Sybaılas jemqorlyqqa tózbeýshilik kózqaras artyp keledi

Keshe Aqordada Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqaly­qova­nyń jetekshiligimen Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń janyndaǵy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi komıssııanyń kezekti onlaın rejimdegi beıne-selektorlyq otyrysy ótip, sybaılas jemqorlyq máselesi qaraldy. Onyń jumysyna Astana jáne Almaty qalalary men oblys ákimderi, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl jónin­degi óńirlik komıssııanyń múshe­leri, bilim departamentiniń bas­shylary men joǵary oqý oryn­darynyń rektorlary qatysty. Otyrysta Ulttyq qor qar­jysyn tıimdi paıdalaný men ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, bilim júıesindegi sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy is-qımyldar jónindegi máseleler, sondaı-aq, memlekettik organdarda sybaı­las jemqorlyq deńgeıiniń reı­tıngin ótkizýdiń maqsatqa sáı­kes­tigi jaıy talqylandy. Memlekettik hatshy óziniń sózinde «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» Zań­nyń qabyldanýyna baılanys­ty Prezıdent  Jarlyǵymen komıs­sııanyń ataýy Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń ja­nyndaǵy Sybaılas jemqorlyq­qa qarsy is-qımyl máseleleri jó­nin­degi komıssııa dep ózgertilgendi­gin qaperge sala ketti. Komıs­sııa qu­ramynan basqa jumysqa aýysýy­na baılanysty Qaıyrbek Súleımenov shyǵarylǵandyǵyn aıta ketken jón. G.Ábdiqalyqova kelesi kezekte bes ınstıtýttyq reformany iske asyrý boıynsha «100 naqty qadam» Ult Josparynda bilim salasyna erekshe nazar aýdarylǵanyn tilge tıek etti. Belgili bolǵandaı, bes jyl ishinde bilim salasyna bólingen qarjy 2011 jylǵy 1 trıllıon teńgeden 2015 jyly 1 trıllıon 368 mıllıard teńgege deıin ósken. Áıtse de bul saladaǵy sy­baılas jemqorlyqqa qarsy qabyldanǵan is-sharalar jet­ki­liksiz ári bilim júıesindegi jemqorlyqty tómendete almaı­tyndyǵyn kórsetip otyr eken. Tarqatyp aıtqanda, 2014-2015 jyldardyń jáne 2016 jyl­dyń birinshi toqsanynyń qar­jysyn tekserý nátıjesinde 116 mıllıard teńgeni quraǵan zań buzýshylyq faktileri anyqtalǵan. Bıýdjettik jáne memlekettik satyp alý týraly zańnamalardy  buzǵany úshin 1040 laýazymdyq tulǵa ákim­shilik jaýaptylyqqa tarty­lypty. 386 bilim júıesiniń qyz­­met­keri jemqorlyq qyl­mys­­tary úshin sottalǵan kóri­nedi. Atalǵan problemaǵa qa­tys­ty atap kórsetetin bir jaıt – qoǵamda sybaılas jemqor­lyq  qylmystaryna degen tóz­beýshilik kózqaras artyp keledi eken. Degenmen, áleýmettik zert­teýler joǵary bilim bere­tin mekemelerde bilim berý qyzmetin kórsetkeni úshin sybaılas jemqorlyq faktileriniń kóptep oryn alatyndyǵyn kórsetipti. Balalardy mektepke deıingi mekemelerge ornalastyrý máselesi de ótkir kúıinde qalyp keledi. Búgingi tańda mektepke deıingi tárbıemen qamtylý ázirge tek 50,8 paıyzdy qurap otyr eken. Sondaı-aq, G.Ábdiqalyqova Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qarjylaı qoldaý kórsetý boıynsha teńdesi joq sharalar qabyldanǵanyn jetkizdi. Mundaı qarjylyq qoldaý, ásirese, álemdik ekono­mı­­ka­lyq kúrdeli jaǵdaıda banktik, ındýstrııalyq, qury­­lys jáne basqa da ekonomı­kalyq sektorlarǵa daǵdarysqa qarsy is-sharalardy qolǵa alý­men ushtasyp jatyr. Mysa­ly, Ulttyq qordan ekonomı­kalyq jáne áleýmettik negizgi baǵdarlamalardy iske asyrýǵa memleket aıtarlyqtaı qarajat bólgendigi málim. Endi osy qarjylardy paıdalanýda tıim­dilik pen ashyqtyqty qamta­masyz etý máselesi talap etiletin bolady. О́kinishke qaraı, Ulttyq qor esebinen qarjylandyrylatyn jekelegen jobalardyń iske asyrylýy barysynda eleýli buzýshylyqtar tabylyp jatqa­nyna nazar aýdaryldy. Bul óz kezeginde elimiz ekono­mı­kasynyń damýyna jáne adal básekelestikke túsýge aı­tar­lyqtaı kedergiler keltiretini anyq. Taǵy bir erekshe ataı ke­te­tini, 2015 jyldan bastap quqyq qorǵaý organdary Ulttyq qordyń qarjysyn maqsatsyz paıdalaný jáne urlaý faktileri boıynsha memleketke 21,8 mıllıard teńge somasynda zalal keltirgen 53 qylmystyq isti tirkegen. Osy oraıda, Mem­leket basshysy ýákiletti mem­lekettik organdarǵa jáne kva­zı­memlekettik sektor sýbek­tilerine  qoǵamdyq baqylaýdy kúsheı­týdi kózdeıtin sheshim­der qabyldaýda ashyqtyq­ty qamtamasyz etý tapsy­ryl­ǵan­dyǵyn qaperge sala ketken jón. Sondaı-aq, otyrys bary­syn­da  Bas prokýror J.Asanov, Ulttyq bank Tóraǵasy D.Aqy­shev, Qarjy mınıstri B.Sul­ta­nov, Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev, Memlekettik qyz­met isteri mınıstri T.Donaqov baıan­dama jasap, sybaılas jem­qor­lyqtyń aldyn alý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa jan-jaqty toqtaldy. Komıssııa sheshimimen ýáki­­letti organdarǵa barlyq oryn alǵan zań buzýshylyq fak­tilerin anyqtaýdy jáne aldaǵy ýa­qyt­ta osyndaı jónsizdikter qaı­ta­lanbaýy úshin aldyn alý shara­laryn ázirleý tapsyryldy. Qo­ry­tyndysynda komıssııa mem­lekettik organdarǵa naqty usy­nymdar men tapsyrmalar berdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»