Jýyrda Soltústik Qazaqstan oblysynyń Ýálıhanov aýdanynda issaparda bolyp, bir kezde ózim oqyǵan №2 Kishkenekól orta mektebiniń ujymymen kezdeskenimde osy bilim ordasynyń búgingi basshysy Turlybek Ospanov sońǵy jyldary keıbir jergilikti aǵaıyndardyń balalaryn orys synyptaryna berip jatqandyqtaryn renishpen aıtqan edi. О́ıtkeni, olar: «Qazaq tilinde bilim alǵan túlekterge joǵary oqý oryndaryna túsý úshin bólinetin memlekettik bilim berý granttary az bolǵandyqtan, Ulttyq biryńǵaı testileýden (UBT) joǵary upaı jınasa da, baqtary janbaı jatady. Al oryssha oqyǵandar UBT-da tómendeý upaı alsa da, tegin oqýǵa túsý múmkindigine kóbirek ıe», – degen pikirde eken.
«Munyń sebebi mynada: elimizde qazaq tilinde bilim alǵan túlekterdiń sany oryssha oqyǵandardan áldeqaıda kóp. Biraq, memlekettik granttardy bólý kezinde bul jaǵdaı jete eskerilmeı, tıisti proporsııa saqtalmaı keledi», – dep túsindirgen edi Turlybek Temirǵalıuly.
Sol sátte bizdiń de jadymyzǵa elimizde UBT alǵash engizilgen jyldary memlekettik bilim berý granttary qazaqsha jáne oryssha oqyǵan túlekterdiń sandary qansha ekendigi eskerilmesten, birdeı bólinip berilgendigi jaıly buqaralyq aqparat quraldarynda ádil syn aıtylǵandyǵy túsip, mundaı ádiletsizdik áli kúnge túzetilmegeni me degen kúmándi oı keldi. Ushqan uıamnyń ustazdaryna osy máseleniń anyq-qanyǵyna jetýge ýáde berip attanǵan edim. Soǵan oraı Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen habarlasyp, mynadaı derekter aldym:
2014-2015 oqý jylynyń qorytyndysy boıynsha, qazaq mektepteri men aralas mektepterdi qosa alǵanda, qazaq tilinde oqyǵan túlekterdyń sany 60128 bolǵan, nemese barlyq mektep bitirýshilerdiń jalpy sanynyń 72,2 paıyzyn quraǵan. Oryssha oqyǵandardyń sany – 23134, ıaǵnı 27,8 paıyz. Al, UBT-da 101-den 125-ke deıin upaı alǵan qazaqtildi túlekter sany 10491, nemese mektep bitirýshilerdiń jalpy sanyna shaqqanda 17,45 paıyz eken. Osyndaı joǵary nátıjege jetken orystildi túlekterdiń sany 3976, ıaǵnı tıisinshe 17,19 paıyz bolyp shyqty. Bul kórsetkishter jurtshylyq ishinde keńinen taraǵan «orys tilinde oqyǵandardyń bilimi qazaqsha oqyǵandardan joǵary bolady» degen pikirdiń múldem jańsaqtyǵyn aıdan anyq ańǵartyp turǵan joq pa?!
Alaıda, 2014-2015 oqý jylyna bólingen memlekettik bilim berý granttarynyń qazaqsha jáne oryssha oqyǵan túlekter arasynda qalaı bólingendigin taldaı kelgende Turlybek Ospanov aıtqan synnyń negizsiz emestigi sezildi. Atap aıtqanda, burnaǵy jyly qazaqsha oqyǵandardyń úlesine tek gýmanıtarlyq mamandyqtarǵa bólingen granttardyń 72 paıyzy tıgen, al tehnıkalyq ǵylymdar men tehnologııalar, pedagogıka, medısına, aýyl sharýashylyǵy, veterınarııa, áleýmettik ǵylymdar, ekonomıka jáne bıznes, jaratylystaný ǵylymdary,qyzmet kórsetý jáne basqa mamandyqtar boıynsha bul kórsetkish 65-67 paıyzdan aspapty. Munyń ózi UBT-da táýir nátıjege jetken qazaqtildi túlekterdiń birsypyrasynyń granttan qaǵylýyna, al olardan góri tómendeý upaı jınaǵan keıbir orystildi túlekterdiń «joldary bolyp» ketýine yqtımal jaǵdaı týǵyzǵandyǵyn joqqa shyǵarý qıyn, árıne.
Áıtkenmen, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ótken jyly bul máselede ádildik ornatty deýge ábden bolady. 2015-2016 oqý jylyna bólingen memlekettik bilim granttarynyń qazaq tilinde bilim alǵan túlekterge tıgen úlesi barlyq mamandyqtar boıynsha 74-77 paıyzǵa deıin jetkizilgen. Bul eńbek naryǵyndaǵy naqtyly suranys pen elimizdegi demografııalyq úrdisti egjeı-tegjeıli eskere otyryp, qabyldanǵan oń sheshim ekendigi daýsyz.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi aldaǵy ýaqytta da memlekettik bilim berý granttaryn bólýde ádildikti saqtaıdy, sóıtip, tipti, shalǵaıdaǵy kileń qazaqtar turatyn Ýálıhanov aýdanynyń ózinde kórinis bergen, keıbir ata-analardyń óz balalaryn qazaqsha oqytýdan bas tartýy sııaqty keleńsizdiktiń tamyryna túpkilikti balta shabylady dep senemiz.
Káribaı MUSYRMAN,
Parlament Májilisiniń depýtaty