 20 myń jumys orny ashylatyn bolyp otyr. Ony kóbeıtý arqyly aýyl adamdaryna taǵy da 100 myń jumys orny tabylmaq. Mine, biz osyndaı múmkindikterdi jaqsy paıdalanýymyz kerek. Qazirgi aýyl oıyn-toıdan kóz ashpaıdy. Men barǵan bir aýdanda birde-bir meıramhana bos emes. Eki-úsh aı boıy bos bolmaıdy. Onyń nesi jaqsy? Terlep-tepship tapqan aqshańdy dalaǵa shashqanyńnyń kimge keregi bar. Kez kelgen bir bolmashy sebepke toı jasaıtyn bolyp aldyq. Muny kezinde Elbasy da aıtqan. Máselen, nesıe alyp toı jasaıdy. Al eger qarajatyn osylaısha ońdy-soldy shashyp jatsa, ol aýyl qalaı kórkeıedi? Joldaýda shaǵyn nesıe máselesi kóterildi. Biz onyń tájirıbesinen óttik qoı. Sonyń arqasynda talaı adam malyn kóbeıtti. Máselen, 10 saýlyq satyp alyp, 100-200-ge jetkizdi. Bir jylqy satyp alyp, bir úıir malǵa jetkizdi. Iаǵnı, bul tájirıbe bir kezdegi toqyrap qalǵan aýyl sharýashylyǵyn kóterýge úlken septigin tıgizdi. Sondyqtan mıkrokredıt máselesi sony ári qaraı júzege asyrýǵa negiz bolmaq. Bul jumyssyz qalǵan jandarǵa aýyl sharýashylyǵyna kerekti kásipti bere otyryp, olardyń sharýashylyǵyn dóńgeletýge de yqpal etetin bolady. Shaǵyn nesıesiz aýyldyń kóterile qoıýy qıyn edi bir kezde. Endi osyny damytý kerek. Bul tájirıbe álemniń barlyq elinde bar. Sebebi, shaǵyn nesıe –  nesıeniń eń qolaılysy. Tez qaıtarasyń, paıyzy az. Tek qana sony alǵan adamdar tıimdi maqsatqa jumsaı bilýi kerek. О́z Joldaýynda Prezıdent memlekettik tilge aıryqsha mańyz berdi. 2017 jyly halyqtyń 70-80 paıyzy qazaq tilin bilýi kerek dedi. Bul jerde Elbasy tek qazaqtardy aıtyp otyrǵan joq, jalpy Qazaqstanda turatyn barlyq azamattardy aıtyp otyr. Al qazaq tilin damytýda qazaq zııalylarynyń, qazaq halqynyń óziniń jaýapkershiligi joǵary bolýy tıis. * * * Baǵıla BAIMAǴAMBETOVA, Májilis depýtaty: – Osy Joldaýda maǵan unaǵan máseleniń eń bastylarynyń biri – turǵyn-úı kommýnaldyq sharýa­shylyǵy problemalaryn sheshýdi qolǵa alý boldy.  Elbasy óziniń sózinde bul salany jańalandyrý qajet degen sózdi aýyzǵa aldy. Bul – halyqtyń kópten beri aýyz­darynan tastamaı, atap júretin máseleleriniń biri bo­la­tyn. Biz depýtat retinde halyqpen kezdeskende osy másele únemi kóteriletin edi. Páter ıeleriniń kooperatıvteri eskirgen, ábden tozyǵy jetken turǵyn-úı ınfraqurylymdaryn jańalaýǵa óz kúshteri jete bermeıdi. Sondyqtan olar qystyń  qysqa kúnderinde qyryq buzylatyn sý qubyrlaryn qaıta-qaıta jóndeýmen álek. Endi Elbasy osy máseleni Úkimettik turǵyda sheshý kerektigin alǵa qoıyp otyr. Bul óte durys másele dep oılaımyn. Meni tánti etken ekinshi másele – halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesin túpkilikti sheshýdi qolǵa alý bolyp otyr. Bul da halyqtyń kópten kútken máselesi edi. Sonymen birge maǵan halyqtyń ózin-ózi qamtamasyz etetin toptaryn qoldaý qajettigin atap ótkendigi qatty unady. Mundaı adamdar Úkimet tarapynan sál qoldaý bolsa, eshkimge jaltaqtamaı ózderin ózi qamtamasyz ete berer edi. Mine, osyndaı topqa jeńildetilgen stavkamen mıkronesıeler berý máselesin Elbasy Úkimettiń aldyna naqty qoıdy. Bul da barynsha durys másele dep oılaımyn. Joldaýda kóterilgen máseleler arasynda ortalyqtan alysta qonystanǵan halyqqa avtokólik arqyly jáne avıasııa­men baratyn medısınalyq kómek jasaý jaǵynyń aıtylǵany óte durys másele boldy. * * * Qusaıyn ÝÁLIEV,  Parlament Senatynyń depýtaty: – Elimizde óndiris oryndary kún sanap kóbeıip jatyr. Jaǵ­daıy­myz jaqsa­ryp keledi. Biraq oǵan energııalyq qýat kerek. Bul másele aıtylyp ta júr. El­ba­­sy­myz­dyń kitabynda da aıtylǵan. Biraq, endi muny álemdik qo­ǵam­dastyq­pen birge sheshýimiz kerek. Elbasy ol úshin ener­ge­tıkalyq hartııa bolýy kerek dedi. Men bul máseleni ózimniń negizgi alǵan mamandyǵym ınjener-metallýrg bolǵasyn qol­daı­myn, túsinemin. Joldaýda bilim, ǵylym salasyna qatysty aýqymdy máse­le­ler kóterildi. Biz keńinen tanylǵan memleket atandyq. Kóp elmen terezemiz teń boldyq. Osy oraıda,  qarjylandyrylý, basqa jurtpen áriptestik ornatý sekildi máseleler óte ma­ńyz­dy der edim. Bul rette Elbasy aıtqan bilimdi modernızasııalaý máselesiniń mańyzy aıryqsha bolmaq. Biz jaqynda ǵana ǵylym týraly zań qabyldadyq. Endigi kezekte bilim týraly zańnyń qabyldanýy tur. Bul eki zań bolashaqta bir baǵytta úılesimdi jumys isteýi qajet. Osy máseleni sóz  etkende elimizdegi «Nazarbaev Ýnıversıtetin» bilim-ǵylymdy damytýdyń kóshbasshy lokomotıvi desek te bolady. Al ǵylym – bilimniń tıimdi qarjylandyrylýy – biraz bastamaǵa jol ashpaq. * ** Saýyrbaı Esjanov, Májilis depýtaty: – 2020 jylǵa deıingi elimizdi ındýs­trııalandyrýdyń baǵytyn búgingi Joldaýdan estip qýanyp otyrǵan jaı bar. Bıylǵy 20 jyldyq mereıtoıymyzdyń al­dyn­da, ıaǵnı ótken jyldarda elimiz­diń damýyna qajetti 120 mlrd. dollardan astam ınvestısııa quıylypty. Jáne elimizdiń bıýdjetiniń úshten birin orta jáne shaǵyn bıznesten túsken qa­ra­jat quraıdy eken. Bul biz­diń aldyń­ǵy qatardaǵy elderdiń sanatynan kóri­nýimizdiń basty sebebiniń biri. IJО́-niń ósýine baılanysty biz búgingi kúni 50 eldiń sapyna kirdik. Osyny – shyn máninde eldik qýanysh dep baǵalaımyn. Kópshilikti tolǵandyratyn san salanyń qamtylýy Jol­daýdyń salmaǵyn arttyra tústi. Halyqtyń bilim berý, den­saýlyq saqtaý, til máselelerine qatysty aıtqan Elbasynyń pikirlerine qyzyǵýshylyǵy mol bolatyndyǵyn sezemin, alaıda, tozyǵy jetken turǵyn úı-kommýnaldyq salany jańǵyrtý jaıyn aıtqany jurtshylyqty kópten mazalaǵan sharýanyń biregeıi edi. Munymen qatar, Elbasy maýsymdyq naýqandar kezinde ǵana jumyspen qamtylatyn azamattar jaıyna toqtaldy. Shynynda bul úlken másele. Ásirese, boılarynda kúsh-qýaty bar aýyldyq jerlerde turatyn er adamdardyń atqaratyn jumystary osy maýsymdyq jumystar. Al olardy grant berý arqyly oqytyp, qajetti mamandarǵa qaıta daıarlaý Joldaý jón siltegen jańa baǵyt boldy. * * * Zeınolla ALShYMBAEV, Májilis depýtaty: – Bıylǵy Joldaýynda Prezıdent N.Á.Nazarbaev mańyzdy úsh memlekettik baǵdarlamany bekitkenin jarııa etti. Olar, áleý­mettik baǵdarlamalar: bilim berýdi, densaýlyq saqtaý salasyn jáne tilderdi damytý. Indýs­trııa­landyrý, jańa tehnolo­gııa­lardy engizý baǵy­tyn­daǵy jasa­lyp jatqan orasan zor jumystar bu­dan ári jalǵastyrylady. Sondaı-aq, Prezıdent Úkimet pen oblys ákimderine 1 mamyrǵa deıin halyqty jumyspen qamtý­dyń, eldi taza aýyz sýmen qamtamasyz etýdiń jańa baǵdarlamalaryn daıarlaýǵa naqty tapsyrmalar berdi. Dúnıejúzilik daǵdarystan kóptegen elder tyǵyryqqa tirelip jatqan kezde Qazaqstan 2009 jyldy 1,2 paıyzdyq ósimmen aıaqtasa, 2010 jyldy 7 paıyzdyq ósimmen qorytty. Elimizde daǵdarysqa qar­sy jumsalǵan orasan zor qarajat shyǵyndaryna qaramastan Ulttyq qor men altyn-valıýta rezervteriniń kólemi 17 mıllıard dollarǵa artty. Ústi­mizdegi jyldyń 23 qańtarda­ǵy málimeti boıynsha elimizdiń halyqaralyq rezervi 60 mlrd. dollardy qurap otyr. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý týraly aıtqan kezde ǵylym jáne bilim sapasyn kóterý basty nazarda bolýy qa­jet­tiligine basa kóńil bólindi. Sonymen qatar Prezıdent jo­ǵa­ry bilim berý máselesine toqtaldy. Álemdik tájirıbeler­de, damyǵan elderde bir mıllıon adamǵa alty joǵary oqý ornynan keledi eken. Al Qazaqstanda 150-ge jýyq ýnıversıtet bar. Jyl saıyn júzdegen ǵylym doktorlaryn daıarlaı­tyn 200 ǵylymı keńes jumys isteıdi. Bul ǵylymǵa bólingen qarjy shyǵyny ketetin artyq býyn. Ol ǵalymdardyń tek 60-ynyń bireýi ǵana  ǵylymda qalyp, al ǵylym kandıdat­tarynyń bireýi ǵana óz baǵyty boıynsha barady eken. Munyń bári artyq qarjy shyǵyny. Sondyqtan da bıyldan bastap mundaı ǵylymı keńesterdiń jumysyn toqtatýymyz kerek, dedi Elbasy. Joldaýdaǵy el aldyna qoıylǵan bıik maqsattar men mindetterdi Elbasy N.Á.Nazarbaevpen birge tabysty júzege asyratyndyqtarymyzǵa senimimiz mol. * * * Álıhan BAIMENOV, «Aq jol» demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy. Joldaýdyń mańyzdylyǵy – onda áleýmettik jańǵyrý baǵdarlamasynyń qolǵa alynýy. Osy ǵasyrdyń áleýmet­tik kapıtal jarysynyń ǵasyry ekeni aıqyn. Endeshe, biz bilim berý, den­saý­lyq salasynda jáne jumys ornynyń jańa sapasyn qamtamasyz etýge qol jet­kizsek, halqymyzdyń áleýeti kóteri­lip, biz básekelestikke qabiletti bola­myz. Al endigi bir másele – aýyz sý. Bul bizdiń ómirimizdiń sapasyna tikeleı áser etedi. Buǵan qosa turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, bilim berý, densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy jumystardyń sapasyn kóterýdiń barlyǵy jınalyp áleýmettik jańǵyrýǵa jańa múmkindik týǵyzady. Meniń oıymsha, osy áleýmettik jańǵyrý jolynda údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy men saıası reformalar birikken kezde uzaq merzimdi damýdyń negizi qalanady. Al endi saıası reformalardy júrgizý jaıyna kelsek, Prezıdent óziniń referendýmǵa qatysty sheshimin aıtqanda ony jarııa etedi dep oılaımyn. Jalpy, men búgingi Joldaýdan kútkenimdi estidim. Joldaý bul Konstıtýsııa boıynsha Prezıdenttiń jyldaǵy atqaratyn paryzy. Onda negizinen áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń baǵdarlamalary aıtylýy tıis, ol óz máninde ashyldy.