Polısııa ofıseriniń ólimine jáne jeke múlkiniń tonalýyna kim kináli?
Elbasy talap etip otyrǵandaı, memlekettik organdardyń syndarly saıasatty halyq kóńilinen shyǵatyndaı talappen júzege asyrýy mereıli mindet. Alaıda, amal ne, memlekettik organ ókilderiniń keıbireýi kerisinshe áreket etip jatýy ókinishti-aq. Ásirese, bul quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine qatysty bolsa tipti de óreskeldik ekeni daýsyz.
Máselen, ómiriniń jıyrma alty jylyn kezinde tergeýshilik qyzmetke arnaǵan Aıagóz qalasynyń turǵyny Amangeldi Sátmuhanbetov búginde sol quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri tarapynan oryn alǵan zańsyzdyqtardan endi ózi jábir kórgendigine shaǵymdanyp, redaksııamyzǵa arnaıy kelipti.
Sonaý Semeı óńirinen at arytyp kelgendegi basty sebep, baýyr eti balasynyń ajal aýzynda jatqan sátterinde alǵashqy medısınalyq kómektiń kórsetilmeýi jáne jeke zattarynyń tonalýyna jol berilýi. Eger balama der kezinde alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilgende, onyń ómirin saqtap qalýǵa bolady eken, deıdi zeınetker Amangeldi Qasymuly dárigerlermen bolǵan áńgimesiniń ushyn shyǵaryp. Onyń aıtýynsha, 2014 jyldyń 3 shildesinde Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz qalasy arqyly ótetin «Almaty – О́skemen» tas jolynyń 761-shi shaqyrymynda balasy jol-kólik apatyna ushyraıdy. Tańǵy saǵat bester shamasynda urlanǵan jylqylardy izdeý úshin ózi rólge otyryp, qyzmet babymen jolǵa shyqqan balasy – ShQO Úrjar aýdandyq ishki ister bóliminiń ýchaskelik ınspektory, polısııa leıtenanty Amantaı Marǵulannyń kózi ilinip ketken bolýy múmkin. Qalaı bolǵanda, onyń jeke avtokóliginiń bólikteri ár jerde shashylyp jatýy jáne bir dońǵalaǵynyń julynyp ketýi soqqynyń ońaı kelmegendigin kórsetedi. Alǵan jaraqatynan aýanyń keýde qýysyna molynan jetpegendikten qyryldap, ómir úshin kúresip jatqan polısııa formasyndaǵy jas jigitke eshkim der kezinde qol ushyn bermegen. Jol-kólik oqıǵasynyń alǵashqy kýágeri, jolaýshy, Prıozersk qalasynyń turǵyny Shahmurat Aıtahýnov 112, 102 jáne 103 telefondaryna habarlasypty.
Alaıda, alǵashqy kýáger jeke avtokóliginde áıeli men jańadan týylǵan sábıi bolǵandyqtan, ólim aýzynda jatqan polısııa qyzmetkerin jaqyn mańdaǵy aýrýhanaǵa jetkizip salýdy da oılamaǵan, tek kútken de otyra bergen. Al bir jarym saǵattan keıin óziniń jeke kóligimen jetken jol-patrýldik polısııa qyzmetkeri kishi serjant Raýan Ánýarbekov kelgen boıda Sh.Aıtahýnovtan qysqasha túsinik alyp, hal ústinde jatqan ofıserge alǵashqy kómek kórsetpesten, tıip turǵan ótkizý beketindegi jumys ornyna qaıtyp ketken. О́kinishtisi sol, aýdandyq aýrýhana atalǵan beket turǵan joldyń boıynda ornalasqan. Biraq ta jaraly jandy jetkizetin adam tabylmapty. R.Ánýarbekov beketti tastap ketýge bolmaıdy degen syltaýmen keri qaıtyp ketken. Bul arada, bekette onyń áriptesi starshına Asqar Kúnsúıerov otyrǵandyǵyn jáne onyń jaısyz habardy jaraly ofıserdiń Astana qalasynda júrgen ákesi men aǵasyna habarlaǵandyǵyn qaperge sala ketý kerek. Denesinde eshqandaı jaraqaty nemese súıek synyǵy joq balasynyń qınalyp jatqanyn kóre tura jaqyn mańdaǵy aýrýhanaǵa aparmaǵan jandarǵa nalyǵan áke: «О́skemennen arnaıy kelgen dáriger-neırohırýrg qymbat ýaqyttyń zaıa ketkenin jáne balanyń aýrýhanaǵa kesh jetkizilgenin aıtty. Eger japa shegýshi neǵurlym erterek jetkizilip, alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilgende, ol janǵa batar aýyrlyq shekpeı, komaǵa túspes edi», deıdi. Bir ókinishtisi sol, 21 jasynda jaryq ómirmen qoshtasqan jas jigit kúzde úılenýdi josparlap júripti. Urpaqsyz ketken ulannyń ókinishi de áke-sheshesiniń belin qaıystyryp otyr.
Sondyqtan da, qyzmet babynda qaza tapqan polısııa qyzmetkeriniń ákesi pogondylardyń áreketteri men áreketsizdikteri, odan qalsa óz isterine nemquraıdy qaraǵandyǵy jáne jalǵan qujat jasaǵandary úshin qylmystyq jaýapqa tartý kerek dep sanaıdy. Iá A.Sátmuhanbetovtiń bul ishki janaıqaıyn túsinýge bolady. Balasyn aýrýhanaǵa jetkizbek túgili, jol-kólik oqıǵasy oryn alǵan jerdegi aıǵaqtardy tirkeýge alýy tıis jedel tekserý toby áriptesiniń jeke zattarynyń qoldy bolyp ketýine jol bergeni anyqtaldy.
Jaısyz habar jetkennen keıin jol-kólik oqıǵasy oryn alǵan jerdi qaraý úshin quramynda aǵa anyqtaýshy, polısııa kapıtany Ǵalym Amanǵalıev jeke júrgizýshisi Nurlan Jumaqanovpen jolