Búgingi kúni aqparattyq jáne ınnovasııalyq tehnologııalar jańarǵan saıyn, salyq júıesindegi baqylaý men ákimshilendirýdi jetildirilýge baılanysty ózgerister de kún sanap kóbeıip keledi.
Bul, árıne, Dúnıejúzilik saýda uıymy men Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtınginiń talaptary negizinde júzege asyrylyp jatqan sharalardyń birine jatady.
Sondyqtan da salyq tóleýshi sýbektilerge qoıylatyn talaptarǵa baılanysty birqatar ózgerister tájirıbege engizildi.
Sonyń biri – saýda oryndarynda avtomatty túrde málimetter berý fýnksııasy bar baqylaý-kassalyq mashınasyn ornatý bolyp tabylady. Bul talap – salyqtan jaltarýǵa jol bermeıtin jáne salyqtyq eseptilik problemalaryn der kezinde júrgizip otyrýǵa múmkindik beretin tıimdi tetik. Atap aıtsaq, Qazaqstan Respýblıkasy Salyq kodeksiniń 645-babynyń 1-tarmaǵy, 4-tarmaqshasynyń jáne Qazaqstan Úkimetiniń 2015 jylǵy 30 jeltoqsanyndaǵy №1129 qaýlysynyń talaptary negizinde ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynan bastap elimizdiń aýmaǵyndaǵy zańdy tulǵalar men jeke kásipkerler úshin málimetter berý fýnksııasy ornatylǵan baqylaý-kassalyq mashınasyn paıdalaný tártibi engizildi. Sonymen qatar, salyq tóleýshiler úshin jasalyp otyrǵan bul talaptar jalpylama qoldanystaǵy telekommýnıkasııa júıesi joq jerde ǵana jumys istemeıdi. Sebebi, alys aýyldarda, ǵalamtor júıesi tolyq túrde jumys istemeıtin jerlerde atalmysh baqylaý-kassalyq mashınasyn ornatý mindetti emes.
Osy oraıda, «salyq tóleýshilerdiń qandaı kategorııasy avtomatty túrde málimet berý fýnksııasy ornatylǵan baqylaý-kassalyq mashınasyn ornatýǵa mindetti?» degen zańdy suraq týatyny aqıqat.
Atap aıtsaq, orman sharýashylyǵy jáne qurylys materıaldarymen, santehnıkalyq jabdyqtarmen, metall buıymdarymen, kompıýtermen, jylytý jáne sý qubyry qondyrǵysymen, aýdıo-beıne tehnıkalarymen, elektrli-turmystyq quraldarmen, jıhazben, jaryq beretin qondyrǵylarmen bólshek jáne kóterme saýda jasaıtyndar, sondaı-aq, qonaqúı, meıramhana, azyq-túlikti jetkizip berý, kınofılm kórsetýge tapsyrys berý, shashtaraz jáne sulýlyq salony, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý qyzmetimen aınalysatyndar málimet berý fýnksııasy ornatylǵan baqylaý-kassalyq mashınasyn paıdalaný arqyly jumys isteýge mindetti.
Kassalaq-baqylaý mashınasyn paıdalaný mehanızminde burynǵy kassalyq apparatpen salystyrǵanda kóp aıyrmashylyq joq. Mysaly, taýar satyp alýshydan alynǵan qolma-qol aqsha baqylaý-kassalyq mashınasyna engiziledi. Baqylaý-kassalyq mashınasynyń málimetteri onlaın rejiminde «Qazaqtelekom» aksıonerlik qoǵamynyń fıskaldy málimetter jınaıtyn ortalyq operatoryna jiberiledi de, jınaqy baqylaýda turǵan túbirtekke ózindik nómir beriledi. О́zindik nómir baqylaý-kassalyq mashınaǵa kelip túsken kezde mashınadan baqylaýdaǵy chek shyǵady da, satyp alýshyǵa beriledi. Sodan keıin fıskaldyq málimetterdiń operatory júıeli túrde kúndelikti sommalyq esepterdi árbir kassalyq-baqylaý mashınalary boıynsha memlekettik kirister komıtetiniń serverine jiberip otyrady.
Bul júıeniń engizilýi elimizde kóleńkeli aınalymnyń kólemin qysqartýmen qatar, tutynýshynyń quqyǵyn qorǵaýda da úlken ról atqarady. Sonymen qatar, kassalyq-baqylaý mashınasy ornatylyp, ol óz jumysyn durys atqaryp turǵan jaǵdaıda, salyq organdary tarapynan bolatyn negizsiz tekserýlerge de jol berilmeıdi. Sebebi, salyq organdary kassalyq-baqylaý mashınasy ornatylǵan saýda núktesindegi qolma-qol aqshamen jasalatyn barlyq operasııalar boıynsha «Qazaqtelekom» aksıonerlik qoǵamy arqyly tıisti málimettermen der ýaqytynda qamtamasyz etilip otyrady.
Qazirgi ýaqytta kassalyq-baqylaý mashınalarynyń memlekettik reestrge tirkelgen jańa úlgilerin atalmysh mashınalarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetý ortalyqtarynan alýǵa bolady. Satyp alǵannan keıin, birinshiden, fıskaldy málimetter operatorynyń www.oofd.kz Veb-resýrs portalynan qaǵazǵa shyǵaryp alyp, ony qol qoıý jáne mórmen kýálandyrý arqyly fıskaldy málimetter operatorymen kelisim jasalady. Ekinshiden, jergilikti qyzmet aımaǵy boıynsha memlekettik kiris organdaryna ótinish jazý arqyly baqylaý-kassalyq mashınasyn tirkeý kartochkasy beriledi. Úshinshiden, baqylaý-kassalyq mashına portalda tirkeledi de, ID jáne token (tańbalaýshy) nómiri alynady. Baqylaý-kassalyq mashınasyn memlekettik kiris organynda jáne joǵaryda aıtylǵan portalda tirkegennen keıin baqylaý-kassalyq mashınasyn ID jáne tokenmen avtorlastyrý qajet. Osy jumystardyń bári bitkennen keıin eski kassalyq mashına memlekettik kiris organynyń esebinen shyǵarylady da, jańa qondyrǵy óz jumysyn bastaıdy.
Iá, bir qaraǵanda baqylaý-kassalyq mashınalardy ornatýda jáne tirkeý barysynda qıynshylyqtar az emes sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda, aqparattyq tehnologııadan habary bar adamǵa esh qıyndyǵy joq.
Taǵy da bir aıta ketetin jaǵdaı, baqylaý-kassalyq mashınalaryn ornatý máselesine nemquraıdy qaraýǵa bolmaıdy. Olaı deıtinimiz, kez kelgen zań talaptary ony oryndamaǵan jaǵdaıda quqyqtyq sharalar qoldanýdy nazardan tys qaldyrmaıdy. Sebebi, zań – barshaǵa ortaq.
Beken NURAHMETOV,
Almaty qalalyq memlekettik kirister departamentiniń
túsindirý jumystary basqarmasynyń bólim basshysy
ALMATY