Bul – dárigerlik kómektiń ıntegrasııalyq modeli
Qatelespesem, jetpisinshi jyldardyń orta sheni bolýy kerek. Qaqaǵan qys kezi. Ákem qatty aýyryp, qyzýy kóterilip, ot bolyp janyp jatty. Shaqyrylǵan jedel járdem biraz keshikti. Onyń syryn dáriger kelgende bir-aq bildik. Ol jaıaý kelipti. Naýqastyń jaı-kúıimen tanysyp, ókpesi men júrek soǵysyn tyńdap, qyzýy men qan qysymyn ólshep kórgennen keıin: «Siz aýrýhanaǵa barýyńyz kerek, – degen qorytyndysyn aıtty. – «Jedel járdem» mashınasy joq, ornyńyzdan turyp aýrýhanaǵa deıin óz aıaǵyńyzben bara alasyz ba?», – dedi dáriger. Sonda ákem: «Tyrysyp kóreıin» dedi áreń ıkemge kelip. Sóıtip, ol kisini jan-jaqtan súıemeldep, aýyl ishindegi aýrýhanaǵa deıin jaıaý aparǵanymyz bar.
Muny nege aıtyp otyrmyz? О́ıtkeni, keńestik kezeńde aýyldardaǵy medısına mekemeleriniń jaı-kúıi men materıaldyq jaǵdaıy tym tómen ári jutań edi. О́lim men ómir arasynda arpalysyp jatqan adamdy aýrýhanaǵa jaıaý áketý osy pikirimizdiń dáleli. Al qazir she? Aıyrmashylyq jer men kókteı. Búginde respýblıkamyzda alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýdiń ınnovasııalyq jáne ıntegrasııalyq úlgisi iske asýda. Mundaı álemdik ólshemge qol jetkizip úlgergen óńirlerdiń biri – Batys Qazaqstan oblysy.
Integrasııalyq-ınnovasııalyq úlgi degenimiz jaı jedel járdem kólikteri emes, bul eń aldymen jyljymaly medısınalyq keshender (JMK) men sanıtarlyq avıasııa qyzmetteri. Osyndaı alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń arqasynda júzdegen, myńdaǵan otandastarymyz tikeleı tónip kelgen ajaldyń aýzynan aman qalady. Bul arada alǵashqy aıtylǵan qurylym birinshi kezekte alysta ornalasqan aýyl turǵyndaryna keńesshi-dıagnostıkalyq kómek kórsetetinin aıta ketken jón.
Osy maqsatta Oral óńirinde jyljymaly medısınalyq keshender minsiz qyzmet atqaryp keledi. JMK dárigerlik-otbasylyq ambýlatorııalary joq túkpirdegi shaǵyn eldi mekenderdiń turǵyndaryn qamtıdy.
– Jyljymaly medısınalyq keshender ambýlatorııa úlgisindegi zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Munda tis dárigeri, hırýrg, rentgenolog, akýsher-gınekolog, terapevt mamandar jumys isteıdi. Sonymen birge, keshen quramyndaǵy ambýlatorııalyq dáriger kabınetteri men zerthana da onyń qyzmetin tolyqtyra túsedi. Búgingi kúni JMK oblystyń barlyq aýdandaryn qamtyp otyr, – dedi gazet tilshisine Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Hamıdolla Irmenov.
Buǵan deıingi taldaýlar men derekter engizilgen ózgerister arqasynda áleýmettik mańyzy bar aýrýlardyń aldyn alý úshin qolaıly jaǵdaılar týǵyzylǵanyn aıǵaqtaıdy. Ekinshiden, bul ınnovasııalyq úlgi ambýlatorııa dárigerleriniń júktemesin edáýir tómendetken. Ári ambýlatorııa men JMK quramyndaǵy densaýlyq saqshylarynyń salada oryn alǵan kúrdeli jaǵdaılardy birlesip talqylaýlaryna orasan keń múmkindikter ashylǵan. Úshinshiden, aýyl men shaǵyn eldi mekender turǵyndary alatyn medısınalyq kómek pen qyzmettiń aýqymy arta túsipti.
Jyljymaly medısınalyq keshenderdiń taǵy bir artyqshylyǵy, osy arqyly aýyl azamattary skrınıngtik tekserýlerden de óte alady. Aıtalyq, bıylǵy 2016 jyldyń alǵashqy toqsanynda oblystaǵy Aqjaıyq, Jańaqala, Syrym jáne Kaztalov aýdany turǵyndary osyndaı skrınıngtik tekserýler men baıqaýlardan ótkizilgen. Buǵan osy merzim aralyǵynda 10 myńǵa jýyq adam qamtylǵan. Tekserý qorytyndylary júrek-qan tamyrlary aýrýlary birinshi kezekte turǵanyn kórsetedi. Ekinshi orynda qant dıabeti tur. Sonymen birge, kóz aýrýlary, sonyń ishinde onyń glaýkoma degen túri jıirek kezdeskeni de oılandyrmaı qoımaıdy.
Joǵaryda aıtylǵandaı, alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek birinshi kezekte jol-kólik oqıǵalarynan zardap shekkenderge kórsetiledi. Olardy tasymaldaý úshin GPS úlgisindegi navıgasııaly, ıaǵnı aldyn ala baqylap kórip otyratyn qural-jabdyqtary men aspaptary bar reanımobılder júırik attaı júıtkıdi. Aýdanaralyq travmotologııalyq bólimshelerdi qajetti jabdyqtarmen qamtý jaıy da óńirde nazardan tys qalmaǵan. Bul úshin oblys bıýdjetinen 48 mıllıon teńge qarajat qarastyrylǵan. Sondaı-aq, aımaqta medısınalyq-qutqarý qosyndary úshin qosymsha reanımobılder satyp alyp, jedel járdem kólikterin jańǵyrtý joldary belgilengeni de sala jetekshileriniń mereıi.
Jol-kólik oqıǵalarynan tys, oblystaǵy ınsýlt pen kardıologııa ortalyqtaryna kútpegen dertke tap bolǵandar reanımobılder arqyly tasymaldanady. Onyń ishinde jedel medısınaǵa qajetti barlyq qural-jabdyqtar jáne reanımasııalyq aspaptar bar aımaqtaǵy sanıtarlyq avıasııalyq bólimge túsip jatqan qońyraýlar men shaqyrýlar da jetkilikti.
Mysaly, bıylǵy jyldyń bes aıy ishinde 173 joǵary bilimdi jáne tereń bilikti dáriger mamandar shaqyrýlarǵa baılanysty áýe kemesi – AN-2 ushaqtary arqyly alys aýyldarǵa attanǵan. Munyń kópshilik jaǵdaıynda aýyr naýqastar oblys ortalyǵyndaǵy emdeý mekemelerine jetkizilse, birqatar jaǵdaılarda naýqastar turǵan jerde otalar jasalǵan.
Mine, Oral óńirinde medısınalyq kómektiń ınnovasııalyq jáne ıntegrasııalyq modeliniń keleli kórinisteri osyndaı.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy