Investısııa ıgiligin ıkemdiler kóredi

Keshe Reseıdiń soltústik astanasy – Sankt-Peterbýrg qalasynda HH Peterbýrg Halyqaralyq ekonomıkalyq  forýmy  óz jumysyn bastady. Forýmnyń ótkizilip kele jatqanyna da  jıyrma shaqty jyldyń júzi boldy Tarıhı shaharda ótetin alqaly jıynda  álemdik deńgeıdegi kóshbasshylar zamannyń meılinshe mańyzdy degen máselelerin, sondaı-aq, saıası qaterlerdi, álemdik daǵdarystyń  ekonomıkalyq jáne áleýmettik saldarlaryn, álemdik ekonomıkany qalpyna keltirýdegi turaqsyz sıpatty talqylaıdy.  Bıyl mamyr aıynyń sońynda Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın Astanaǵa atbasyn tiregen-di. Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly áńgime sol joly da keńinen órbigen. Elbasy Nursultan Nazarbaev ekijaqty qarym-qatynasty óristetý jaıyn aıta kelip, áńgime arasynda  aǵymdaǵy jyly atqarylatyn sharalarǵa da toqtalǵan-tyn. «Jalpy, bizdiń aldymyzda Shan­haı yntymaqtastyq uıymy, TMD memleketteri basshylary keńesi, Qazaq­stan men Reseı óńiraralyq yntymaq­tastyq forýmy, sondaı-aq, Peterbýrg halyq­aralyq ekonomıkalyq forýmy aıa­synda tyǵyz kezdesýler kestesi tur. Osyndaı kezdesýlerdiń kóptigi bizdiń el­derimiz arasyndaǵy qarym-qatynas­tyń ózara senimdi sıpatta ekenin bildi­redi. Talqylaýlar arqyly biz kez kel­gen máseleni sheship kelemiz, bul ynty­maq­tas­tyǵymyzdy odan ári damytýǵa septigin tıgizedi», – degen edi sol joly Qazaqstan basshysy. Minekı, osylaısha araǵa eki apta salyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev Sankt-Peter­býrgke atbasyn tiredi. Forým aıasyn­da ekijaqty kezdesýler ótkizip, Reseı­diń bıznes ókilderimen  suhbat qurdy. Al kezdesýge «Eýrohım», «Efko», «Lý­koıl», «Polımetall», «Eýropa podshıp­nık korporasııasy», «Skolkovo», «Reseı tem­ir joldary» jáne «AvtoVaz» sııaqty re­seılik iri kompanııalardyń jetek­shileri qatysty. Kezdesý tizginin ustaǵan Reseıdiń óner­kásipshiler men kásipkerler odaǵy­nyń tóraǵasy Aleksandr Shohın Qazaq­stan Prezıdentine reseılik bıznes ókilderimen kezdesýge yqylas tanytqany úshin alǵysyn bildirdi. Ol óz sózinde qazirgi daǵdarysqa baılanysty ekijaqty qarym-qatynastyń báseńsip qalǵanyn tilge tıek etti. Buǵan ekonomıkalyq ósimniń tómendeýi, ulttyq valıýtalardyń devalvasııaǵa ushyraýy da keri yqpalyn tıgizdi. Qazaqstan basshysynyń reseılik bıznes ókilderimen kezdesýi ekijaqty baılanysqa sony serpin beretindigine senim  bildirdi. Bıznes salasynda jańa jobalardyń tusaýy kesilip, ınvestısııalyq qarqyn burynǵy qalpyna keletinine kómektesetinin aıtty. Nursultan Nazarbaev óz sózinde qazan aıynda Astanada óńirlik forým ótetinin eske sala otyryp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurylǵannan bergi jetistikterimizdi saralap, kún tártibindegi problemalardy sóz etti jáne aldaǵy birlesip atqarylatyn sharýalardy aqyldasý kerektigine toqtaldy. Búgingi kúnge deıin Qazaqstanda reseılik bıznestiń qatysýymen 6 myń kásiporyn jumys istep jatyr. Tartymdy jobalar da jetkilikti. Bolashaqtyń tıimdi bastaýlary da bar. 25 mıllıard  AQSh dollary shamasynda ınvestısııa tartylǵan, árıne, onyń ishinde  basym kópshiligi mıneraldy resýrstardyń enshisinde. 7-8 mıllıard dollar ǵana shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesine tıedi, deı kelip, Nursultan Ábishuly bul baǵytta qyrýar jumys atqarylýy qajettigin atap kórsetti. Elbasynyń aıtqanyndaı, Qazaqstanda ınvestısııa quıyp, jemisti eńbek etip jatqan «Lýkoıl», «Eýrohım», «Rýsal» sııaqty iri  kompanııalar bar.  