Shalqar kóli. Batys Qazaqstandaǵy bul tabıǵat syıy qazir múshkil halde. Jabaıylyq pen ıesizdiktiń úlgisin kóremin deseńiz, osynda kelińiz. Bir qynjylarlyǵy – sońǵy 15-16 jyldyń tóńireginde oblys tizginin ustaǵandar negizgi qyzmetterine dendep kirispeı jatyp Shalqar kóli mańaıyn abattandyrýdy qolǵa alamyz, ony sheteldik týrıster men demalýshylardyń úlken suranysyn týǵyzatyndaı deńgeıge jetkizemiz degen saryndaǵy qurǵaq sózden bastaǵan. Sóıtip, bastamaı jatyp tastaǵan. Osylaısha, is pen sóz qabyspaı, onyń sońy sıyrquıymshaqtanyp, sý aıaǵy qurdymǵa ketip tynýda.
Tipti, osydan eki-úsh jyl buryn Shalqar kóli aýmaǵyn Býrabaı deńgeıindegi kýrort jasaý jónindegi jobalar jasalyp jatqandaı kúı keshkenimiz de ras. Sol kezde oblys basshylyǵynda bolǵandar Shalqar kólin 2050 jyldarǵa taıaý halyqaralyq deńgeıdegi servıstik qyzmet óte joǵary damyǵan balamasy joq týrıstik ortalyqqa aınaldyramyz degen. Osyndaı sıpattaǵy áńgimeler jergilikti BAQ-tarda birinen soń biri berilip jatty. Biraq nátıje bolmady.
Ras, jaz kezderinde Shalqar kóliniń jaǵasynda ornalasqan Saryómir aýylynyń turǵyndary demalýshylarǵa arnalǵan kıiz úıler tigip júr. Buǵan kúnkóristiń qamy degennen artyq eshteńe aıta almaımyz. О́ıtkeni, álgi kıiz úılerde eń qarapaıym degen sanıtarlyq erejeler men normalar saqtala bermeıdi. Dárethananyń jaı-kúıi budan da soraqy. Onyń ózi turǵyndarǵa jetpeıdi. Ilýde bireý-aq.
Onyń ústine sońǵy jyldary Shalqar kóliniń sýy burynǵy taza, móldir kúıi men kelbetin joǵaltyp, únemi lastanyp turady. Ásirese, kóldiń jaǵalaýy kúlgin-jasyl túske enip, qoıýlanyp, laılanyp turatyny oǵan demalýǵa kelgen el-jurtty biraz abyrjytýda. Mundaı kórinis sońǵy jyldary qalypty úrdiske aınaldy dese de bolǵandaı. Árıne, sý quramynda bakterııa men mıkrobtar, adam densaýlyǵyna qaýip tóndiretindeı ózge de zııandy qaldyqtar kezdesti degen jamanat habardy ázirge estı qoıǵanymyz joq. Estimeı-aq ta qoıaıyq. Degenmen, kól sýynyń ózinen ózi laılanyp, lastanýyna, sý ishinde myń san jińishke talshyqtar qaptap júretinine ekologııalyq turǵydan tıisti baǵa berilgeni jón demekpiz.
О́tken aptada búginde Germanııada turyp jatqan qandastarymyz Shalqar kóline shomylýǵa barǵan eken. Osy kezde olar joǵaryda aıtylǵandaı kórinisterge kýá bolǵannan keıin, birden shoshynyp, sýǵa túspek túgili, sol sátte kólikteriniń basyn keri burypty. Taǵy bir aıtaıyn degenimiz, 90-jyldary Shalqar kóli aýmaǵyndaǵy oń jáne teris ekologııalyq qubylystardy baqylap otyratyn arnaıy ekolog shtaty taǵaıyndalyp, ol ózine tıisti mindetter men talaptardy atqarǵan bolatyn. Keıin bul qyzmet túri joıylyp ketti. Basqasy basqa, ekologııalyq ahýaly udaıy nazarda bolatyn Shalqar kóli sekildi halyq jıi ári kóp keletin tabıǵattyń qaıtalanbas múıisinde ekolog shtaty qysqartýdyń qamytyna kılikkeni orynsyz-aq. Budan utylmasa eshkim de utpaıdy der edik.
Bıylǵy naýryz aıynyń aıaq sheninde Prezıdent Jarlyǵymen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi qyzmetine Altaı Kólginov taǵaıyndaldy. Oblys basshysy óziniń jańa qyzmetine kiriskennen keıin óńirge ınvestısııa tartý máselelerine basa kóńil bóle bastaǵany, osy oraıda alys jáne taıaý shetelderdegi ınvestorlarmen kezdesip, olarmen kelisim jasaǵany óńir turǵyndarynyń kóńilinen shyǵyp otyr. Soǵan qaraǵanda, Shalqar kóline qatysty da ınvestısııalyq jobalar qolǵa alynýy ǵajap emes.
Qaıtkende de atalǵan máselege qatysty turǵyndarǵa oryndalmaıtyn ýáde bergennen góri, bul isti únsiz, dabyrasyz, aıqaı-uransyz tyndyrǵannyń ózi artyq bolsa kerek.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy,
Terekti aýdany,
Saryómir aýyly