Keshe Syrtqy ister mınıstrliginde Qazaqstannyń Izraıldegi elshisi Dýlat Qýanyshev BAQ ókilderine arnaıy brıfıng ótkizip, Astana men Tel-Avıv arasyndaǵy yntymaqtastyq pen qarym-qatynas týraly baıandady. Brıfıngte ızraıldik ınvestorlardyń Qazaqstandaǵy tıimdi jobalardy júzege asyrýǵa, sonyń ishinde eldegi balamaly energııa kózderin qaryshty damytý úshin ınvestısııa quıýǵa qyzyǵýshylyqtary zor ekendigi aıtyldy.
Aldymen eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týrasynda baıandama jasaǵan Dýlat Orazbekuly Izraıldiń álemdik ekonomıkada áleýeti artyp kele jatqan memleketterdiń biri ekendigin basa aıtty. Sońǵy 13 jylda bul eldiń ekonomıkasy turaqty ósip, memlekettik turǵyda qaryshty damyǵan. О́tken jyly IJО́ kólemi 305 mlrd. AQSh dollaryn qurap, halyq sanyna jappaı ulttyq kiris deńgeıi 36,5 myń AQSh dollaryna teń bolǵan. Al Izraıl Qarjy mınıstrliginiń boljaýynsha, eldiń bıylǵy jyldaǵy IJО́-siniń ósimi 2,8 paıyzdy quraıdy dep kútilýde eken. Máselen, Izraıl úkimeti álemdik ekonomıkalyq daǵdarystyń teris áserin eń aldymen joǵary tehnologııalyq salalar eksporty men osy sektorǵa sheteldik ınvestısııalardy tartý esebinen azaıta otyryp, áleýetin arttyrǵan memleket kórinedi.
«Sońǵy jyly Izraıldiń kıber-eksport kólemi 3 mlrd. dollarǵa baǵalanyp otyr. Bul álemdik naryqtyń 5 paıyzyn quraıdy. Kıber-eksport salasy bolsa, bul elge qarý-jaraq eksportyna qaraǵanda kóbirek – shamamen 6 mlrd. dollar kiris ákelgen. Al kıber-ónimniń álemdik naryǵynyń 10 paıyzyn qamtı otyryp, kıber-ázirlemege salynǵan ınvestısııalar kólemi jahandyq naryqtyń 15 paıyzyn alyp otyr», dedi D.Qýanyshev.
Sondaı-aq, elshi óz sózinde Izraıl memleketi áskerı-ónerkásip pen áskerı avıasııa jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetý, qarý-jaraq pen oq-dári, taǵy basqa da ártúrli radıolokasııalyq júıeler men ushqyshsyz ushý apparattary sekildi tehnologııalyq turǵyda damýdyń dańǵyl jolyna túsken el ekenin atap ótti. Bul baǵyttarda Qazaqstan osy elmen etene jaqyn qarym-qatynas ornatyp jatqanyn aıtqan elshi qyzmettik ereksheligine saı, máselege egjeı-tegjeıli toqtalmaıtyndyǵyn tilge tıek etti. Sondyqtan da onymen endigi áńgime eki el arasyndaǵy jalpyhalyqtyq qarym-qatynas baǵytyndaǵy saýaldarǵa jaýap alýmen órbidi.
Onyń alǵashqysy Qazaqstan men Izraıl arasyndaǵy áýe qatynasy týraly edi. «Esterińizge sala ketsek, 1992 jyly «Almaty – Tel-Avıv» baǵytynda tikeleı áýe reısi bolǵan. Keıinnen ol túrli jaǵdaılarǵa baılanysty toqtap qaldy. Qazir biz osy áýe qatynasyn oryndaý jolynda ushý jıiligin jańartýǵa baǵyttalǵan kelissózder úderisterin júrgizý ústindemiz. Jyl sońyna deıin sátti aıaqtaı alsaq, tikeleı áýe reısin júzege asyratyn kompanııalardy tartý asa qıyn sharýa bola qoımas degen oıdamyn. Sol sııaqty, «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan men Izraıldiń medısına salasyndaǵy mamandar biliktiligin arttyrý tetigi de tıimdi sheshimin taýyp keledi. Ásirese, naýqastarǵa asa kúrdeli operasııalar jasaýda eki el dárigerleri óte tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, tájirıbelerin shyńdaýda. Aınalyp ótýge bolmaıtyn taǵy bir másele – aýyl sharýashylyǵy salasy. Jerdi barynsha tıimdi paıdalana otyryp, aýyl sharýashylyǵy salasyna ozyq tehnologııalar engizýde ızraıldik tájirıbeni engizýdi Elbasynyń ózi jıi eskertip keledi. Bul rette bizdiń Izraıldegi seriktesterimiz óz tehnologııalarymen bólisýge árkez daıyn. Tipti, osy kúnderi Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy egin sharýashylyqtarynda osy el tájirıbesi qoldanysqa engizilip jatqanynan habardar shyǵarsyzdar», dedi Dýlat Orazbekuly.
Izraıldik kásipkerler endigi jerde Qazaqstanda balamaly energııa kózderin keńinen qoldanysqa engizýge de zor ynta tanytyp jatqan kórinedi. Tipti, olar osy baǵytta jumys júrgizý úshin Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynda 5 mlrd. AQSh dollary kóleminde ınvestısııa quıýǵa ázir eken. Jalpy, bul el jańartylǵan energııa kózderin paıdalaný salasynda 1950-jyldardan bastap álemde alǵash jol ashqandyǵyn eskersek, evreılerdiń el energetıkasynyń damýyna qosar úlesi qomaqty bolatyndaı. Árıne, biz muny olardyń mol tájirıbesine súıene otyryp aıtamyz.
Jalpy, Izraıl kóptegen pozısııalar boıynsha ózin ózi azyq-túlikpen qamtamasyz etýge qysqa merzimde qol jetkizip úlgergen el desek, búginde olar ózderin tamaq ónimderimen 95 paıyz qamtamasyz etedi eken. Sondyqtan kóp jaǵdaıda ózge salalardaǵy taýar óndirý kórsetkishterin eksporttaýǵa múddelilik tanytady.
Brıfıng barysynda Izraıl ónimderin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynyń naryǵyna shyǵarý jaıy da sóz boldy.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»