Elimizdiń ońtústiginde «Eýrohım»  fosfor tyńaıtqyshyn óndiretin zaýytty iske qosqaly otyr. О́skemende jeńil kólik shyǵaratyn «AvtoVazdyń» da salmaǵy basym. Qysqasy, qalyptasqan baılanys­ty odan ári óristete túsý kerek. Sońǵy eki jyldyń basty jetistigi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýy, dedi Nursultan Ábishuly. Árıne, daǵdarys ekijaqty taýar aınalymynyń báseńdeýine óz áserin tıgizdi.  Degenmen, bul odaqtyń bereri mol. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń zańnamalyq bazasyn tolyqqandy qalyptastyryp aldyq. Jumys kúshi, taýar tasymalyn qamtamasyz etý máseleleri sheshildi. Eń bastysy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi sheńberinde bizdiń óndirisshilerdiń erkin básekelestigine jol ashyldy, dedi Qazaqstan basshysy. Nursultan Ábishuly  eki eldiń arasyndaǵy saýda aınalymynyń tómendeýine syrtqy faktorlardyń da óz áserin tıgizgendigin, áıtse de ony eńserýge bolatyndyǵyn atap kórsetti. Ol – bizdiń yntymaqtastyǵymyzdy odan ári keńeıte túsý. Eki el arasyndaǵy taýar aınalymy ótken jyly 15 mıllıard AQSh dollaryn qurady. Bul kórsetkish kezinde 30 mıllıard AQSh dollaryna jetken bolatyn. Yntymaqtastyǵymyzdy bekemdesek, birtindep ony da qalpyna keltiremiz, dedi N.Nazarbaev. Memleket basshysy reseılik bıznes ókilderin qazirgi daǵdarys jaǵdaıynda Qazaqstannyń ınvestısııalyq tartymdylyqty kóterý jolynda atqaryp jatqan sharalarynan jan-jaqty habardar etti. Biz «100 naqty qadam» Ult Jospary baǵdarlamasyn qabyldadyq. Soǵan sáıkes tıisti zań jobalaryn qabyldadyq. Bıyl jańa jyldan bastap sony júzege asyrýǵa kiristik. Bul Qazaqstandy eń damyǵan memleketterdiń qataryna qosýǵa kómektesedi, dedi Nursultan Ábishuly. Ári qaraı Memleket basshysy re­for­manyń negizgi baǵyttary zamanaýı memlekettiń kásibı apparatyn qalyp­tastyrýǵa arnalǵanyn, bıyl jańa jyldan bastap memlekettik qyzmetshilerdi testileýden ótkizip, olardyń kásibıligin arttyrý barysynda sharalar júrgizilip jatqanyn, sheneýnikter halyqqa jáne bızneske adal qyzmet etýi tıis ekenin aıryqsha atap ótti. Ult Josparynyń aıasynda zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý, bızneske kelisim berý jáne basqa da  kedergilerdi joıý, barshaǵa qoljetimdi, transperentti úkimet qalyptastyrý jumystaryna basymdyq berilip otyrǵany da Qazaqstan Prezıdentiniń nazarynan tys qalǵan joq. Taǵy bir aıta ketetin másele, biz eldi ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn júzege asyryp jatyrmyz. О́ıtkeni, buǵan deıin el ekonomıkasynyń birjaqty damyp kele jatqanyn paıymdadyq, Keńes Odaǵynyń kezinde de osy yńǵaıda damyǵan edi. Endigi jerde biz óńdeý salasyna basa mán berip otyrmyz. Bar shıkizatty endi ózimiz óńdeýge belsene kiristik. Indýstrııalandyrýdyń birinshi joly osy, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sondaı-aq, N.Nazarbaev metallýrgııa, munaı hımııasy, mashına jasaý, qurylys materıaldary jáne agroónerkásip kesheni salalary bizdiń jumysymyzdyń basym baǵyttary bolyp tabylatynyna ekpin túsirdi. Osy baǵyttarda jumys isteıtin ınvestorlarǵa jeńildik jasalatynyn, olar 10 jylǵa deıin korporatıvtik tabys salyǵynan, jer salyǵynan, 8 jylǵa deıin múlik salyǵynan  bosatylatynyn aıtty. Memlekettiń ákimshilik kedergilerdi joıýǵa múddelilik tanytyp otyrǵanyna, sońǵy kezde qujattardy resimdeý elektrondy úkimet arqyly júzege asyryla bastaǵanyna toqtaldy. Halyqaralyq sarapshylar da Qazaqstandaǵy fıskaldyq saıasatty álemdegi eń ozyǵy retinde