Tólemde irkilis bolmasyn

Keshe Májilis Tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetovtiń tóraǵalyǵymen palatanyń kezekti jalpy otyrysy boldy. Qaralýǵa tıisti zań jobalary sırep qalǵan ba, áıteýir, qazir jalpy otyrystardyń kún tártibine tek 1-2 zań jobasy ǵana engiziletin bolyp júr, onyń da jartysy qorytyndy ázirleýge arnalǵan. Keshegi otyrysta da kún tártibine úsh-aq másele engizilipti. Onyń birinshisi «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» zań jobasy, ekinshisi osy zańǵa baılanysty keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly ilespe zań jobasy. Úshinshi másele TMD elderiniń arasynda birlesken jedel-tergeý toptaryn qurý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly boldy. Alǵashqy eki másele bo­ıynsha Ulttyq Bank tóraǵasy Danııar Aqyshev baıandama jasady. Tólemder men tólem júıeleri bizde baıaǵydan beri qalyptasqan, osy ýaqytqa deıin bul áreketterdi quqyqtyq turǵydan «Aqsha tólemi men aýdarymy týraly» Zań rettep kelgen. Jańa zań jobasy sony jetildirip, atalǵan zańnyń kúshin joıýdy kózdeıdi eken. Bul týraly Ulttyq Bank tóraǵasy: «Tólem rynogy jumys isteý sa­lasynda quqyqtyq negizdi qurý jáne qarym-qatynastardy ke­shendi retteý, sondaı-aq, tólem­der men aqsha aýdarymyn júzege asyrý rásimderi boıynsha normalardy jetildirý maqsatynda jańa zań jobasyn ázirleý qa­jettiligi týyndady», dedi. Jańa zań jobasynyń negizgi baǵyttary qataryna: 1. Tólem júıe­leriniń jumysyn reglamentteý. 2. Tólem qyzmetteriniń naryǵyn retteý. 3. Tólemder men aqsha aýdarymdaryn júzege asyrý tártibin aıqyndaý jatqyzylǵan. Ony ázirleý barysynda Eýropalyq odaq elderiniń, Sıngapýrdyń, Anglııanyń jáne t.b. elderdiń tájirıbeleri úlgi retinde eskerilipti. Bári de túsinikti qarapaıym zań jobasy bolǵanymen, depýtattar oǵan qatty shúıligip, birshama suraq qoıdy. Biraq kóptegen suraq atalǵan zań jobasy sheńberinen shyǵyp, jalpy banktik operasııa­lar, onyń monıtorıng qyzmeti, agrobank qyzmetin qalpyna kel­tirý sııaqty máselelerge de aýysyp jatty. Sonyń ishinde depýtat Muhtar Tinikeevtiń Ulttyq Bank­ti negizsiz aıyptap, «ekinshi deń­geıdegi bankterge «kryshevat» etedi» degen sekildi krımınogendik júıeniń sózderin qoldanyp, parla­mentarıılik leksıkonnyń ádebi­nen attap sóılegeni qulaqqa jaǵymsyzdaý tıgenin aıta ketýimiz kerek. О́ziniń suraǵynda ol Ulttyq bankti negizinen halyqqa qarsy zańdar ákeledi dep te aıyptap, sonyń mysalyna saqtandyrýdy ıslamdyq qarjylandyrý, kol­lek­torlyq is-áreketter týraly zań jobalaryn atady. Osylaısha ózine eriksiz nazar aýdartqan de­pýtattyń sondaǵy suramaǵy: tranzaksııa úshin alynatyn paıyzdyq mólsherlemeni jańa zań jobasy tómendete me degen qarapaıym ǵana dúnıe eken. Ulttyq bank tóraǵasy oǵan jańa zań jobasynyń qoldanys­taǵy­dan artyqshylyǵy týraly aıtyp ketti de, naqty jaýap ber­medi. Alaıda, M.Tinikeev osy su­raqty ekinshi ret qoıǵanda ǵana D.Aqyshev tranzaksııa úshin alyna­tyn aqynyń paıyzyn ban­ko­mattyń ıeleri bolyp tabyla­tyn ekinshi deńgeıdegi bank­ter ózderi anyqtaıtynyn aıtty. Bul básekelestik ortanyń ózderi bel­gileıtin máselesi, bizdiń oǵan ara­­lasymyz joq, dedi tóraǵa. Zań jo­basy maquldanyp, ekinshi oqy­lymǵa ázirlenýge jiberildi. Basqa zań jobalary da tolyqtaı maqul­dandy. Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń depý­tattar ortalyq atqarý organ­daryna ar­naǵan ózderiniń depý­tat­tyq saýal­daryn jarııalady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»