Alty jyl arpalysqan áke

qyzynyń ólimine kinálilerdi jaýapqa tartýdy talap etedi Táýelsizdik jyldarynda elimizde týberkýlezben syrqattaný – 9, al onyń saldarynan oryn alatyn ólim-jitim 66 paıyzǵa tómendegen. Bundaı kórsetkish, árıne, kóńilge qýanysh, bolashaqqa degen senim uıalatady. Alaıda, osyndaı ońdy kórsetkishter bederinde baýyr eti balasynan aıyrylyp, qaıǵy shegip júrgen azamattarymyz da joq emes. Solardyń biri Qostanaı oblysy Arqalyq qalasynyń turǵyny Temirbek Omarov  qyzynyń ólimine qatysy bar dárigerlerdi jáne olarǵa ashylǵan qylmystyq isti ilgeriletýge tıisti organdardy alty jyl arpalyssa da jaýapqa tartý múmkin emestigine kózi ábden jetkendikten redaksııaǵa hat jazyp, osy máseleniń túıtkilin tarqatyp berýdi surapty. Qyzynyń týberkýlezden kóz jumýyna baılanysty oǵan ki­nálilerdi anyqtap, jaýapqa tartý máselesinde T.Omarovtyń jaz­baǵan jeri joq eken. О́ıtkeni, qyzynyń óliminen keıin arada alty jyl ótse de kináli adamdardy qylmystyq jaýapkershilik­ke tartý máselesi áli kúnge alǵa jyl­jymaı, aýada ilinip tur. Nelikten? Qylmystyq isti jyljytpaı otyrǵan quqyq qorǵaý organy isi durys pa? Osyǵan oraı biz Astana qalasy Ad­vokattar alqasynyń múshesi Amanjol Muhamedııarovtyń pikirin bilgen edik. Onyń aıtýynsha, aldymen adam ólimi men dárigerler tarapynan júrgizilgen emniń arasyndaǵy baılanysty anyq­tap alǵan jón kórinedi. Osy ekeýiniń biri oryndalmasa, onda qylmystyq quram, odan týyndaıtyn jaýapkershilikti júzege asyrý ońaı bolmaıdy eken. Eger qylmystyq isti júrgizetin tergeýshi sot-medısınalyq sa­raptamaǵa qajetti barlyq málimetterdi jetkizip bergende, onda onyń nátıjesi de durys baǵytta órbıtin edi. Osynyń barlyǵyn qaperge alǵan advokat T.Omarovqa ob­lys­tyq prokýratýraǵa, Bas prokýratýraǵa, tipti, bolmasa BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi bıýrosyna aryzdaný kerektigin erekshe atap kórsetti. Jalpy, elimizde týberkýlezben kúres memlekettiń áleýmettik saıasatyndaǵy mańyzdy ári basym baǵyttarynyń biri sanalady. Sondyqtan da, óńirlerde týberkýlezben syrqattanǵan adamdarǵa kórsetiletin áleýmettik kómekti qarjy­landyrý ulǵaıyp keledi. Máselen, 2015 jyly áleýmettik qoldaýǵa 714 mln. 97,2 myń teńge bólinse, al 2014 jyly bul soma 553 mln. 600,8 myń teń­geni quraǵany belgili. Biraq soǵan qaramaı, óńirlerde bul aýrýdyń aldyn alý sharalary áli de tolyq sheshimin taýyp otyr deýden aýlaqpyz. Oǵan on alty jasqa kelgen shaǵynda Gaýhar Temirbekqyzynyń 2010 jyldyń 22 jeltoqsanynda ish qýysyna eki ret jasalǵan ota­dan kóz jumǵany mysal bola alady. Qyz máıitine der kezinde patologoanatomııalyq zertteý júrgizilmegendikten, qyzdyń ólimi men dárigerler eminiń arasyndaǵy baılanys­ty anyqtaý da múmkin emes­ke aınalǵan. Eksgýmasııa ótkizý úshin Arqalyq qalasyndaǵy sot-saraptamalyq bıýrosynyń sarapshysy Iý.Kýrnosovtan jaý­ap alynǵan kezde, ol máıittiń jerlengennen beri kóp ýaqyt ótkendigin, sondyqtan da ishki organdarynyń shirýine baılanysty tıimdi dıagnostıka qoıý múmkin emestigin alǵa tartypty. Osyny qaperge alǵan Arqalyq qalalyq prokýratýrasy qyz ákesi T.Omarovtyń 2016 jyldyń 11 sáýirinde kelip túsken shaǵymyn qanaǵattandyrýsyz qaldyrǵan. Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin aldymen barlyǵy neden bastalǵand­yǵyn atap kór­setkenimiz oryndy. O bas­ta, óz qyzynyń densaýlyǵyna alańdaı bas­taǵan áke ony Ar­qa­lyq týberkýlezge qarsy dıspanseriniń balalar dárigeri G.Qoıshyǵulovaǵa ertip aparǵan kórinedi. Alaıda, dáriger balany  emhanaǵa kórsetý kerek dep shyǵaryp salypty. Eger sol jerde balanyń deńsaýlyǵyna durys dıagnoz qoıyp bergende, bálkim, mundaı qaıǵyly jaǵdaı oryn almas pa edi. Sodan qyzynyń solǵyn tartyp bara jatqan júzin kórgen áke ony Arqalyq óńirlik emhanasynyń balalar dárigeri L.Kotovaǵa aparǵan. Dáriger Gaýhardy qazan aıynan bastap qarashanyń sońyna deıin eki aı kúndizgi stasıonar jaǵdaıynda emdegen. Biraq em qonbaı, bala kerisinshe kúnnen-kúnge júdep, tamaqqa tábeti tartpaı sola bas­taıdy. Dıagnozyn durys qoımaı, ártúrli dárilermen emdegendikten bala qatty aýy­ryp qalady. Osy rette taǵy bir jaıtqa nazar aý­darta ketý kerek. Qyz aýrýynan aıyǵa qoımaǵan soń ony Qos­tanaı oblystyq júıke aýrý­lary mamanyna konsýltasııaǵa jibergen. Ol ol ma, 28.11.2010 jyly saǵat 19:45 kezinde jedel járdemmen jetkizilgen Gaýhardy Arqalyq óńirlik aýrýhanasynyń hırýrgi balanyń qursaq qýysy organdarynyń ótkir hırýrgııalyq aýrýynyń belgilerin joqqa shyǵaryp, aýrýhananyń juqpaly aýrýlar emdeıtin bólimine jatqyzypty. Bul rette bala ata-anasynyń Gaýhardyń dene qyzýy kóterilgenine, álsizdigine jáne ishiniń qatty búrip aýyrǵanyna nazar aýdartqan shaǵymdary da qaperge alynbaǵan. Sondaı-aq,  naýqasqa orta túrdegi ótkir enterokolıt, jeńil túrdegi gıpohromııalyq anemııa dıagnozdary qoıylǵandyǵy belgili bolyp otyr. Tek 2010 jyldyń 29 qarashasynda ǵana sta­sıonarlyq naýqastyń medısınalyq kartasynda syrqattyń ishi aýyratyny, jaǵdaıy ortasha ekendigi kórinis tap­qan. Sonymen qatar, balanyń terisi aq, qurǵaq, ishi kepken, qataıǵandyǵyn, tipti, balanyń ishin ustaǵan kezde aýyrǵannan jylaǵany da jazylypty. Tek tórtinshi kúni degende, ıaǵnı 1 jeltoqsanda hırýrg D.Álmaǵanbetov «Kók ettiń talaý­rap aýrýy» (perıtonıt) dıagnozyn qoıyp, sodan keıin ǵana qyzdy hırýrgııa bólimine aýystyrý múmkin bolǵan. Sodan balaǵa laparotomııa jasalyp, bıopsııa alynyp, gıstologııalyq zertteý júrgizý úshin tekseriske jiberilgen. Jansaqtaý bóliminde em qabyldaǵan balanyń bo­ıynda týberkýlez prosesi júrip jatqandyǵy 2010 jyldyń 8 jel­toqsanyndaǵy gıstologııalyq tekse­ris nátıjesinde anyq­talyp otyr. Sol kúni Gaý­harǵa to­lyq­­qandy hımııaterapııa ta­ǵaıyndalǵanyn ftızıope­dıatr S.Kargınanyń bergen jaýaby aıqyndap berdi. Bul oraıda dárigerler tarapynan balany emdeý úshin arnaıy dáriler qajettigin aıtqan sózderin de qaperge sala ketken jón. Ony alý úshin bala ákesi «Arqalyq qalasy týberkýlezge qarsy dıspanser» MM bas dárigeriniń orynbasary M.Spandııarovqa júginedi. Bul saraptama qorytyndysy áli da­ıyn bolmaǵan kez. Sondyqtan da, bas dárigerdiń orynbasary dárini tek gıstologııa qorytyndysynyń nátıjesi boıynsha ǵana bere alatynyn alǵa tartypty. Al balasyna dári berilmeı jany qınalyp jatqanyna shydaı almaǵan sharasyz áke dárigerlerdi raıynan qaı­tarmaq bolyp «Nur Otan» partııasyna aryzdanady. Sonda da týberkýlezge qarsy dıspanserdiń bas dárigeri S.Mu­hamedjanov orynbasarynyń