moıyndaıdy. Lıberaldyq salyq rejimi ınvestorlar úshin asa tıimdi. Bızneske tıimdi salyqtyq jeńildik jaǵynan Qazaqstan Búkilálemdik banktiń reıtingisinde 118 memlekettiń ishinde 18 orynda tur», dedi Nursultan Ábishuly. Elbasy óziniń sózinde elde aýqymdy jekeshelendirýdiń júzege asyp jatqanyna  da toqtaldy. Munaı salasy bar, ınfraqurylymdyq nysandar bar, jalpy sany 800-ge jýyq kásiporyn satýǵa qoıylyp otyr. Jekeshelendirýden basqa, biz memlekettik-jekemenshik seriktestik boıynsha da  yntymaqtasýǵa ázirmiz, dedi Prezıdent. N.Nazarbaev, sondaı-aq, Qazaqstannyń Eýrazııa qurlyǵynyń qaq ortasynda ornalasqanyna nazar aýdardy. Muhıtqa, teńizge tikeleı jol bolmaǵanymen, Qazaqstan arqyly joldy qysqartýǵa múmkindik mol ekenin atap kórsetti. Qytaıdan ertede jol tartqan Uly Jibek jolyn qaıta jańǵyrtyp jatyrmyz. Qysqa merzim ishinde biz 2000 shaqyrym temirjoldy, 4000 shaqyrym avtomobıl jolyn iske qostyq. Qytaıdyń batys shekarasynan  eldiń ortalyǵy arqyly Kaspıı teńizine shyǵýǵa bolady. Osy rette Aqtaý teńiz porty qaıta jańǵyrtýdan ótkizilip, aýqymy keńeıýde. Sol jerde ekinshi port – Quryqtyń qurylysy bıyl aıaqtalady. Sondaı-aq, Túrikmenstan arqyly Iranǵa jalǵaıtyn temirjol salǵanymyzdan da habardar bolarsyzdar. Bul Reseı temirjoly úshin óte tıimdi baǵyt, degen Prezıdent taram-taram joldardyń tamyr búlkilin de reseılik bıznes ókilderiniń aqyl-tarazysyna saldy. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kólik dáliziniń qurylysy da bitýge taıaý.  Bul joldyń 2800 shaqyrymy Qazaqstan arqyly ótedi. Biz onyń qurylysyn kelesi jyly tolyq aıaqtaımyz. 2019 jylǵa deıin uzyndyǵy 8000 shaqyrymnan asatyn 17 avtojol jobasy qarastyrylyp otyr.  «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kólik dálizin biz Reseıdiń shekarasyna deıin jetkizdik. Endi ony Orynborǵa jalǵaý kerek, sosyn ári qaraı kete beredi. Muny Azııa damý banki qarjylandyrýǵa yqylas tanytyp otyr. Reseı jaǵynyń  bul máseleni qarastyrýyn qalaǵan bolar edim. Sonda bul Eýropa men Azııany  jalǵaıtyn tolyqqandy strategııalyq mańyzy bar kólik  dálizi bolyp shyǵady, dedi Elbasy. Sóziniń sońynda Nursultan Ábish­uly reseılik bıznes ókilderin  EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qatysýǵa sha­qy­ryp, «Bolashaqtyń energııasy» bar­lyq ózekti máselelerdi qamtıtynyn, qýat kózderin tıimdi paıdalanýǵa uıytqy bolatynyn jetkizdi. Reseılik kompa­nııa­lardyń qol jetkizgen jetistikterin halyq­aralyq kórmeden kórýge yntaly eke­nin de bildirdi. Kórme aıaqtalysymen, onyń ornynda «Astana» halyqaralyq qar­jy ortalyǵy óz qyzmetine kirisetinin de tilge tıek etti. Reseı bıznes ókilderiniń qatarynan alǵashqy bolyp sóz alǵan «Lýkoıl» kom­pa­nııasynyń prezıdenti Vagıt Alekperov kompanııa óz qyzmetin 40 shaqty elde júrgizetindigin aıta kelip, áıtse de, Qazaq­standy strategııalyq damýy jaǵy­nan aldyńǵy qatarǵa qoıatyndyǵyn atap ótti. Al «Skolkovo» qorynyń tóraǵa­sy Vıktor Vekselberg óz sózinde ınno­va­sııalyq jobalarǵa da erekshe mán berý kerektigine toqtaldy. Bul baǵyt­ta ózderiniń belgili bir tabystarǵa qol jet­kiz­geninen, jobalar aıasynda búginde 1,5 myńǵa jýyq kompanııa jumys istep jatqanynan habardar etti. 18 myńǵa jýyq ınnovasııalyq jumys or­ny ashylǵanyn da kóldeneń tartty. Sońǵy kezde Qazaqstan jaǵymen birle­sip, ınnovasııalyq jobalarǵa baıqaý jarııa­laǵanyn, oǵan degen qyzyǵýshylyq arta túskenin jetkizdi. О́tinishterdiń deni aldyńǵy qatarly  tehnologııalyq she­shimderge jaýap beretindigi de nazardan tys qalǵan joq. Bul ınnovasııalyq sektordaǵy Qazaqstannyń áleýeti joǵa­ry ekendigin kórsetedi, biz osy yntymaq­tastyqty odan ári damytqymyz keledi. Al­daǵy ýaqytta jobadan naqty iske kóshe­miz degen senimdemin, dedi V.Vek­selberg. Sóziniń sońynda «Skolkovo» qorynyń tóraǵasy ózderiniń  Astanada kelesi jyly ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesine qatysatyndaryn, ınnovasııalyq jobalardy aparatyndaryn, sondaı-aq, óz kompanııasynyń seriktesterin de soǵan shaqyratynyn jetkizdi. Al «Eýropa podshıpnık korporasııasy» ashyq aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Aleksandr Moskalenko korporasııa TMD aýmaǵynyń 70 paıyzyn temirjol vagondarynyń podshı­pnık­terimen qamtamasyz etip otyrǵanyn aıta kelip, AAQ-tyń qyzmeti Qazaqstanda da sát­ti júzege asyrylyp jatqanyn jetkiz­di. Suranystyń azaıǵanyna qaramastan, Stepnogordaǵy kásiporyn qalypty jaǵ­daıdy jumys istep tur, dedi ol. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti Nursultan Nazarbaevpen kezdesýge Reseı bıznesiniń alpaýyttary túgel der­lik jınalǵandaı. Uzyn-cany iri-iri 50 kom­panııanyń basshysy  keldi. Elba­synyń mazmundy áńgimesinen tolyq­qandy aqparatqa qanyqqan kásipkerler  Qazaqstan jaǵynyń  oń ózgeristerine kóz jetkizdi. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, Gvıneıa Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti Alfa Kondemen kezdesti. 20-shy Peterbýrg halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy aıasynda ótken kezdesý barysynda memleketter basshylary saıası, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty baılanystardy jolǵa qoıý perspektıvalaryn qarastyrdy. Budan bólek, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy sheńberindegi birlesken jumystardy qosa alǵanda, halyqaralyq kún tártibindegi birqatar máseleler talqylandy. Memleket basshysy musylmandar úshin qasıetti Ramazan aıynda ótip jatqan Gvıneıa Prezıdentimen alǵashqy kezdesýiniń sımvoldyq máni bar ekenin atap ótti. – Bizdiń elimiz táýelsizdikke 25 jyl bu­ryn qol jetkizdi, Afrıka qurlyǵy mem­leketterimen yntymaqtastyqty endi ǵana bastap jatyrmyz. Jaqynda sapar­men kelgen Senegal jáne Rýanda elderi­niń prezıdentteri Qazaqstanda boldy. Qazaqstan men Gvıneıa arasynyń shal­ǵaılyǵy elderimizdiń ózara tyǵyz yqpal­dastyq ornatýyna kedergi bolmaıdy dep senemin, – dedi Nursultan Nazarbaev. A.Konde Qazaqstan Prezıdentine kezdesý úshin alǵys aıtyp, ekijaqty seriktestiktiń túrli salalaryndaǵy qarym-qatynastardyń odan ári damı beretinine senim bildirdi. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Reseı temir joldary» AAQ prezıdenti Oleg Belozerovpen de kezdesti. Kezdesý barysynda kólik-logıstıka salasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­ty damytý máseleleri, sondaı-aq, eki eldiń kólik áleýetin iske asyrýdyń perspektıvaly baǵyttary talqylandy. Nursultan Nazarbaev temirjol kompanııasymen yntymaqtastyqtyń tabystylyǵyna nazar aýdaryp, osy saladaǵy seriktestikti ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jáne tasymaldar tıimdiligin arttyrý arqyly odan ári damytý qajettigin aıtty. O.Belozerov Qazaqstan tarapymen ózara is-qımyl deńgeıiniń joǵary ekenin atap ótip, taıaý kezeńge arnalǵan jumys josparlary jóninde áńgimeledi. Sankt-Peterbýrgtegi halyqaralyq forým búgin óz jumysyn ári qaraı jalǵastyrady. Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan» – Sankt-Peterbýrgten Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV