Qaýip-qaterge toıtarys beretin biregeı sheshim qajet

Keshe Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Dinder terrorızmge qarsy» degen taqyrypta halyqaralyq konferensııa ótti. Onyń jumysyna halyqaralyq uıymdardyń basshylary, shetel Parlamentteriniń depýtattary, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń músheleri, elimizde tirkelgen dıplomatııalyq korpýstyń jetekshileri men sarapshylary, elimizdiń Parlamentiniń depýtattary jáne birqatar mınıstrliktiń ókilderi qatysty. Konferensııany Qazaqstan Respýb­lıkasy Parlamenti Senatynyń Tóra­ǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­basshylary sezi Hatshylyǵynyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev ashty jáne júrgizip otyrdy. Jıynǵa Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev qatysty. Túsinikti túbegeıli ózgertken terrorızm Jıynǵa tóraǵalyq etýshi Qasym-Jomart Toqaev terrorızm qazirgi zamanǵy órkenıetke asa úlken qaýip tóndirip otyrǵan qater ekenine qysqasha toqtalyp ótti. «Osyǵan oraı, terrorızmge qarsy kúrestegi kúsh-jigerimizdi talqy­laý maqsatynda tuńǵysh ret osyndaı biregeı quramda jınalǵan mańyzdy forýmǵa qatysyp otyr­ǵandaryńyz úshin biz sizderge shynaıy alǵysymyzdy bildiremiz, – dedi Senat spıkeri konferensııa­ny ashardaǵy sóılegen sózinde. – Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev búgingi jıynǵa aıryqsha ma­ńyz bere otyryp, forýmǵa qaty­sý­­shy­­larǵa óziniń Úndeýin joldady». Osydan keıin Qasym-Jomart Toqaev Elbasynyń «Dinder terrorızmge qarsy» halyqaralyq konferensııasyna qatysýshylarǵa joldaǵan Úndeýin oqyp berdi. «Búginde terrorızm qateri halyq­a­ra­lyq qaýipsizdik týraly túsi­n­i­­gi­mizdi túbegeıli ózgertti. Terrorızm shekara talǵamaıdy, baı jáne kedeı el dep bólmeıdi. Osy­naý qaýipke toıtarys beretin biregeı ári jalpyǵa ortaq sheshim ázirge joq. Sondyqtan bul jahan­dyq indetke laıyqty qarsy turý jolynda birlesken kúsh-jigerimizdi eseleı túsýimiz qajet, – delingen Memleket basshysynyń Úndeýinde. – Terrorızm ıdeıa­laryn joıý úshin bir kisideı jumylý, saıası qaıratkerlerdiń, dinı jetekshilerdiń, qoǵamdyq pikir kóshbasshylary men buqara­lyq aqparat quraldarynyń aǵartý­shylyq baǵyttaǵy keń aýqymdy jumysyn júrgizý asa mańyzdy». Budan soń Prezıdent óziniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine toqtaldy. «Men Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń otyrysynda terrorızm men ekstremızmge qarsy tura alatyn biryńǵaı álemdik jeli qurýdy, sondaı-aq, osy saladaǵy halyqaralyq quqyqtyq bazany jetildirýdi usyndym. «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesimde barsha adamzatty jahandyq qaýipsizdik pen turaqtylyqtỳ saqtaýǵa shaqyr­dym. Bul rette túrli konfessııalar, dinder, mádenıetter men órke­nıetter ókilderi arasyndaǵy ózara túsinistiktiń mańyzy aıryqsha». Elbasymyz óz Úndeýinde qaty­sý­shylar nazaryn osy jıyn­nyń mańyzdylyǵyna aýdarady. «Dinder terrorızmge qarsy» atty halyqaralyq konferensııa Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi aıasynda sátti ótip júrgen saıası jáne dinı qaıratkerler únqatysýynyń biregeı formatyn damytýǵa aıryq­sha serpin beredi, – dep atap ótedi Prezıdent. – Osy forým­nyń Astanada ótýiniń ózindik máni bar. Júzden astam etnos ókil­deri turatyn Qazaqstan hal­qy «áralýandyq arqyly bir­lik» qaǵıdatyn ustanady. Bul biz­diń halqymyzǵa san túrli qıyn­dyq­­tar­dy eńserý, áleýmettik-eko­no­mı­kalyq damý jolynda zor je­tis­tik­terge jetý úshin kúsh-qýat berdi». Memleket basshysy konferen­sııaǵa nátıjeli jumys tileı kelip, jıynda tyń ıdeıalar usyny­latynyna senim bildiredi. «Búgingi basqosý mádenıetter men dinder ún­qatysýy tájirıbesin baıy­ta túsetinine jáne sizderdiń tarap­taryńyz­dan terrorızmge qarsy is-qımyl barysyndaǵy dinniń rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan tyń ıdeıalar usynylatynyna senimdimin». Elbasynyń Úndeýi yqylaspen tyńdalǵan soń, Q.Toqaev sóz sóıledi. Qazaqstan Prezıdentiniń Úndeýi búgingi is-sharanyń asa joǵary mán-mańyzyn kórsetip otyr, dep bastady ol sózin. Osydan on úsh jyl buryn N.Nazarbaev Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý týraly bastama kóterdi, sodan beri bul biregeı forým Astanada turaqty túrde ótkizilip keledi. Osyǵan deıin ótkizilgen bes sezd osy únqatysý alańynyń XXI ǵasyrda aıryqsha qajet ekenin kórsetip otyr. Osy jyldar ishinde sezdiń aýqymdy qujattamalyq negizi qalyptasty, onda álemdegi dinı qaıratkerlerdiń qazirgi zamannyń barlyq ózekti máseleleri boıynsha ortaq ustanymdary men kózqarastary kórsetilgen. Olardyń qatarynda dinaralyq únqatysý qaǵıdattary, jahandaný jaǵdaıyndaǵy mádenıetterdiń yqpaldastyǵy, jalpy adamı qundylyqtardy saqtaý, óskeleń urpaqty tárbıeleý, terrorızmge qarsy is-qımyl jáne basqa da máseleler bar. Astana sezderiniń qujattary konsensýs boıynsha qabyl­danǵan, birlesken is-áreket­terdiń nátıjesi bolyp tabylady. Budan keıin jıynǵa tóraǵalyq etýshi ótken jyly Astanada ótken sezge toqtaldy. Onyń toq­talyp ótkenindeı, 2015 jyly maýsymda ótken forým sezdi jete­k­shi dinı jáne saıası lıderler únqatysýynyń deńgeıine kóterdi. Sezd jumysyna alǵash ret BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, Iordanııa Koroli Abdalla II, Fınlıandııa Prezıdenti Saýlı Nıınıstıo jáne barsha dinı kóshbasshylar qatysty. Al búgingi forým osy únqatysýǵa jańa serpin beretin bolady. Osy jyldyń basynda álemniń ár túkpirinde terrorıstik aktilerdiń kezekti tolqyny oryn aldy. Biz terrorısterdiń is-qımyldarynyń ádisteri men túrleri keńeıe túskendigin kórip otyrmyz. Radıkaldy toptar turaqty qarjylandyrýǵa ıe bolyp, qazirgi zamanǵy tehnologııa­lardy tıimdi paıdalanýda ári olar «kvazımemlekettik qurylym» mártebesine ashyq túrde talaptanyp otyr, dep jalǵastyrdy sózin spıker. Mundaı jahandyq qaýip-qaterge kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana qarsy turýǵa bolady. Qazaqstan Prezıdenti konferensııa qatysýshylaryna joldaǵan Úndeýinde terrorızmdi oqshaýlaý táji­rıbesinen ony joıý­dyń jal­pyǵa birdeı strategııasyna kóshýge tabandy túrde shaqyryp otyr. Memleket basshysynyń usy­nys­­tary forýmnyń qorytyndy qu­ja­­tynda kórinis tabady dep senemin. Sóziniń sońynda Q.Toqaev dinge senetin adamdardyń senimin qorlaıtyn jaılarǵa da toqtaldy. Biz dinge senetin adamdardyń sezimin qorlaıtyn ekstremısterdiń dinge qarsy áreketin aıyptaıtyn ortaq pozısııany ustanǵanymyz jón, dedi ol osy jóninde. Bul oraıda, taǵy bir mindet alǵa shyǵady: hal­yq­­aralyq-quqyqtyq deńgeıde sóz bos­tandyǵy men Qudaıǵa til tıgi­zý­diń arajigin ajyratyp alǵan oryn­dy. Bul turaqty túrde nazar aýda­rýdy, únqatysýdy jáne ózara is-qımyldy talap etetin kúrdeli de jaýapty jumys. Sondyqtan bizdiń konferensııamyz osy jumysqa oń yqpal etýi qajet. Búgingi jıynda terro­rızmge qarsy is-qımylǵa la­ıyq­­ty úles qosatyn syndarly da je­­mis­ti talqylaý bolady dep senemiz. Dinder ártúrli, Qudaı bir, adamdar teń Aldymen sóz kezegin Birikken Arab Ámirlikteri Federaldyq Ulttyq Keńesiniń tóraıymy doktor Ámál Abdalla Ál-Kýbeısı aldy. Sózin osyndaı tamasha sharany uıymdastyrǵany úshin Qazaqstan basshylyǵyna alǵys aıtýdan bastaǵan ol odan ári oıyn terrorızm máselesine aýdarýmen sabaqtady. Terrorızm kedeıshilik pen bilim­sizdikten, basqa dindegilerdiń kóz­qarasyn bilmeýden jáne olarǵa tolerant­tylyq jasaı almaýdan bas­talady, dedi sheshen. Sondyqtan bul kúreste zulmattyń aldyn alý úlken ról atqarady. Terrorıstik uıymdar beleń alǵan kedeıshilik shegi sharyqtaǵan óńirlerde dinı tózimdilikke úndeıtin sharalar jıi ótkizilýi kerek. Olar mektepte ǵana emes, úıde de, túzde de, telearnalarda da, ınternette de qatar berilip jatqany jón. Qaı kúnde barlyq halyqtar aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde deıdi ǵoı. Bul kúreste de osyndaı ádis­terdi qoldaný kerek. Dinı aǵartý­shylyq fanatızmge berilip ketken óńirlerde halyqtyń kózin ashyp, sanalarǵa bilim nuryn quıady. Sondyqtan biz dindi aǵartýshylyq arqyly túsindiretin keń aýqymdy bilim keshenine kirisýge tıispiz, dedi Á.Ál-Kýbeısı. Ekinshi sóz EQYU PA Bas hatshysy Roberto Montellaǵa berildi. Sózin búkilálemdik tynyshtyq pen tatýlyqqa qyzmet etetin osyndaı sharany uıymdastyryp otyrǵan Qazaqstan basshylyǵyna alǵys aıtýdan bastaǵan ol kóterilip otyrǵan taqyryp tóńiregindegi birshama oılaryn ózi qyzmet etetin uıymnyń sheńberindegi sharalar negizinde áńgimelep berdi. Biz úshin osy aımaq elderimen parlamenttik únqatysýlar ornatýdyń mańyzy zor. Bizdiń uıymǵa Vankýverden Vladıvostokqa deıingi 57 memleket múshe ekenin bilesizder. Olardyń ekonomıkalyq damýy, saıası ustanymdary ártúrli bolǵanymen, álemdegi beıbitshilikti saqtaýǵa olar kedergi bola almaıdy. Kerisinshe, ekonomıkalyq jaǵdaıdyń ártúrli deńgeıde bolýy bir-biriniń ustanymdaryn syılap, ózara tózimdilik tanytqanda damýdyń dańǵyl jolyna birlesip túsirip, joǵary nátıjelerge qol jetkizip jatqan elderdi de kórip júrmiz. Bizdiń uıym da osyny qalap, barlyq memleketke jaqsy ekonomıkalyq jaǵdaı týǵyzýdy kózdeıdi. Toleranttylyq, tózim­dilik jáne ózara syılastyq, mine, osy qasıetter EQYU-nyń óz múshe­lerine taratyp otyrǵan dánderi. Barlyq kıkiljińderdiń tek qana kelissózder arqyly sheshilýi qajet­tigin de biz únemi nasıhattap otyramyz. Sonyń ishinde dinaralyq kelis­sózder de bizdiń uıymnyń bast­y ustanymdarynyń júzege asýyna óziniń ıgilikti yqpalyn tıgize alady. Sondyqtan biz dinı tózimdilik máselesine qatty kóńil bólip, arnaýly mamandar ustap otyrmyz. Uıymnyń Parlamenttik