jaýa­byn qaı­talaıdy. Partııa aldyna ekinshi ret barǵannan keıin, araǵa tórt kún salyp qajetti dáriler berile bastapty. Biraq bul kezde bala densaýlyǵy tipti, nasharlap ketken. Sodan Gaýhardy 2010 jyldyń 11 jeltoqsanynda Qostanaı oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserine san­avıasııamen jetkizgenimen dárigerler qyzdyń ómirin saqtap alyp qala almady. Eger dárigerler der kezinde aýrýdy anyqtap, emdegen kezde bala janyn saqtap qalýǵa bolady eken. Ony Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq jáne áleýmettik damý mınıstrligi Medı­sınalyq jáne farmasevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti anyqtap beripti. Sóz reti kelgende eskere keter jaıt, 2012 jyly tirkelgen týberkýlezben syrqattanǵan adamdardy emdeý tıimdiligi 75,1%-dy qurasa, DDSU baǵalaýy boıynsha, bul kórsetkish barlyq Eýropalyq odaq el­deri arasynda joǵary eken. Alaıda, elimizde bul másele áli de aqsap keledi. Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti keltir­gen dáıekterine qaraǵanda, Gaýhardyń jaǵdaıynda kezinde birqatar emdeý-dıagnostıkalyq sharalar ótkizilmegen. Tarqatyp aıtqanda, «Arqalyq óńirlik týberkýlezge qarsy dıspanseri» MM-niń ftızıopedıatr dári­geri G.Qoıshyǵulova balany qabyldaǵany jóninde onyń medısınalyq kartasyna eshteńe jazbapty. Laparotomııa arqyly anyqtalǵan (01.12.2010 jyly) týberkýlezdik perıtonıtke qarsy emdi ftızıopedıatr S.Kargına tarapynan taǵaıyndalmaǵany óz aldyna bólek áńgime. Al «Arqalyq óńirlik emhanasy» KMK-niń dárigeri L.Kotova týberkýlez prosesiniń bas­talýyna oraı ftızıatr dárigermen keńes­peı, ózinshe áreket etken. Sol sııaqty «Qos­tanaı oblystyq aýrýhanasy» MKQK gınekolog-endokrınolog dárigeri tarapynan 2010 jylǵy 24-25 qarashada balanyń ish qurylysyna ýltradybystyq zertteý nátıjesi bo­ıynsha sholý rentgenografııa­sy jasalmaǵany, hırýrgpen keńesilmegeni atap kórsetiledi. Sondaı-aq, «Arqalyq óńirlik aýrýhanasy» MKQK 28.11.2010 jyly aýrý stasıonarǵa túsken kezde hırýrg ish qurylysyna qosymsha zertteý júrgizý amaldaryn (ish qurylysyn ýdz jáne dıagnostıkalyq laparoskopııa) qarastyrmaǵany belgili bolyp otyr. Mine, baıqasańyz osynshama qa­­telikterge jol berilgen. Qaıtys bolý týraly kýálikte 22.12.2010 jyly G.Temirbekqyzy ókpe-júrek jetis­peý­shiligi, ish (qursaq) qýysynyń tý­berkýlezi jáne shektiń jabysyp júrmeı qalýynan úzilgendigi naqty kórsetilgen. Densaýlyq saqtaý mınıstriniń №466 buıryǵymen bekitilgen alǵashqy medıko-sanıtarlyq kómek júıesinde jáne týberkýlezge qarsy kúres uıymdarynda týberkýlezdi anyqtaý, tirkeý, emdeý jáne dıspanserlik baqylaý nusqaýynyń talaptary buzylǵany naqty dáıektermen dáleldenip otyr. Osyǵan sáıkes Arqalyq óńirlik emhanasynyń dárigeri L.Kotovaǵa eskertý jasalǵan. Sondaı-aq, Arqalyq óńirlik aýrýhanasynyń hırýrg dárigerleri D.Álmaǵanbetov pen Iý.Mateıge jazbasha túrde ǵana sógis jarııalanǵan. Al kisi ólimine sógis degen ne? Sodan balasynyń qazasyna oraı jan azabyn tartyp ke­le jatqan jáne alda da sanasynda máńgi qalyp qoıatyn esteliktermen ómir keshetin áke Temirbek Omarovtyń sotqa júginbeýge amaly qalmaıdy. Sóıtip, ol «Arqalyq óńirlik aýrýhanasy» KMK-dan, Qostanaı oblysy ákimdigi densaýlyq saqtaý basqarmasyna qarasty «Arqalyq óńirlik týberkýlezge qarsy dıspanseri» MM-den, sondaı-aq, «Arqalyq óńirlik emhanasy» KMK-den moraldyq zııan óndirý arqyly olardyń balasynyń ólimine kináli ekendigin dálel­demek bolǵan. Onysy nátıjesiz de emes. Qalalyq sot sheshimimen Temirbek Qalyquly Omarov paıdasyna «Arqalyq óńirlik aýrýhanasy» kommýnaldyq memlekettik kásipornynan 300000 teńge;  Qostanaı oblysy ákimdigi densaýlyq saqtaý basqarmasyna qarasty «Arqalyq óńirlik týberkýlezge qarsy dıspan­seri» memlekettik mekemesinen 250000 teńge; «Arqalyq óńirlik emhanasy» kommýnaldyq memlekettik kásipornynan 350000 teńge moraldyq zııan óndirilip otyr. Talapker bul rette dárigerlerdiń kinálary dáleldengenmen, áli kúnge deıin olar tarapynan keshirim suralmaı, qaıta sot sheshimin daýlap, óz kinálaryn moıyndamaı otyrǵandyǵyna narazy. О́ıtkeni, o basta durys dárigerlik kómek kórsetilgende balany aman qalyp qalýǵa múmkindik bolǵan kórinedi. Sondyqtan da, apellıasııalyq sot alqasy medısınalyq me­ke­melerdiń apellıasııalyq shaǵymdaryn qanaǵattandyrýsyz qaldyrdy. Sol sııaqty Qostanaı oblystyq sotynyń kassasııa­lyq alqasy da buǵan deıingi sot sheshim­derin kúshinde qaldyryp, medısınalyq mekemelerdiń kassasııalyq shaǵymdaryn qanaǵattandyrmaı tastady. Sondaı-aq, isti tergeýdi sóz­buı­daǵa salǵany úshin Arqalyq qalasy IIB tergeýshisi R.Asqardy, mekemelik baqylaý tıisti dárejede bolmaǵany úshin Arqalyq qalasy IIB tergeý bólimshesiniń bastyǵy D.Nurtaıdy jáne Arqalyq qalasy IIB bastyǵynyń orynbasary A.Madıarovty tártiptik jaýaptylyqqa tartý maqsatynda tártiptik is júrgizýdi qozǵaý týraly qaýly qabyldanyp, qaraýǵa Qostanaı oblystyq IID-niń bastyǵyna joldanǵan. Arqalyq qalasy prokýrorynyń m.a. 1 sy­nypty zańgeri A.Saǵynaev G.Temirbekqyzynyń qaıtys bolýy faktisi boıynsha qursaq qýysy týberkýlezi prosesiniń ýaqtyly dıagnos­tıkasy jáne bilikti medısınalyq kómek bolǵan jaǵdaıda qyzdy aman alyp qalýǵa bolatyndyǵymen kelise otyryp, biraq máıittiń patologoanatomııalyq zertteýi bolmaǵandyqtan ólim men júr­gizilgen emniń arasyndaǵy tike­leı baılanysty anyqtaý múmkin emes degendi jetkizgen. Bul arada eskere ketetin jaıt, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi me­dısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyz­metti baqylaý komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti qyzynyń máıiti­ne patologoanatomııalyq zertteý ákesiniń aryzy negizinde ótkizilmegeni kórsetilipti. Qy­zynyń qazasy janyna batyp júrgen áke sol mezet durys ta sheshim qabyldaı almaǵany túsinikti de. Alaıda, osynyń barlyǵy tergeýshiler tarapynan eskerilmegen. Sondyqtan, qyzynyń óli­mine se­bepshi bolǵan jandardy jaýapqa tartý úshin alty jyl boıy arpalysqan  T.Omarov Arqalyq qalasy IIB tergeý bóliminiń tergeýshilerin, qyzyn ajal aýzynan qutqarýy tıis aq halattylardy qylmys­tyq jaýapkershilikke tartýdy ǵana surap otyr. Al mindetine salǵyrt qaraǵan dárigerlerdiń isi dáleldenip turǵanda nege olar qylmystyq jaýapqa tartyl­maıdy? Soǵan saı adam ólimine baılanysty dárigerlerdi qylmystyq jaýapqa tartpaǵan tergeýshiler isi neni bildiredi? Buǵan tıisti oryndar ne deıdi? Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»