«Jedel járdem»: jedeldigi men sheberligi qandaı?

Adam bolǵan soń bas aýyryp, baltyr syzda­maı turmaıdy. Ondaıda, árıne, qol qýsy­ryp qarap otyrmaısyz. Eń aldymen, úıde úıren­shik­ti em-domyńyzdy jasaısyz. Qurt tistep, qurym shaı ishken soń qurys-tyrysyńyz jazy­­lyp, qur attaı shaýyp ketetin kezderińiz de az emes. Al anaý-mynaý antıbıotıkterge boı ber­­meıtin búginginiń tumaý-symaýy nemese odan góri aýyrlaý aýrýlar alyp urǵaly tursa qaı­tesiz? Amal joq, aq halatty abzal jandar­dyń kóme­gine júginýińizge týra keledi. Aıaǵyńyz jetse, el qatarly emhanaǵa barasyz. Deneńizdi dert dendep, sirkeńiz sý kótermeı sileńiz qatsa, tele­fon­men «103» nómirin teresiz. О́kinishke qaraı, bári siz oılaǵandaı ońdy bola bermeıdi. Ási­rese, qysta qyzý kóterer juqpaly vırýstar qozǵan shaq­­ta shuǵyl shaqyrtýlar shamadan tys kóbeıe­tin­dik­­ten «Jedel járdem» ditte­gen ýa­qy­tyn­da jete almaı qalyp jatady. Sodan ba­ryp sala qyz­metine baı­l­anysty sanalýan syn-pi­kir­ler aıtylady. Biraq, bul keleń­sizdik­tiń as­­tarynda qandaı gáp baryn bylaıǵy jurt bilmeıdi. Jýyrda biz Astana qalasy jedel medı­sı­­na­lyq járdem stansasynyń tynys-tir­shi­ligimen tanysý barysynda máseleniń mánisine biraz qanyqqandaı boldyq. Atalǵan mekemeniń basshysy Saparbek Dúısenovtiń aıtýynsha, munda kúrmeýi qıyn kúrdeli prob­lemalar kóp kórinedi. Solardyń ishin­degi eń irisi – kadr tapshylyǵy. Qazaq­stan­nyń basqa aımaqtaryna úlgi kórsetý­ge tıis elordamyzdaǵy jedel jár­dem qyzmeti dárigerlermen nebári 52 paıyz­ǵa ǵana qam­tyl­ǵan. Qalǵan bóligin feldsher­lik quram tolyqtyryp tur. Bul bıyl qalyptas­qan jaǵdaı emes. Talaı jyldardan bergi taýsylmaıtyn jyr. Irgeli istiń ilgeri basýyna kedergi keltiretin kemshilikten qashan arylarymyz belgisiz. Áńgimeniń osy tusyna kelgende kókeıi­mizdegi saýaldy kómekeıde irke almadyq. «Oý, sonda respýblıkamyzdaǵy bálenbaı medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń túlekteri qaıda júr?». Suhbattasymyz qaıtarǵan jaýapqa qaraǵanda qazirgi tańda jedel járdem qyzmeti úshin arnaıy mamandar daıarlanbaıdy eken. Ýnıversıtet dıplomymen osynda jumysqa kelgen qyz-jigitter qaıta ázirlikten ótip, qoldaryna sertıfıkat tıgennen keıin ǵana qatarǵa qosylady. Oqýǵa baılanysty barlyq shyǵyndardy mekeme óz moınyna alady. – Bizdiń jumystyń sıpaty bólekteý bol­ǵan­dyqtan, sodan týyndaıtyn túıtkil­der de jeterlik. Birde kúndiz, birde túnde eki aýysymmen erteli-kesh shapqy­laı­tyn­dyq­tan jastarymyz mazasyz sharýanyń mańyn basqylary kelmeıdi. Sondyqtan, tańerteń saǵat toǵyzda kelip, keshki altyda úılerine qaıtatyn emhanalardy kóbirek tóńi­rek­teıdi. Olardy da túsinýge bolady. Ár­qaı­sy­s­ynyń otbasy bar. Demalys, mereke kún­deri úılerinde, aǵaıyn-týǵandary men dos-jarandarynyń ortasynda bolǵylary keledi. Ras, ózge áriptesterimizben salys­tyr­ǵanda jalaqyny artyqtaý tabamyz. Psıho­logııalyq, emosııalyq júktemelerdiń moldyǵy, keste boıynsha kezekke shyǵýdyń ótemi retinde qyzmetkerlerimizge qosymsha aqy tólenetini belgili. Báribir mamandar jetispeýshiligi baıqalady. Sondyqtan, joǵary bilimdi dárigerler jetispeıtin olqyny tájirıbeli feldsherlermen «jabýǵa» májbúrmiz», – dep Saparbek Serikuly oıyn odan ári órbitti. Bas dáriger halyqty ábden ábigerge túsi­rip, mezi qylatyn «Jedel járdemniń» densaý­lyǵy nasharlaǵan naýqastarǵa der ke­zinde jetip úlgermeý sebepterin de jasyrmaı jaıyp saldy: «Bıyl 15 qańtarda qyzmetke kiriskennen bastap «Mejeli núktege nege mezgilinde kele almaımyz?» degen saýal sanamdy san saqqa júgirtti. Synyqqa syltaý izdep aqtalýdan aýlaqpyn. Kókeıkesti máseleni zerttep kórsek, avtoparktegi kólikterdiń 53 paıyzy tozǵan. 2010 jyly alynǵan avtokólikter táýlik boıy tynymsyz júıtkıtindikten eskirip bitken. Sonyń saldarynan olardyń buzylýy jıileıdi. Arǵy jaǵy túsinikti». Tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn izdeý­diń arqasynda qalalyq ákimdiktiń tikeleı qoldaýymen birqatar ıgi ister atqarylypty. Shahar turǵyndary sanynyń ósýine baılanysty keıingi kezderi «Jedel járdemniń» taǵy bes bólimshesi ashylypty. Bul rette «Ilınka», «Lesozavod», «Kóktal» sekildi shetkeri aımaqtardaǵy turǵyndardyń talap-tilegi eskerilipti. Qyzmet kórsetiletin aýdan­­­dar­dyń aýmaǵyna qaraı dárigerlik brıga­­­da­lar jasaqtalypty. Tıimdi ózgeris­ter­diń nátıjesi birden kórinipti. Sóıtip, 1-3 dáre­jeli shaqyrtýlarǵa uzaǵanda 10 mınýt­ta jetý jónindegi Astana ákiminiń tap­syr­masyn oıdaǵydaı oryndaýǵa qol jet­kizilgen. Sondaı-aq, qalalyq ishki ister depar­ta­mentimen kelisimge qol qoıylǵan. Ol boıynsha jol polısııasy qyz­met­ker­leri «jedel járdem» brıgada­lary­nyń kóshe­ler­degi keptelisterge túspeı, toqtaýsyz qoz­ǵalýyn qamtamasyz etýge mindetti. Birles­ken áreket úderisin dıspetcherler úılestirip otyrady. Qala basshylyǵynyń qamqorlyǵymen Jedel medısınalyq járdem stansasyna jaqynda 8 reanıamobıl berilipti. Aldaǵy tamyz aıynda taǵy 25 avtokólik bólinbek. Mun­daı qoldaý osy ýaqytqa deıingi olqy­lyq­tardyń ornyn toltyrýǵa septigin tıgizeri anyq. Uzyn-yrǵasy 1500-deı adam eńbek etetin ujymda áleýmettik máseleler de durys jolǵa qoıylǵanyn bildik. Naýryzda kilti tapsyrylǵan 30 qyzmettik páter ıeleri qonys toılaryn ótkizgen. Balabaqshalardan bularǵa 100 oryn tıipti. Jaqsy dástúr jalǵasyn tappaq. Eńbekaqy tóleýdiń ózindik erekshe­likteri bar eken. Qalalyq bıýdjetten túsetin qarjyny ornymen paıdalana otyryp, únem esebinen úzdik shyqqan qyzmet­kerlerge syıaqy berýdiń sharttary bekitilgen. Soǵan sáıkes júrgizýshiler 130-150 myń teńge aralyǵynda, joǵary sanatty dárigerler 280 myń teńge mólsherinde jalaqy alady. Bas dárigerdiń emdeý jumystary jónin­degi orynbasary Raýshan Moldabekova­nyń bastaýymen dıspetcherler bólimine barǵanymyzda qazandaı qaınaǵan qyzý tirliktiń ústinen tústik. Aranyń uıasyndaı gýlegen aıadaı bólmedegi qyzmetker áıel­derdiń aýzynda da, qoldarynda da tynym joq. Syrqatyna daýa surap habarlasý­shylar­dyń aldymen adresin jazyp, sosyn qalyptasqan qaǵıdat boıynsha olarǵa tıisti kómek kórsetiledi, jeńil-jelpi dimkástarǵa dárigerlik keńes beriledi nemese ózderiniń ýchaskelik emhanalaryna kóriný jóninde usynys jasalady. Aýrýy asqynǵandarǵa dárigerlik top attandyrylady. Olar barǵan boıda naýqastyń dıagnozyna qaraı dári-dármek taǵaıyndap, ekpe jasaıdy. Qajet dep tapsa pasıentti aýrýhanaǵa aparyp jatqyzady. Aınalaǵa ańtaryla qaraǵan túrimizdi kórgen aǵa dıspetcherler Natalıa Kozyreva men Janat Ilııasova qaljyńmen qaǵytyp qoıady. «Siz, qaıta «tynysh» kezimizge tap keldińiz. Birazdan soń bireýdi bireý bilip bolmaıtyn qarbalas bastalady. Ony kórseńiz eki qulaǵyńyzdy basyp bezip ketetin syńaıyńyz bar ma, qalaı?..». – Keıde bolar-bolmasqa shaqyratyndar da kez­desedi. Sol sátte ekinshi bir jerde qı­na­­lyp kómekke zárý basqa bireýler jatýy múmkin ekenin eskermeıdi. Aqyryndap ba­zy­na bildirsek, ashý shaqyryp, aryz-sha­ǵym­­daryn borata jóneledi. Gýmanıstik maman­­dyq ókilderi bolǵandyqtan álgi­lerdiń ádep­siz­deý áreketine kónemiz. Keıbireýleri túsi­nis­tik tanytyp, aıtqan­darymyzǵa qulaq asady, – deıdi qos qurby áńgimelerin ári jalǵap. Mazasyz mamandyqtyń qyr-syryna qanyǵý maqsatymen №24 brıgadanyń avtokóligine mindik. Baǵytymyz Kenesary kóshesindegi kópqabatty turǵyn úı kesheni. Dáriger  Anar Dáýitbaeva men feldsher Azamat Eshmuratovtyń qoldaryndaǵy málimet boıynsha bir jigit bıikten qulaǵan. Qaıdan? Qashan? Qandaı jaǵdaıda jatyr? Ázirge belgisiz. Bárin bara kóremiz. Sózdiń shyny kerek, ishteı eptep júrek­­sinip kelemin. Kóz aldymda úreıli kórinis­ter kólbeńdeıdi. «Qaıdan jelpildeı qalyp edim. Ánsheıinde qandy kórsem zárem ushatyn qaıran basym, endi qaıter eken­min...». Osy oıymdy oqyǵandaı qasymdaǵy fototilshi Orynbaı Balmurat «Seskenseń osynda otyra ber, kerek derekterdi men-aq ákelem» deıdi ázil-shyny aralas. Abyroı bolǵanda, jaraqattanǵan aza­mat­­­tyń on eki múshesi aman eken. Qolma-qol iske kirisken Anar alǵashqy paıym­daryn alǵa tartty. Jumys babymen shap­qylap júrgen santehnık Shalqar Danııarov baspaldaqtan aıaǵy taıyp, shalqalaı qulaǵan. Sonyń saldarynan azdap mıy shaıqalǵan, quıymshaǵy shytynaǵan sekildi. Azamat avtokólik ishinde EKG jasaǵanda júreginiń qalypty soǵatynyn anyqtady. Ishki aǵzalaryna zaqym kelgen-kelmegendigi aparǵan aýrýhanada tekserilmek. Ortalyq bazaǵa oralyp kele jatqan jolda Anar men Azamatty áńgimege tarttyq. «О́zderiń órimdeı jas ekensińder, únemi at ústindesińder. Shapqylaýdan sharshamaısyńdar ma? Qyrǵyn tóbeles, atys-shabystan ajal qushqandardy kóresizder, aýyr naýqastan azaptanǵan adamdardyń múshkil haline kýá bolasyzdar. Solardyń bári júıkelerińe artyq salmaq túsirmeı me?» deımiz ǵoı baıaǵy. Ekeýi aqyldasyp alǵandaı «Bul bizdiń jumysymyz.  Boıymyzdy qorqynysh bılegen sátter de bolmaı qalǵan joq. Kóre-kóre kóndigip kettik qoı» dedi biraýyzdan. Jedel járdem stansasyna jaqyndaı bergenimizde brıgada múshelerine rasııa arqyly jańa tapsyrma berildi. Respýb­lıka dańǵylyndaǵy №57 úıdiń 43 jasar turǵynynyń qan qysymy kúrt kóterilip ketipti. Tezdetip jetpese bolmaıdy. ...Anadaıda asyǵyp «jedel járdem» avtokóligi zýlap barady. Tóbesindegi qyzyl shamy jarq-jurq etedi. Dabyldyń ashy úni aınalany azan-qazanǵa bólep, qulaq tundyrady. Demek, densaýlyǵy dem berýdi qajetsingen bir janǵa járdemge asyqqandary ǵoı. Úmit dúnıesin úzbeı úlgerse eken... Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan» ASTANA