Assambleıasy da tamyryn tereńge jibergen kóptegen dinı kıkiljińder boıynsha únqatysýlardy alǵa jyljytýda ózindik alańǵa aınalyp keledi, dedi ol. Odan keıin sóz Saýd Arabııasy Koroldigi Konsýltatıvtik keńesiniń múshesi Ahmad ben Muhammad ál-Gamdıge berildi. Ol óziniń sózinde Saýdııa Koroldiginiń terrorızmniń kez kelgen túrin qoldamaıtyn beıbit, tolerantty el ekenin atap ótti. Bizdiń memleketimiz terrorızmniń aldyn alatyn sharalardy tııanaqtylyqpen júrgizip otyrady. Biz lańkestiktiń dini de, azamattyǵy da joq dep sanaımyz. Sondyqtan, ony qaı dinniń atynan jasalsa da qurtyp otyramyz. Saýdııa Koroldigi 2005 jyly terrorızmge qarsy ótkizilgen konferensııanyń bastamashysy boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU sheńberindegi terrorızmge qarsy ortalyq quryldy. Koroldik sol ortalyqtyń 10 mln. dollar bolatyn bıýdjetin qalyptastyrýdy óz moınyna aldy. Sóıtip, terrorızmge qarsy kúres ortalyǵynyń kúsheıýi men is-áreketiniń tıimdi bolýyna bizdiń elimiz óziniń qomaqty úlesin qosty, dedi sheshen. Odan ári ortalyqtyń jumysyna tereńirek toqtalyp ótti. Onyń halyqaralyq deńgeıde jumys isteıtindigi de ataldy. Odan ári sheshen Koroldikte terrorızmge qarsy áreket etetin qarýly top­tyń qurylyp, qazir tıimdi áre­ket etip júrgenin tilge tıek etti. Sózi­niń sońynda ol Saýd Arabııasy Koroldigi Islam dininiń atynan ja­sa­latyn terrorıstik áreketterdi qat­ty aıyptaıtynyn jetkizdi. Kelesi sóz EQYU PA vıse-pre­zı­denti, Grýzııa Parlamentiniń de­pýtaty Georgı Seretelıge beril­di. О́ziniń sózin sheshen dinniń adam­zat qoǵamyndaǵy orny men paı­dasyn kórsetýden bastady. Al dinı terrorızm halyqara­lyq turaq­syz­dyqtyń kórinisi, ol saıa­sı teke­tirestiń túlegi, dedi ol. Ter­­ro­rızmdi quryqtaý úshin onyń alǵy­­­shartyn anyqtaý kerek. Sony­men qatar, ony quryqtaýdy áskerı qı­myl­­darmen ǵana emes, kerisinshe, ún­­qa­ty­sý­lar arqyly adam qyr­ǵy­nyna jol bermeı jasaǵan durys. Son­daı-aq, ekonomıkalyq, ıdeo­lo­gııa­lyq, tipti, mádenı sharalardy da qol­danýǵa bolady. Adamdy syı­laý, onyń quqy men bostandy­ǵyn aıaq­qa baspaý – terrorızmniń aldyn alý­dyń eń basty alǵysharty. Tek osy­lar­dyń biriniń buzylýy ǵana terro­rıstik áreketterdiń óris­teýine jol ashady. Odan ári sheshen ózi qyzmet etetin EQYU PA osy ba­ǵyt­tarda úlken jumystar isteı­ti­nin tilge tıek etti. Sóziniń sońyn­da sheshen óziniń otany Grýzııa­da dinı tózim­di­lik­tiń berik qalyptas­qan­dy­ǵy maq­tan etýge turarlyq ekenin atap ótti. Osydan ári sóılegenderdiń arasynda Latvııa Respýblıkasy Seımi­niń depýtaty Ingýnda Sýdraba­nyń sózderi de áserli shyqty. Onyń aıtýyna qaraǵanda, Latvııa kon­fes­sııaaralyq jáne etnosaralyq únqatysýdyń úlgisi bolýǵa laıyqty elderdiń biri eken. Bizde túrli konfessııa­lar kıkiljińnen qashyp, bir-biri­men dostyq qatynas ornatýǵa asyǵady. Bizde adamgershilikti qor­ǵaı­tyn arnaıy qoǵam bar. Ol bas­qa qyz­metterimen qatar, dinı bir­les­tik­ter­diń de múddelerin qorǵap, olarǵa zańgerlik turǵyda qyzmetter de kórsetedi. Osynyń ózi dinder arasynda ózara senim týdyryp, olardy din atyn jamylatyn terrorızmge qarsy kúreste biriktiredi. Sonymen qatar, áleýmettik saýaldamalarǵa qaraǵanda, Latvııa turǵyndarynyń 40 paıyzy ózderiniń eshqandaı dinge kirmeıtindigin aıtqan. Odan ári sheshen álemdik qaıshy­lyqtar týraly aıtyp, ǵalym­dar­dyń zertteýlerinshe, 2016 jyly Jer turǵyndarynyń 1 paıyzyna barlyq álemdik baılyqtyń jartysy tıesili bolatynyn jetkizdi. Osydan keıin qandaı teńdik týraly aıtýǵa bolady? Biz kún saıyn ózin ǵana oılap, barlyq yryz­­dyqty jeke-dara qaltasyna bas­­qysy keletin adamdar týraly es­tip, bilip otyramyz. Olar úshin eń úlken qazyna tek aqsha, paıda, áleý­mettik mártebe. Adamgershilik jáne rýhanı qundylyqtardy olar bilmegenimen qoımaı, qoldarynan kelgen jerde aıaqqa basýǵa tyry­sady. Ekinshi jaqtan ashtyq, jetis­peý­shilik ulǵaıyp barady. Osy­nyń bári adamzattyń azýyna soqtyrary sózsiz. Bilim berý júıesi de adamgershilik qundy­lyqtardy taratýǵa emes, aqparat alý baǵytynda ǵana jumys istep ketti. Osynyń bári adamdardy ter­rorıstik aktiler jasaýǵa ıter­meleıdi. Olar terrorızm arqyly ar­mandaǵan dúnıelerine qol jet­ki­zetindeı kóredi, dep sheshen lańkestiktiń tórkini kedeı­shi­lik­te, sonyń ishinde rýhanı jáne adamgershilik qasıetterdiń joǵal­ǵan­dyǵynda ekendigin aıtty. Din – bitimgershilik quraly Ázerbaıjan Mıllı Medjlısi tóraǵasynyń orynbasary Bahar Muradova óz sózinde kún tárti­bindegi máseleniń ózektiligine keńi­nen toqtaldy. Terrorızm naqty bir óńirmen shektelmeıtindigin, ekst­remısterdiń dinı urandy óz maq­sattaryna, qylmys jolyna paı­­dalanýy qazirgi zamandaǵy ózekti másele bolyp otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Sol sebepti oǵan qar­sy kúreste búkil tetikterdi paı­dalanýymyz qajet, dep bir qaıyrdy sóziniń oraıyn. Ázer­baıjan da kóp konfessııaly el. Soǵan qaramastan, túrli din ókil­deri­niń yntymaǵy jarasym taýyp otyr. Elde jylyna bir márte máde­nıetaralyq dıalog ótkizilip turady. Onyń negizgi maq­saty túrli din ókilderiniń basyn birik­tirý jáne ózara túsinistiktiń mańy­zyn art­tyrý bolyp tabylady, dedi Qazaq­stannyń terrorızmge qatysty uıymdastyrǵan jıynyn tilge tıek ete otyryp. Ázerbaıjan Mıllı Medjlısi tóraǵasy orynbasarynyń pikirin­she, ekstremıstik ıdeologııa­ǵa qar­sy pármendi jumys júrgizý, sony­­men qatar, ǵalymdar saıasat­ker­l­er­men birlese otyryp, terro­rıs­­ter­diń tuǵyrnamasyna qarsy kúres­ti jandandyrýy qajet. Zor­lyq­­shyl ıdeıany ozyq ıdeıa ǵana jeńi­lis­ke ushyratady. Sol sebep­ti dinı qun­dylyqtardyń mańyz­dy­ly­ǵyn kúsheıte otyryp, dinı aǵar­tý­shy­lyqqa basymdyq bergende ǵana jumys nátıjeli bolady. Máskeý Patrıarhatynyń din­ara­­­lyq qatynastar boıynsha syrt­­qy shirkeýlik baılanystar bólimi­niń hatshysy, Reseı Dinara­lyq keńesiniń atqarýshy hatshysy Dmıtrıı Safonov óz sózinde ekstre­mıster din­niń atyn jamylyp, óz­deriniń aram pıǵyldaryn júzege asy­­ryp jatqandyǵyn jetkizdi. Eks­tre­mısterdiń Taıaý Shyǵys pen Sol­tústik Afrıkadaǵy jaýyz­­dyq­pen júrgizgen qandy oqıǵalaryn syn­ǵa alamyz. Qasıetti dinniń atyn ja­mylyp, olar ózderiniń áreket­terin iske asyrýda. Genosıdtiń kesi­ri­­nen jergilikti turǵyndar elin tas­­taý­ǵa májbúr bolyp, bosqynǵa aı­nal­dy, dedi reseılik meıman. Dmıtrıı Safonov ekstre­mıs­ter­den zardap shekken hrıs­tıan­­dar máselesine keńinen toq­tal­dy. Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı­dyń shıelenisýi, sońǵy jyldar ishin­de Mysyrdan júz myńdaǵan hrıs­tıannyń bosqynǵa aınalǵany áń­­gime arqaýyna aınaldy. Alaı­da, álem­dik qoǵamdastyqtyń bul máse­lege jetkilikti kóńil ból­­­meı otyr­ǵanyn, sol sebepti ha­lyq­­­aralyq ekstremızmge qar­­sy bel­sendi kúres júrgizý kerek­­ti­gin qaperge saldy. Bul óze­kti máse­lede saıasatkerler men din­ba­sy­lar birlesip áreket ja­sa­ǵan­­da ǵana tıimdi nátıjege qol jet­kizýge bolatynyn, olardyń beıbitshilikti ornyqtyrýda úlken ról atqaratynyn jetkizdi. Iran Islam Respýblıkasy Islam Konsýltatıvtik Keńesi tóraǵa­synyń burynǵy birinshi oryn­basary Saıd Muhammad Hassan Abýtorabı-Fard óz sózinde osyndaı alqaly jıynnyń beıbit ómir súrýge uıytqy bolatyndyǵyn jetkizdi. Irannyń tájirıbesinde din jaqsy úrdisterge, izgilikterge jol saldy, halyqtardyń birigýi­ne jol ashty. Iran qazir Taıaý Shyǵys­taǵy qaýipsiz eldiń biri bolyp tabylady, dedi Saıd Muhammad. Ol terrorısterdiń túpki maq­sa­ty tereńde jatqandyǵyn aıtty. «Ekst­remız­ge qarsy kúreste jeńis­ke jetý shekteýli ýaqytta múm­kin emes. Ekstremıster álemniń bar­lyq bóli­ginde bir tilde sóıleıdi – qoǵam­­daǵy yntymaqty buzǵysy kele­­di. Eýropadaǵy meshitterdi jarý, Irak pen Sırııadaǵydaı shirkeý­lerdi buzý sondaı nıetten týyn­daǵan. Olar ózderin durys joldamyz dep esepteıdi, basqa din­de­rmen dıalogqa kele almaıdy. Eń bastysy, terrorıster qaýip-qater­lerdi paıdalana otyryp, bılikke jetkisi keledi», – dedi ol. Búkilálemdik býddıster qaýym­dastyǵynyń bas hatshysy Fallop Taııarı bolsa, terrorıstik áre­ket­terdiń búgingi tańda búkil álem­ge úreı týǵyzyp otyrǵanyn aıta kelip, birde-bir din terrorızmdi qol­da­maıdy degen pikirin shegeleı jet­kizdi. Sondaı-aq, ol zorlyq-zom­bylyqqa qarsy áreketterdi eń­serý úshin dinder durys bilim taratýy qajettigin, tereń bilim almaǵan adam lańkesterdiń qarmaǵyna ońaı túsetindigi týraly usynysy jıynǵa qatysýshylardyń oıynan shyqqandaı boldy. Otbasynda, elde ǵana emes, jahandyq deń­geı­de beıbitshilik ornyǵýy kerek. Shyn máninde árbir din beıbit­shi­likti qoldaıdy jáne adamzat úshin eń mańyzdy másele – beıbit­shi­likti qamtamasyz etý. Árbir din­niń qaǵıdattary aqyldy bolý­ǵa, sonymen qatar, beıbit qatar ómir súrýge shaqyrady. Din zor­lyq-zombylyqtyń emes, bitim­ger­shiliktiń úlken quraly bolyp tabylady, dedi sheshen. Sóziniń sońynda Fallop Taııarı: «Úılesimdilikpen beı­bit qatar ómir súrý úshin óziń de úı­le­simdilikti nasıhattaýyń kerek», degen Býddanyń qanatty sózi bar eken­digin aıta kelip, jıynǵa qaty­sý­shy­lardy terrorızmge qarsy kúres­ti úılesimdilikpen júrgizýge shaqyrdy. GFR Býndestagynyń depýtaty Aksel Fısher: «Osy lańkestik áre­ketterge jaýapkershilikti óz­derin «ıslamdyq» dep ataıtyn top­tar alyp otyr. Alaıda, biz osy lań­kestik toptardy ıslamdyq uıym­dar dep sıpattaýdan bas tartýy­myz qajet. Atap aıtqanda, bul uıym­darda ıslam atyn jamy­lyp, ózderiniń talaptaryn qoıý­ǵa quqy joq», – dedi. Osy oraı­da A.Fısher barsha álemdi dinı qaýym­dastyqtardy qorǵaý kerektigin, qundylyqtardy lańkesterge qar­sy qoldaný qajettigin atap