Ǵasyrdan astam ýaqyt boıy munaı óndirip kele jatqan elimizde kómirsýtegi salasynyń alar orny árıne erekshe. Jeti qat jer astynan «qara altyndy» izdeý, tabý, ıgerý – erekshe eńbekti, tabandylyq pen orasan zor qaırat-jigerdi talap etedi. Ol ashy mańdaı terdiń arqasynda iske asyrylatyn júgi aýyr jumys. Qazaqstannyń munaıshylary óz kásipterin abyroıly atqaryp, elimizdiń ósip-órkendeýine mol úlesterin qosyp keledi.
Munaı ónerkásibi san túrli mamandyqtyń basyn biriktirgen alyp keshen. Onyń ishinde ásirese geologııa salasyn aıryqsha ataýǵa bolady. Jer nárin izdep, jańa ken kózderin ashyp, munaı qoryn ulǵaıtýda geologtardyń eńbegi eren. Mine, osy mańyzdy salada uzaq jyldar eńbek etip, búkil sanaly ǵumyryn arnaǵan belgili geolog, Qazaqstan Respýblıkasy ál-Farabı atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Mıneraldyq resýrstar akademııasynyń akademıgi, jer qoınaýyn barlaý isiniń úzdigi Oral Aqsholaqov jýyrda mereıli 80 jasqa toldy. Qazaq munaı-gaz salasynyń damýynda aıryqsha qoltańbasy bar ardaqty azamatty otandyq munaı óndirý kompanııasy – «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ ujymy shyn júrekten quttyqtap, oǵan zor densaýlyq, baıandy ǵumyr, ómirdiń barlyq jaqsylyǵyn tiledi. Ataqty geologtyń eńbek jolyn jastarǵa úlgi-ónege retinde pash etti.
Atyraý – qazaq munaıynyń qarashańyraǵy, altyn besigi. Elimizge belgili munaıshylardyń da osy óńirden kóptep shyǵýy zańdylyq dersiń... Oral Aqsholaquly da osy óńirdiń tól perzenti. Ol 1936 jyly 16 maýsymda Gýrev qalasynda (qazirgi Atyraý) dúnıege keldi. Ákesi Aqsholaq Eshojın Uly Otan soǵysynyń ardageri, birneshe márte memlekettik marapattarǵa ıe bolyp, qurmetke bólengen azamat edi. 1941 jyly Gýrev – Orsk munaı qubyrynyń qurylysynda jumys istep júrgen kezinde maıdanǵa shaqyryldy. 1945 jyly soǵystan aman-esen oralǵan soń eldegi qyzmetke aralasty. Anasy Nahan Eshojıeva eńbek maıdanyna belsene qatysyp, erekshe kózge tústi.
Oral Aqsholaqulynyń jastyq shaǵy qıyn kezeńdermen tuspa-tus keldi. Dese de maqsaty aıqyn, jigeri jalyndy jasty aýyrtpalyq muqaltpady, qaıta shyńdaı tústi. Ol 1958 jyly I.Gýbkın atyndaǵy Máskeý munaı ınstıtýtyn munaıshy-geolog mamandyǵy boıynsha támamdap týǵan jeri Gýrev qalasyna oraldy. Eńbek jolyn munaı jáne geologııa mekemelerinde bastap, Batys Qazaqstan munaı-gaz barlaý basqarmasynyń ekspedısııasynda kollektor, qatardaǵy tehnık-geolog, ınjener-geolog, ortalyq zerthananyń bas ınjeneri, geologııa bóliminiń bastyǵy laýazymdaryn atqardy. 1972 jyly KazNIGRI ınstıtýtyna qyzmetke aýysyp ǵylymı-zertteý jumysymen aınalysty. 1976 jyly geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty dárejesin qorǵap, ǵalym atandy.
Al 1983 jyly qaıtadan óndiriske aýysyp «Gýrevmunaıgazgeologııa» birlestigine qarasty Balyqshy munaı-gaz barlaý, uńǵylardy synaý ekspedısııasynyń, Batys Qazaqstan munaı-gaz barlaý jáne uńǵylardy geofızıkalyq zertteý ekspedısııasynyń bastyǵy bolyp eńbek etti. Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan, Aqtóbe oblystarynda júrgizilgen munaı-gaz barlaý jumystaryna da belsene qatysyp, eren eńbek sińirdi. Almaty geofızıkalyq ekspedısııasy partııasynda bas geolog, basshy, «Qazgeofızıka» óndiristik-geologııalyq birlestiginde bólim bastyǵy bolyp eńbek etti.
Budan soń Qazaqstan Respýblıkasy Geologııa jáne jer qoınaýyn qorǵaý mınıstrliginde jaýapty qyzmetter atqardy. Elimizdiń tereń zerttelmegen óńirlerine kóńil aýdaryp Pavlodar, Zaısan, Teńiz, Shyǵys Aral jáne t.b. keleli shógindi alaptaryna geofızıkalyq zertteýler men uńǵylar burǵylaý kerektigin dáleldep berdi. Nátıjesinde bul jumystar jer qoınaýyn zertteýshi kompanııalardyń ınvestısııasy arqyly iske asyryla bastady.
