Úkimet tarapyna syn pikirler

aıtylǵanymen, Senat respýblıkalyq bıýdjettiń  atqarylýy týraly esepti qoldady Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen ótken Senat otyrysynda Joǵarǵy palatanyń depýtattary 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimettiń jáne Esep komıtetiniń esepterin talqylady. Otyrysta Qarjy mınıstrliginiń, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń jáne Ulttyq banktiń basshylary baıandama jasady.  Qarjy mınıstri Baqyt Sul­tanov 2015 jyly respýblıkalyq bıýd­jet­tiń kiristeri 6 137 mıl­lıard teń­gege, nemese jospar­da­ǵydan 105,7 pa­ıyzǵa jetkenin, shyǵystar 7 trıl­lıon 163 mıllıard teńge bo­lyp, jospardyń 99,8 paıyzyn qu­r­a­ǵanyn baıandady. Úkimet úshin áleý­mettik sala basymdyqqa ıe bol­yp tabylady. B.Sultanov atap ótkendeı, bıýd­jetti kontrsıkl­dik ulǵaıtý birin­shi kezekte áleý­mettik shyǵys­tar­dy ulǵaıtýǵa baǵyt­­talǵan, onyń bıýdjet qury­ly­myndaǵy úlesi 39,4 paıyzǵa ul­ǵaıyp, 2,8 trıllıon teńgeni qurady. Zeınet­aqy tólemderiniń kólemi 9 paıy­zǵa kóterildi. Qarjy mınıstrliginiń má­li­met­teri boıynsha ótken jyly res­pýb­lı­kalyq bıýdjet tap­shy­lyǵynyń tómen­deýi baıqaldy, ol 912 mıllıard teńge nemese ishki jalpy ónimniń 2,2 paıyzyn qura­dy. Tapshylyq ishki jáne syrt­qy qaryz alý esebinen qarjy­lan­dy­ryldy. Sondaı-aq, baıandamashy Qazaqstannyń memlekettik qary­zynyń kólemine qatysty máli­metter keltirdi. 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha memlekettik qaryz 9 022 mıllıard teńge (26,6 mıllıard AQSh dol­lary) boldy, nemese ish­ki jalpy ónimniń 21,6 paıyzyn qurady. B.Sul­tanovtyń aı­týyn­sha, qaryz aýyrtpalyǵy bu­ryn­ǵysha qaýipsiz shekte qalyp otyr. Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń tóraǵasy Qozy-Kórpesh Jańbyrshın óziniń sózinde jalpy Úkimette bıýdjettiń jospardaǵy kórsetkishteri atqarylǵanyn atap ótti. Sonymen birge, respýblıkalyq bıýdjettiń ıgerilmegen qarjysy 7,8 mıllıard teńgeni quraıdy. Artyq qaryz alýdan 2015 jyldyń sońynda 264,4 mıllıard teńge bıýdjet qarjysynyń qaldyqtary qa­lyptasty, ol 2014 jylǵy kólem­nen (3 mıllıard teńge) eleýli túrde (90 ese) artyp ketti. Odan basqa, Úkimettiń qaryzdyń 8,2 trıllıon teńgege belgilengen lımıti 465,7 mıllıard teńgege kóterildi. Esep komıtetiniń baǵalaýy boıynsha, bıýdjettiń tıimsiz paıda­lanyl­ǵan qarjysy 459,2 mıllıard teńgeni qurady. О́tken jyly birqatar memlekettik baǵdar­la­mal­arǵa aýdıt júrgizildi. Atap aıt­qanda, «Salamatty Qazaq­stan» jáne «Aqparatty Qazaqstan-2020» baǵdarlamalaryn iske asyrý barysynda qarjy tártip buzýshylyqtary anyqtaldy. Memlekettik organdarda jáne olardyń mekemelerinde 474,6 mıllıard teńge qarjy tártip buzýshylyqtary anyqtaldy, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet qarjysy 142,3 mıllıard teńgesi damýǵa arnalǵan maqsat­ty transfert qarjysy bolyp otyr. Respýblıkalyq ınvestısııalyq jo­ba­lardy iske asyrýda ortalyq mem­lekettik organdarda jalpy somasy 149,6 mıllıard teńge tártip buzýshylyqtary oryn alsa, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń qarjysyn paıdalanýda 10,6 mıllıard teńgeni qurady. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Alpysbaı Ahmetov senatorlardy qarjy-nesıe saıasatynyń asa mańyzdy máseleleri týraly habardar etti. Onyń aıtýynsha, qarjy naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty. Syrtqy qolaıly áserlerdiń aıasynda teńge baǵamy bıylǵy 4 aıda 3,6 paıyzǵa nyǵaıdy. 2016 jylǵy sáýir sońynda ınflıasııa jylǵa shaqqanda 16,3 paıyzdy qurady. Ulttyq banktiń boljamy boıynsha, jyldyń sońynda ınflıasııa deńgeıi nysanaly deńgeıdiń 6-8 paıyzynyń joǵary shegine taıaý bolady. Ulttyq banktiń jalpy halyq­ara­lyq rezervteri jyl basynan beri 1,7 mıllıard AQSh dollaryna nemese 59 paıyzǵa ulǵaıdy jáne sáýirdiń aıaǵynda 29,5 mıllıard dollardy qurady. Ulttyq qordyń aktıvteri sáýirdiń aıaǵynda 1,9 mıllıard dollarǵa nemese 3,1 paıyzǵa, ıaǵnı 65,4 mıllıard dollarǵa deıin ósti. Nátıjesinde elimizdiń halyq­aralyq rezervteri jyl basynan beri 3,6 mıllıard dollarǵa nemese 3,9 paıyzǵa ulǵaıyp, jalpy alǵanda 95,0 mıllıardqa jetti. Baıandamashylar óz sózderinde bıýdjetti qatań atqarý qajettigi men atqarý tártibin arttyrýdy atap ótken senatorlardyń saýal­daryna jaýap berdi. Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi Olga Perepechına ózekti máselelerge, atap aıtqanda, memlekettik baǵ­dar­lamalardy sapaly ázirleý qajet­tigine; munaı baǵasyna jáne Ulttyq qordan beriletin transfertterge baılanysty bıýdjet tapshylyǵyna, bıýdjet tapshylyǵyn syrtqy qaryz alý esebinen emes, ishki kózder­den qar­jylandyrýǵa kóńil bólý; kva­zımemlekettik sektordyń baqy­laýsyz syrtqy qaryz alýynan mem­le­ket­tiń qaryz aýyrtpalyǵynyń ulǵaıýy; holdıngter arqyly sýb­sı­­dııalar men nesıelerdiń tıi­m­di­ligi; aımaqtardaǵy jaýapty qyz­metkerlerdiń qarjylyq bilik­ti­ligin arttyrý qajettigine Úkimet músheleriniń nazaryn aýdardy. Depýtattar Vladımır Bobrov, Álı Bektaev, Qýanysh Aıtahanov­tyń sózderinde aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytý baǵdarlamalaryn qarjy­landyrýǵa qatysty Úkimet­ke ótkir syn aıtyldy, búgin­gi talap­tarǵa saı keshendi sharalar qa­byl­daý usynyldy. Sena­tor Lázzat Qıynov Qarjy mınıstr­ligi Parlamenttiń Joǵarǵy palata­synyń komıtetine elimizdiń mem­le­kettik qaryzynyń jaǵdaıy týraly beriletin málimetterdi udaıy shatastyratynyn, sóıtip, sybystar men Úkimetke senimsizdik týyndatatynyn atap ótti. Palata Qazaqstan men Saýd Arabııasy arasyndaǵy Tabys­qa salynatyn salyqtarǵa qatys­ty qosarlanǵan salyq salýdy bol­dyrmaý jáne salyq salý­dan jal­tarý­ǵa jol bermeý týraly Úki­met­ter arasyndaǵy konvensııa­ny jáne oǵan Hattamany ratıfıka­sııalady. Otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn jarııa etti. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»