ótti. Ult­tyq bılikter dinı qoǵam­das­tyq­tar­dyń áleýetin kóbirek nazarǵa alýy tıis, dıalog qurý baǵytynda bel­sen­di jumys atqarýy tıis. О́z keze­ginde bul qoǵamdastyqtar beıbitshilikte ómir súrýdiń ortaq qundylyqtaryn nasıhattaýǵa erekshe mán berýi kerek. Biz bilim berý men áleýmettik saıasat arqyly lańkestik ortanyń qurylýyna tosqaýyl qoıa alamyz, dedi Býndestag depýtaty. Korol Abdalla atyndaǵy Halyq­­­­aralyq dinaralyq jáne máde­nıe­t­­aralyq ortalyqtyń bas dırek­tory Fahad Abýlnasr ózi basqa­ratyn uıymnyń maqsaty konfe­ren­sııanyń maqsatymen astasa­tyn­dyǵyn jetkizdi. Ártúrli din­der arasynda kópir ornatýǵa umty­lys. Túpki maqsaty áleýmettik teń­dik­ke qol jetkizý. Birde-bir din onyń aty­men zorlyq-zombylyq jasaý­ǵa jol bermeıdi. Kerisinshe, din ter­ro­rızm men ekstremızmge qatysty máseleni sheshýdiń joly bolyp tabylady, dedi Fahad Abýlnasr. Halyqaralyq konferensııa­daǵy sheshenderdiń sóziniń «bismillási» Qazaqstan Prezı­denti­ne alǵys aıtýdan, rıza­shy­ly­ǵyn bildirýden bastaldy. Álem­dik deńgeıdegi ózek­ti másele tóńi­regindegi jıyn­ǵa bas­tama­shy­lyq tanyt­qany úshin. Ne deımiz, elordada ótken konfe­ren­sııanyń saýaby mol bolsyn deımiz-daǵy. Saýaby mol bolsyn demekshi, kon­ferensııanyń sońynda «Dinder ter­rorızmge qarsy» kon­fe­ren­sııa­­syna qatysýshylar málim­deme qabyldady. Izgiliktiń, beı­bit­­shi­liktiń belgisindeı bol­ǵan sol má­lim­deme dúnıeniń túk­pir-túkpirine taralatyn bola­dy. Al onyń qys­qa­sha mazmuny tómen­degideı. Málimdeme – mán-jaıdy naqtylaıtyn qujat Iаǵnı, onda qatysýshylar biryń­ǵaı dinı rýhanııatqa, halyq­aralyq qaýipsizdikke jáne adamzattyń órkendeýine tóngen asa qaýipti jáne kúrdeli qaterlerdiń biri retinde barlyq túrdegi jáne kórinistegi terrorızm men zorlyqshyl ekstre­mızmdi úzildi-kesildi aıyp­taı­tyn­­dyqtaryn aıtady. Sanda­ǵan jazyqsyz adamdardyń ómirin qıyp, adam quqyqtary men er­­kin­­dik­terin buzyp, tutas ulttar men mem­leketterdiń qasi­retine aınal­ǵan, álemniń túrli aımaq­tarynda oryn alyp jatqan qatygez ter­rorıstik aktiler biz­diń janymyzdy túrshiktirdi. Álemniń keıbir aı­maq­taryndaǵy dinı qaýym­dardyń qasiretterin qaı­ǵyra qabyl alamyz. Júz myń­daǵan beıbit turǵyn óz úı­lerin tastap, terrorıster ǵızzat­­ty dinı kóshbasshylarǵa shabýyl jasaýǵa umtylýda. Ejel­gi dinı eskertkishter men qasıet­ti oryndarǵa úlken zııan kel­ti­ril­­di, deıdi konferensııaǵa qatysýshylar. Sondaı-aq, olar ózderiniń tole­rant­tylyq, beıbit qatar ómir súrý jáne dinaralyq dıalog qaǵı­dattaryna qaıta nazar aýdara oty­ryp, dinder men olardyń sımvol­daryn qaralaýǵa (dıffamasııa) tyıym salý týraly BUU Bas As­samb­leıasynyń qararyn qabyl­daý­dyń mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdarady. Halyqaralyq terrorızm dinı urandardy jamylý arqyly adamnyń quqyqtary men erkindikterin taptap, adamzat órkenıetiniń mádenı jáne rýhanı murasyna eleýli zalal keltirip, konfessııaaralyq úıle­sim­diliktiń bedelin túsirip, oǵan qaýip tóndirip otyrǵanyna zor alańdaýshylyqpen qaraımyz. Ekstremızm men terrorızm ıdeo­logııasy dinderdiń gýmanıstik tabıǵatyna qaıshy keledi dep sanaımyz jáne dinge senýshilerdiń konfessııalyq-doktrınalyq kóz­qarastaryn radıkaldandyrýǵa baǵyttalǵan terrorısterdiń umty­lystaryn úzildi-kesildi aıyptaımyz, óıtkeni bul halyqtardyń rýhanı biryńǵaılanýyna jáne olar­dyń ózara kemeldenýine, turaqtylyqty qamtamasyz etýge jáne halyqaralyq qaýipsizdikke orny tolmas zııan keltiredi, deıdi ózderiniń málimdemelerinde qatysýshylar. Osy oraıda olar memleketter óz ıýrısdıksııasyndaǵy barlyq azamattardy terrorıstik aktilerden qorǵaý úshin sharalar qabyldaýy tıis ekendigin moıyndaı otyryp, terrorızmge jáne zorlyqshyl ekstremızmge qarsy kúres turǵysynan adamdardyń quqyqtary men negizgi erkindikterin kótermeleý jáne qorǵaýdyń asa mańyzdy ekenine aıryqsha nazar aýdarady, sonymen birge, ekstremıstik ıdeologııa aldynda jastardyń meılinshe álsiz bolyp bara jatqanyna qatysty erekshe alańdaýshylyq bildire otyryp, barlyq elderdi radıkalızasııanyń, terrorızmniń jáne zorlyqshyl ekstremızmniń aldyn alý úshin jastardy tartyp, olardyń quqyqtary men múm­kindikterin keńeıtýge baǵyt­talǵan kúsh-jigerdi eseleı túsýge shaqyrady. Ekstremıstik ıdeologııamen kúres turǵysynan jas­tardy tárbıeleýdegi áıelder men otbasynyń rólin erekshe atap kórsetip, ekstremıstik jáne ter­rorıstik ıdeologııaǵa utym­dy túrde qarsy turý úshin halyq­ty sáıkes dinı bilimmen jáne dinı kóshbasshylardy arnaıy daıyn­dyqpen qamtamasyz etýdiń mańyz­dylyǵyna nazar aýdarady. Túrli saıası deńgeılerde she­shim­­­der qabyldaýǵa áıelder men jas­­tardy qatystyrýdyń mán-ma­ńy­zyn basa kórsetetin Birikken Ult­tar Uıymy Qaýipsizdik Keń­e­siniń 2250 jáne 1325 qararlaryn qol­daıtyndaryn aıta kele, qaty­sý­­shylar terrorızm men zor­lyq­­shyl ekstremızmdi birde-bir násil­ge, etnostyq tekke, ultqa nemese dinge balaýǵa bolmaıtyny men balanýǵa tıis emes dep sene­tin­dikterin bildiredi. Sonymen qatar, sharaǵa qaty­sý­shylar BUU-nyń Jahandyq kontr­terrorıstik strategııasyn odan ári ilgeriletýdi qoldaıtyndyqtaryn aıta kelip, memleketterdi osy strategııany is júzinde iske asyrýǵa kúsh salýǵa jáne terrorızmniń halyq­aralyq anyqtamasyn ázirleý bo­ıynsha mámilege kelýge shaqyrady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń Jahandyq kontrterrorıstik stra­tegııa erejeleri men BUU Qaýip­sizdik Keńesiniń qararyna sáıkes, BUU-nyń aıasynda jahandyq antı­terrorıstik koalısııa qurý jáne BUU-nyń terrorızmmen kúres jónindegi máseleniń bárin qamtıtyn qujatyn qabyldaý týraly bastamasyna qoldaý bildiredi. Álem qaýymdastyǵyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń soǵystar men janjaldar vırýsyn joıý bo­ıynsha úılesimdi jáne jaýapty is-qımyldar usynatyn «Álem. HHI ǵasyr» atty Manıfesin qol­daýǵa shaqyramyz. Iаdrolyq terrorızm qaýpine baılanysty erekshe alańdaýshylyq bildiremiz. Álem qaýymdastyǵyn aýqymy bo­ıynsha jahandaǵy tórtinshi ıadrolyq arsenaldan bas tartqan, osydan 25 jyl buryn Semeı ıadro­­lyq synaq polıgonyn ja­ýyp, barsha planetanyń qaýipsiz bola­shaǵyna teńdessiz úles qosqan Qazaqstannyń jolyn úlgi tutýǵa shaqy­ramyz, deıdi halyqaralyq konferensııaǵa qatysýshylar óz­deriniń málimdemelerinde. Álısultan QULANBAI, Jaqsybaı SAMRAT, Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan»