Maýsymnyń 13-i kúni fýtboldan Fransııada ótip jatqan Eýropa chempıonatynda 1-týrdyń taǵy 3 oıyny oınaldy. Bularda da burynnan qurlyq birinshilikterinde top jaryp júrgen quramalar joldarynan jańylmaı, jeńisterine jetti. Sóıtip, dop dodasy sóre tartqan kúnnen úndestigin tapqan úılesim odan ári jalǵasty. Atap aıtqanda, Ispanııa – Chehııany 1:0, Italııa Belgııany 2:0 etip tize búktirdi. Al Irlandııa men Shvesııa arasyndaǵy kezdesý 1:1 esebimen teń aıaqtaldy.
Alańǵa aldymen Ispanııa jáne Chehııa bas komandalary shyqty. Osy joly Vısente del Boskeniń shákirtteri birazdan beri ózderi úshin úrdiske aınalyp qalǵan statıstıkany buzdy. Biraq olarǵa bul ońaılyqpen kelgen joq, «qyzyl fýrııa» sarbazdary negizgi ýaqyt bitýge bar-joǵy 3 mınýt qalǵanda ǵana matchtaǵy jalǵyz goldy salyp, tarazy basyn ózderine qaraı aýdaryp áketti. Bulaı deıtinimiz, ıspandar terme jamaǵat tizginin joǵaryda atalǵan maman qolǵa ustaǵaly ózi qatysqan sońǵy úsh iri fýtbol týrnıriniń birde-birinde birinshi kezdesýde jeńiske jetip kórmegen edi.
Sol kompleks chehtarmen aradaǵy oıynnyń ón boıynda baıqalyp turdy. Munyń ústine, buǵan deıingi – 2008 jáne 2012 jyldarǵy Eýropanyń bas básekelerinde altyn júldeger atanǵan Ispanııa quramasynyń sol dańqty dástúrdi úshinshi mártege jetkizýdi maqsat etip qoıǵandary jaýapkershilik júgin tym aýyrlatyp jibergen sııaqty. Sondyqtan jónsiz qatelik jiberip alýdan qoryqqan qurlyq chempıondary saýysqannan saq qımyl taktıkasynan asa almaı jatty. Buǵan qosa, tap osy doda qarsańynda óz alańynda Grýzııa quramasymen ótkizgen oıynda kútpegen jerden 0:1 bolyp utylyp qalýlary da kóńilge kúmándi kútirletip kirgizip jibergenge uqsaıdy. Bularǵa qaraǵanda, chehtar chempıonǵa qarsy oıynǵa asa kóp alańdamaı daıyndalyp kelgendeı kórindi. Sondyqtan da Pavel Vrbanyń shákirtteri match bastalǵandaı boıda «totydaıyn taranýǵa» kóshken qarsylastarynyń áýeze kóńil kúılerine kóz toqtatyp jatpaı, birden alań ústiniń apaı-topaıyn shyǵaryp jiberdi. Sol eki ortada olar biriniń sońynan birin jóneltken eki birdeı buryshtama dobyn berip úlgerdi. Sonyń artynsha qaqpaǵa qaraı týralap soǵýǵa belgilengen aıyp dobyn urý quqyǵyna qol jetkizdi. Biraq chehtar munyń birde-birin óz paıdalaryna qaraı sheshe almady.
Osydan keıin ǵana óz-ózderine kelgen ıspandar shabýyl delbesine qol soza bastady. Taımnyń alǵashqy shıreginen keıin olar alań ústinde ústemdik etýge kiristi. Munyń sońy birneshe buryshtama dobyn berýge ulasty. Sol shabýyldyń shyrqaýynda Petr Chehqa birneshe ret óz qaqpasyn jópeldemeden kelgen júırik doptardan saqtap qalýǵa týra keldi. Sondaı qaýipti soqqynyń birin 29-mınýtta Alvaro Morata jasady. Bir kezde «halyq komandasy» qaqpashysynyń sál alǵa shyǵyp ketkenin baıqaǵan Andres Inesta alystan dop jóneltip te kórdi. Al taım bitýge sanaýly ýaqyt qalǵanda, Cheh taǵy eki ret soqqy aldyna tosqaýyl bolyp tura qaldy. Onyń komandalastary tek sońǵy 45-mınýtta Tomash Nesıdtiń kúsh salýymen bir ret qana qarsy qaqpa jaqqa qaýip tóndirdi.
Oıynnyń ekinshi bóligi de ıspandardyń aıqyn basymdylyǵymen ótti. Alaıda, chehtar mundaı qysymnyń bolatynyn aldyn ala bilgendeı, oǵan óte jaqsy daıyndalyp kelgen bolyp shyqty. Olar qorǵanysta muqııat ta senimdi oınady. Eger 87-mınýtta Andres Inestanyń pasynan Jerar Pıke gol salyp ketpegende, matchtyń teń aıaqtalatyny anyq edi. Al 93-mınýtta cheh Vladımır Darıdanyń soqqysyn golkıper Davıd de Hea óte sheberlikpen qaıtaryp, qaqpasyn anyq goldan qorǵaı bildi. Bul ıspandardyń týrnırdi jeńispen bastaýyna jol ashyp berdi.
Buǵan qaraǵanda, Irlandııa – Shvesııa kezdesýiniń aldyn ala jarnamasy onshalyqty kúshti bola qoıǵan joq. Soǵan qaramastan, eki komanda da óte bir ádemi oıyn kórsetti. Qarsylastar birinshi taımdy bir qalypty qarqynda ótkizdi. Osy kezeńde Djeff Hendrık pen Zlatan Ibraımovıch bir-bir retten qaýip tóndirip ótýlerimen este qaldy. Bulardyń birinshisiniń soqqysyn shved qaqpashysy Andreas Isaksson tizgindeı bilse, ekinshisi dopty qarsy aldynan turǵan «qorǵanǵa» top etkizýmen toqtady. Al birinshi taımda gol soǵýdyń naǵyz qolaıly mezetin ırland forvardy Sheın Long jiberip aldy. Onyń orta qashyqtyqtan shyńyldata jóneltken doby qaqpa mańdaıshasynan keri qaıtty.
Birinshi taımda belsendiligi sál joǵary bolǵan Irlandııa quramasy esep ashýda da alda turdy. Komanda muny matchtyń kelesi bóligi bastalǵan shaqta jasady. 48-mınýtta Shımýs Koýlmenniń bergen dobyn zeńbirektiń oǵyndaı zyrlata teýip, qaqpa torynan bir-aq shyǵarǵan Ýes Hýlahan sońynda matchtyń qaharmany da atandy. Negizinen, ırlandııalyqtardyń barlyq shabýyldary osy oıynshynyń aralasýymen uıymdastyrylyp jatty. Ol bul jaǵynan ıspan quramasyndaǵy Andres Inestanyń rólin jaqsy atqardy. Shvedter esepti 71-mınýtta ırland Kıran Klarktiń qaqpa aldyna kólbeı berilgen dopty basymen óz qaqpasyna súńgitip jiberýimen teńestirdi. Tek osydan keıin ǵana skandınavtar dúr silkinip, alǵa qaraı jóńkile shabýǵa kóshti. Biraq bul kezde alańdaǵy ahýaldy kúrt ózgertip jiberetindeı kúsh olarda qalmaǵan da edi.
Biraz jurt qazirgi kúnderi FIFA reıtıngisinde ekinshi bolyp turǵan Belgııanyń 12-oryndaǵy Italııadan utylyp qalýyn sensasııaǵa sanamasa da, týrnırdiń basty ókinishi retinde baǵalap jatyr. Al oıynnyń júrý barysy men onyń mazmuny «qyzyl perilerdiń» bekerden-beker jeńile salmaǵanyn kórsetti. Buǵan búkil oıyn boıyna tizginniń ıtalııalyqtar qolynda bolǵany da aıǵaq. Olardyń basymdylyǵyn 32-mınýtta Emanýele Djakkerını birinshi golǵa aınaldyra bilse, 93-mınýtta Grasıano Pelle sońǵy núkteni qoıyp berdi.
Keshe túnde 1-týrdyń eń sońǵy eki oıyny oınaldy.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan»