Elimizdiń ár qalasynyń ózine tán bas jospary bolýy – zańdylyq. Kez kelgen qala osy bas josparǵa sáıkes ósip-órkendep, damı alady. Mundaı qabyrǵaly qujat Oral qalasy boıynsha da qabyldanyp, Úkimette bekitilgen. Bas jospar degenimiz, eń aldymen, qalanyń arhıtektýralyq ajaryn aıqyndaıtyn, oǵan qaıtalanbas keskin men kelbet beretin jarqyn joba. Osy turǵyda turǵyzylatyn turǵyn úıler men áleýmettik-turmystyq nysandardyń jáne ákimshilik ǵımarattardyń bir-birimen úılesimdi bolýy shart. Eger bul saqtalmasa nemese kórineý kózge belden basylsa, esekke er salǵandaı ebedeısiz bolyp turady emes pe?
Oral qalasyndaǵy oblystyq jáne qalalyq ákimdik ǵımarattary ornalasqan alańnyń qasynan, sonymen birge «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıaly úıiniń týra túbinen bıiktigi aspanmen talasqan kópqabatty qurylys turǵyzylyp jatyr. Osy arada aıta keterlik jaıt, úsh qabatty oblystyq ákimdik ǵımaraty – tarıhı eskertkishter qataryna kiredi. Qalalyq ákimdik ornalasqan úı tórt qabattan turady. Al «Nur Otan» partııasy fılıalynyń ǵımaraty ne bary úsh qabat. Osylaısha, jańa qurylys ákimshilik ǵımarattarǵa shekesinen qarap, eńselerin basatyn túri bar.
Kókke qol sozǵan qurylys neshe qabattan turmaq? Biz bul saýaldy Batys Qazaqstan oblysynyń memlekettik sáýlet-qurylys baqylaýy basqarmasynyń basshysy Ahmet Ǵubaıdýllınge qoıǵan bolatynbyz. Obaly ne kerek, ol bizdiń jýrnalıstik saýalymyzǵa túsinistikpen qulaq asyp, sóz bolyp otyrǵan nysanǵa qatysty qujattardy aldyrtty. Budan uqqan-túıgenimiz tómendegideı.
Oral qalasynyń dál ortalyq alańy tusyndaǵy bul jerdi jeke tulǵa satyp alypty. Iаǵnı, jekemenshik ıesi bar. «Qazanshynyń erki bar qaıdan qulaq shyǵarsa» degen pıǵyl dál osy kezden bas kótergen sekildi. Sóıtip, ol qalanyń ortalyq alańy bóliginen kópqabatty qurylysty bastap ketedi. Onyń mundaı batyl qadamyna Oral qalasy ákimdiginiń 2011 jylǵy 22 qyrkúıektegi sheshimi negiz bolypty. Arada on aı ýaqyt ótkende, ıaǵnı 2012 jyldyń 2 shildesi kúni 09-0263 nómirli memlekettik saraptama ótkizilip, bul qujat sol boıda zańdastyrylǵan. Soǵan sáıkes jobalaý-smetalyq qujattar jasalǵan.
Mansarmen qosa jobalanǵan nysan toǵyz qabattan turady. Joba boıynsha onyń birinshi jáne ekinshi qabattary bıznes ortalyǵy bolady dep belgilenipti. Qurylystyń bas merdigeri – «Gazstroı IýG» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Osy materıaldy gazetke ázirleý barysynda Oral qalasy sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Vıtalıı Kýshnırmen jáne Batys Qazaqstan oblysynyń qurylys basqarmasy sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Erjan Esimovpen pikirlesip, úsh qabatty «Nur Otan» partııasy ǵımaratynyń irgesinen turǵyzylyp jatqan kópqabatty ǵımarattyń qalanyń bas josparyna jáne arhıtektýralyq ólshemder men talaptaryna qanshalyqty sáıkesetini jóninde saýaldar qoıǵan edik.
Buǵan qatysty Oral qalasynyń bas arhıtektory V.Kýshnır naqty jaýap qaıtarmaı, árli-berli syrǵytyp boldy. Ol «Qurylys jobasyna qatysty máseleler buǵan deıin qala qurylysy keńesinde qaralǵan, ózara kelisilgen, maquldanǵan, soǵan sáıkes qala ákimdiginiń qaýlysy shyǵarylǵan» degennen árige bara almady. Ras, Vıtalıı Vıktorovıch óz sózinde qalanyń qaq ortalyǵyndaǵy arhıtektýralyq ansamblderdiń ózara úılesimdiligin buzyp, ákimshilik ǵımarattarǵa tóbesinen qaraǵan nysan jobasynyń qurylysy jónindegi másele oblystyq qurylys keńesinde de qaralyp, kelisilgenin alǵa tartty.
Sodan soń biz oblystyq deńgeıdegi qaralǵan máseleniń mán-jaıyna qanyǵý úshin Batys Qazaqstan oblysynyń qurylys basqarmasynyń basshysy Arman О́ksikbaevpen jolyqqan bolatynbyz. Ol tipti nendeı máselege qatysty saýal qoıatynymyzdy bilmeı turyp-aq, qabaǵyn qars túıip alyp, jaýap berýden birden at-tonyn ala qashty. «Men sizge oblystyq ákimdiktegi tıisti tulǵalarmen kelisip, olardyń ruqsatyn almaı, eshqandaı aqparat bere almaımyn» dep kesip aıtty basqarma basshysy A.О́ksikbaev. Sodan keıin qaraýyndaǵy qyzmetkeri arqyly qolymyzǵa tildeı qaǵaz ustatty. Munda «Obl.akımat. Bahytjan, Jarqyn» jazylypty. Astynda olardyń qyzmet telefondary kórsetilgen eken.
Keıinnen «Bul kisiler kim boldy eken?» dep surastyryp kórsek, olardyń biri oblystyq ákimdiktiń bas ınspektory Bahytjan Narymbetov te, ekinshisi, oblys ákiminiń baspasóz hatshysy Jarqyn Jumadilov bolyp shyqty. Bul arada A.О́ksikbaev jýrnalıstiń aqparat alýǵa, suratýǵa jáne ony taratýǵa quqyǵy bar ekenin kórsetken QR-nyń Baspasóz týraly zańyndaǵy belgili bapty bilmeıtindigin baıqatyp qalǵandaı boldy.
Sonymen búgingi materıalymyzǵa jeli bolyp tartylǵan máselege oraı joǵaryda aty-jóni kórsetilgen ekinshi memlekettik qyzmetker – Batys Qazaqstan oblysynyń qurylys basqarmasy, sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Erjan Esimovtiń ne degenine keleıik.
– Árıne bul bas jospar talaptaryna da, arhıtektýralyq normalar men krıterıılerge de sáıkes kelmeıdi. Úsh-tórt qabattan turatyn tarıhı ansamblderdiń janynan boı kótergen 9-10 qabatty úı irgeles ornalasqany ǵımarattardyń úılesimdiligin buzady,– dep jaýap qaıtardy ol.
Sonymen, atalǵan nysannyń búgingi jaı-kúıi qandaı? Sońǵy kezde oraldyqtar bul qurylystyń toqtap, qańtarylyp qalǵanyna kýá. Nege? Munyń astarynda ne syr bar eken? Materıalǵa qajetti derekter jınaý barysynda alynǵan aqparattar onyń qosymsha jáne bas merdigerleri aǵaly-inili Asqar jáne Birjan Qapasovtar ekenin aıǵaqtaıdy.
О́mirdiń qýanyshy men qaıǵysy qatar júredi. Atalǵan qurylystyń bas ıesi Birjan Qapasov avtokólik apatynan dúnıe salypty. Sońǵy kezde qurylystyń kúrt toqtap qalýynyń bir syry osynda bolyp shyqty.
Endi qurylys jobasynyń zańdy murageri kim bolmaq? Bul osy soraıǵan kúıinde myzǵymaı tura bere me? Buǵan deıingi alynǵan sheshimderdiń zańdylyǵy týraly ne deýge bolady? Bul jóninde prokýratýra organdary men sot júıesi qandaı sheshimge kelmek? Áıteýir ne kóp, atalǵan qurylys nysanyna qatysty týyndap otyrǵan suraq kóp. Onyń naqty jaýaby men sheshimi ázirge tabyla qoıatyn túri baıqalmaıdy. Myńdaǵan oraldyqtar men qala qonaqtarynyń aıaqtalmaǵan qurylysqa qatysty munyń ne ári emes, ne beri emes, belgisiz kúıi jónindegi sóz talastary da toqtar emes.
Búginde respýblıkamyzda sáýlet-qurylys basqarmasy memlekettik mekemeleriniń buǵan deıin atqaryp kelgen birqatar fýnksııalary shektelgen. Budan bylaı olar memlekettik jáne jeke úlgidegi nysandardy memlekettik qabyldaý aktilerine qatysa almaıdy. Árıne, munyń ózi qurylystyń búgingi ómirsheń ári óskeleń, sonymen birge álemdik standarttar talabynan týyndap otyrǵany belgili. Bul jónindegi jaýapkershilik aldaǵy ýaqytta tapsyrys berýshi jeke tulǵalarǵa, bas merdigerlerge jáne tehnıkalyq qadaǵalaýshylar men joba ıelerine júktelmek. Osy arada atalǵan tórt birlik tıisti zańdylyqtar men úılesimdiliktiń saqtalýyna kóńil bóle bilgenderin qalar edik. Búgingi áńgimemizdiń basty arqaýyna aınalǵan qurylys nysany jóninde de aıtar túıin osyndaı.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy