Júz qubylǵan jumyr jer

Munaı baǵasy turaqtanady

Halyqaralyq energetıkalyq agenttik (HEA) munaı rynogyndaǵy ahýal týraly dástúrli aı saıynǵy esebin jarııalady. Agenttik esebinde álemdik rynoktaǵy munaı kóleminiń artýy toqtap, eleýli turaqtylyq oryn alǵandyǵy atap kórsetilgen.  HEA-nyń maýsym aıyndaǵy esebi boıynsha, «qara altynǵa» degen suranys mamandardyń aldyn ala boljaǵan sıfrlarynan artyq ekendigin kórsetedi. Munaı óndiretin birqatar elderde aıaq astynan oryn alǵan turaqsyzdyq munaı óndirý kóleminiń birshama tómendeýine ákelip soqty. Sóıtip, sońǵy ýaqytta álemdegi munaı óndirý kólemi josparlanǵan táýligine 1,5 mıllıon barrelden 800 myń barrelge deıin tómendegen. Bul agenttik mamandaryna ústimizdegi jyldyń II toqsanynda jahandyq munaı naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqtanyp, kelesi jyly ol ózindik ıgi nátıjelerin beretindigi týraly boljam jasaýǵa múmkindik berdi. Sońǵy ýaqytta rynoktaǵy munaı kóleminiń suranystan joǵary bolýyna baılanys­ty álemdik rynokta munaı baǵasynyń kúrt tómendeýi oryn aldy. OPEK jáne basqa da iri munaı óndirýshiler álemdik rynoktaǵy munaı baǵasyn ósirý jóninde birqatar qadamdar jasady. Biraq olardyń arasynda biraýyzdylyqtyń bolmaýyna baılanysty bul sharalardyń eshqaısysy tıimdi nátıjesin bergen joq. Aldaǵy ýaqytta qa­lyptasqan jaǵdaıdy ómirdiń ózi retteıtin túri bar. Sebebi, soń­ǵy ýaqytta munaı baǵasynyń bir­shama turaqtanýyna Nıgerııa jáne Kanada sııaqty iri munaı óndirýshi elderde munaı óndirý kóleminiń kúrt tómendep ketýi sebepker bolyp otyr. Sonymen birge, munaı baǵasynyń turaq­tanýyna OPEK uıymyna kir­meıtin iri munaı óndirýshi el­derdiń munaı óndirý kólemin táý­ligine 900 myń barrelge deıin tó­men­detýi de yqpal etkendigi daýsyz. Mine, osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty 2016 jyldyń I toq­sanynda álemdik rynoktaǵy munaı ónimderine degen suranys birshama artyp, táýligine 1,6 mıllıon barreldi qurady. Mamandardyń aıtýynsha, jyl qorytyndysynda bul rettegi ortasha kórsetkish táýligine 1,3 mıllıon barreldi quramaq. Planetamyzdaǵy barlyq munaı kóleminiń úshten birine ıelik etetin OPEK uıymyna qarasty elderde mamyr aıyn­da munaı óndirý kólemi táýligine 110 myń barrelge deıin tómendedi. Karteldegi munaı óndirý kóleminiń tómendeýi Nı­gerııada qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty boldy. Nıgerııada qarýly kóterilisshilerdiń munaı kenishterin basyp alýyna baılanysty óndiris toqtaǵan. Sóıtip, bul elde munaı óndirý kóleminiń kúrt tómendeýine ákep soqty. Agenttik mamandarynyń boljamy boıynsha, osy jáne iri munaı óndirýshi elderdiń birqatarynda qalyptasqan ahýal ústimizdegi jyldyń II jarty jyldyǵynan bastap álemdik rynokta munaı ónimderine suranystyń birshama artatyndyǵyn alǵa tartady. Bul óz kezeginde munaı baǵasynyń turaqtanýyna jaǵdaı jasaıdy. Ekonomıkasy shıkizatqa táýeldi elder úshin qolaıly jaǵdaı qalyptasatyn túri bar.

Jańǵyrtylmaly energııa 45 paıyzdy quramaq

Endi 10 jyldan keıin Ger­ma­nııada qajetti energetıkalyq qýattyń jartysyna jýyǵy jańǵyrtylatyn energııa kóz­deri arqyly alynatyn bolady. Jaqynda Germanııa úkimeti jań­ǵyr­tylmaly energııa kózderi týraly zańǵa reformalar engizý qaǵıdattary jóninde kelisimge keldi. Osynyń nátıjesinde 2025 jylǵa taman Germanııadaǵy barlyq óndiriletin energııa kóleminiń 40-45 paıyzy jańǵyrtylmaly energııa kózderi arqyly alynatyn boldy. Maýsym aıynyń basynda Germanııa úkimeti 16 federaldyq jerlerdiń pre­mer-mınıstrleriniń qatysýymen jań­ǵyrtylmaly energııa kózderi týraly zańǵa reforma jasaýdyń bazalyq qa­ǵıdalary týraly kelissóz júrgizdi. Berlınde 6 saǵatqa sozylǵan osy otyrystan keıin GFR kansleri Angela Merkel jýrnalısterge bergen suhbatynda: «Biz áli naqty tolyq kelisimge kelgenimiz joq. Alaıda, kelissóz­der barysynda kún tártibindegi másele­niń 90 paıyzy talqylandy», dep atap kórsetti. Merkeldiń aıtýy boıynsha, oty­rysqa qatysýshylar 2025 jyly eldegi jańǵyrtylmaly energııalyq qýat kóz­de­riniń úlesin 40-45 paıyzǵa jetkizý jóninde kelisimge kelgen. Osy kezdesýden keıin Germanııanyń ekonomıka mınıstri Zıgmar Gabrıel «aldaǵy ýaqytta energııa baǵasyn Býndestag qalyptastyrmaıdy, rynok anyqtaıtyn bolady», dedi qana­ǵattanǵandyq sezimmen. Taraptar ázirge jel qýaty arqyly ón­diriletin energııany taratý jáne elektr jelilerin odan ári keńeıtý jónindegi naqty máseleler boıynsha ortaq kelisimge kele qoıǵan joq. Degenmen, Zıgmar Gabrıel GFR úkimetiniń jańǵyrtylmaly energııa kózderi týraly jańa zańdy qabyldaıtyndyǵyna úlken senim bildirdi.

Gýmanıtarlyq daǵdarys

Venesýelanyń soltústigindegi Sýkre shtatyndaǵy Kýmana qalasynyń turǵyndary azyq-túliktiń jetispeýshiligine baılanysty ereýilge shyqty. El Universal gazetiniń habarlaýynsha, qaladaǵy tártipsizdik dúkenderge azyq-túlik tasıtyn júk mashınalarynyń kelmeı qalýyna baılanysty oryn alǵan kórinedi. Azyq-túlik jetispeýshiliginen zardap shekken turǵyndar qalanyń birqatar kóshelerin bitep, kóptegen magazınderdi talan-tarajǵa salǵan. Qalada tártip ornatý úshin polısııa bólimsheleri jáne Ulttyq Bolıvarıan gvardııasynyń jaýyngerleri tartylǵan. Olar turǵyndardyń ereýilin kúshpen toqtatýǵa umtylýda. Venesýela memleketiniń bıligi qala turǵyndaryn sabyrlylyqqa shaqyryp, zańǵa qarsy áreketter jasamaýdy eskertti. Bul Venesýelada sońǵy aptada oryn alǵan halyq tolqýlarynyń biri ǵana. Kún ótken saıyn halyqtyń bılik basyndaǵylarǵa daǵdarysty toqtatyp, elde qalypty jaǵdaı ornatý jónindegi talaptary kúsheıe túsýde. Bılik basyndaǵylardan tıisti sharalar atqarylmaýyna baılanysty eldiń kóptegen óńirlerinde halyq kóshege shyǵyp, polıseılermen qaqtyǵysqa ushyraýda. Prezıdent Nıkolas Madýroǵa baǵy­natyn Venesýela Ulttyq assambleıasy ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda elde qalyptasqan azyq-túliktiń tapshylyǵyna baılanysty tótenshe jaǵdaı jarııalaǵan bolatyn. Birqatar depýtattardyń ashyq málimdeýinshe úkimettiń durys sheshim qabyldamaýyna baılanysty elde «gýmanı­tarlyq daǵdarys» tereńdeı túsýde.

Tokıo meri otstavkaǵa ketti

Tokıo qalasynyń meri Ioıtı Masýdzoe astanalyq okrýgtiń zańgerlik assambleıasynyń tóraǵasyna óziniń otstavkaǵa ketetindigi týraly resmı ótinishin tapsyrdy. Japonııa astanasy meriniń otstavkaǵa ketýine baspasóz betinde ony teris qarjylyq sharalarǵa jol berdi degen aıyptaýlar sebep bolǵan. Máselen, baspasózde Tokıo merin kún saıyn saıajaıǵa memlekettik mashınany minip barady dep aıypta­ǵan. Sonymen birge, qala basshysynyń saıası qor­dan otbasynyń demalysyna qar­jy bergendigi de anyqtalǵan. Tokıo meriniń áıeli basqaratyn ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda júrgizilgen tekseris barysynda da birqatar kemshilikter ashylǵan. Máselen, osy ınstıtýttyń ofısi Masýdzoenyń jekemenshik úıinde ornalasyp, aı saıyn jalǵa aqsha tólep turǵan. Qala basshysy shetelderge is-saparǵa barǵanda birqatar shyǵyndarǵa jol bergen. Sońǵy eki jyl ishinde Tokıo meri shetelderge 9 ret is-saparǵa shyǵyp, 200 mıllıon ıen (2 mıllıon dollar shamasynda) memleket qarjysyn rásýa etken kórinedi. О́tken dúısenbide Masýdzoe Tokıo zańgerlik assambleıasynda sóz sóılep, jınalǵandardan keshirim surady. Ol osy ýaqytqa deıin alǵan qala meriniń jalaqysyn qaıtaryp berýge ýáde etken. Masýdzoe assambleıa múshelerinen ústimizdegi jyldyń qyrkúıek aıyna deıin qyzmetinde qaldyrýyn surady. Alaıda, assambleıa sheshimi boıynsha, Tokıo qalasynyń jańa merin saılaý naýqany 50 kúnnen keıin ótkiziletin boldy. Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»