Elimiz egemendik alǵan alǵashqy jyldardan bastap tabıǵı baılyqtardy ıgerýge úlken mán berdi. Ony ıgilikke jaratý boıynsha júıeli ister atqarý qajet boldy. Sondyqtan da Oral Aqsholaqov sheteldik munaı-gaz kompanııalarynyń tájirıbelerimen tanysýǵa bel býdy. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń jumys toby quramynda Amerıka, Kanada, Germanııa, Ispanııa, Gollandııa, Shvesııa, Túrkııa, Japonııa jáne taǵy da basqa elderdiń iri munaı kompanııalary ókilderimen kezdesip kelissózder júrgizdi. Olardyń baı tájirıbelerine qanyǵyp, pikir túıindedi. Aqyrynda qomaqty ınvestısııa tartýǵa múmkindik alyndy.
Oral Aqsholaquly qurmetti demalysqa shyqqannan keıin Qazaqstan-Kanada birlesken «Dala Qabylany» kompanııasynyń bas dırektory, al 2001 jyldan bastap osy kúnge deıin jer qoınaýyn zertteýshilerge konsaltıngtik kómek kórsetýmen jáne elimizdiń munaı-gaz boljamdy qorlarynyń kólemin anyqtaý jáne ǵylymı dáleldeý jumystarymen aınalysýda.
Qazaq munaıynyń qarashańyraǵy – Atyraýdan túlep ushqan azamattyń týǵan jeriniń ǵana emes, jalpy elimizdiń munaı-gaz salasynyń damýyna qosqan eńbegi óte zor. Ol geologııa salasyndaǵy ǵylymnyń damýyna da aıanbaı ter tókti. Byltyrǵy jyldyń jeltoqsan aıynda Qazaqstan Respýblıkasy ál-Farabı atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanýy osynyń jarqyn dáleli. Bul óz kásibin shynaıy súıgendiktiń, týǵan halqynyń ıgiligi úshin búkil qajyr-qaıratyn jumsaýy men tynymsyz izdenistiń, qaıtpas tabandylyqtyń úlgisi ekendigi anyq. Memlekettik syılyqqa laıyq dep tanylǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kómirsýtegi qoryn ǵylymı turǵyda saralaý» atty ǵylymı eńbekte el qoryndaǵy geologııalyq-geofızıkalyq materıaldar tolyǵymen saralanyp, osy baǵyttaǵy máselelerdi sheshýdiń negizgi joldary usynyldy. Sondaı-aq, kómirsýtegi qorynyń áleýeti naqty anyqtaldy. Atalǵan irgeli jumysta elimizdegi qordalanǵan geologııalyq máselelerdi sheshýdiń tıimdi joldary da usynyldy. Bir top ǵalymdardyń uzaq jylǵy izdenis, tabandy qyzmetimen atqarylǵan eńbek jáne oǵan berilgen joǵary marapat – Qazaqstan munaıshylaryna ortaq mereı, úlken abyroı boldy. Munaıshy geolog, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty Bazar Esqoja ǵylymı eńbekke qatysty bildirgen pikirinde «Oral Aqsholaquly aralasqan bul tujyrymdama úlken ǵalymdardyń qajyrly eńbeginiń nátıjesi. Elimizdiń jarqyn bolashaǵy men mol múmkindigin kórsetetin birden bir ǵylymı eńbek» dep aıryqsha atap kórsetti.
Oral Aqsholaquly 160-tan astam zertteýler men ǵylymı maqalalar jarııalady. Ol – Qazaqstan munaı ekspedısııasynyń avtory, elimizdegi 15 shógindi alapty keshendi zertteý men munaı-gaz boljamdy kartalarynyń ǵylymı basqarýshysy jáne basqa da tolyp jatqan eńbegi áli talaı býynnyń ıgiligine jaraıtynyna kúmán joq.
Oral Aqsholaqov Embi kenishteriniń ashylýyna ólsheýsiz eńbek sińirdi. Mańǵystaý ken oryndary qoryn esepteýge atsalysty. Uzaq jylǵy jumysynyń nárli nátıjesi ardaqty azamattyń abyroıyn asqaqtatyp, mereıin ústem etti. «Qurmet» ordenimen jáne kóptegen medaldarmen marapattaldy. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini – munyń barlyǵy elge qyzmet etýdiń eren úlgisi.
Ol – jan jary Qabıba Kereıqyzy ekeýi Bıbigúl, Maıra, Marat, Bolat esimdi qyzdary men uldaryn, jeti nemere jáne bir shóbere tárbıelep otyrǵan ulaǵatty shańyraqtyń otaǵasy. Perzentteri de egemen elimizdiń damýy jolynda aıanbaı eńbek etýde.
Munaı-gaz salasynyń maqtanyshy bolǵan abzal aǵa, ǵalym, geolog, maıtalman mamannyń eńbek joly – dara, dańqty jol. Mundaı bıikten kóriný, asqar asýlardy baǵyndyrý tereń bilim, zor izdenis, qaıtpas qaısarlyq, mańdaı terdiń arqasynda keldi. Atyraýdyń qurmetti azamaty, tól perzenti, el munaı-gaz salasynyń ardaqty ardageri Oral Aqsholaqulynyń baǵyndyrar belesteri áli az emes ekenine shúbá joq. Ol – osyny dáleldegen qaıratker tulǵa.
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan»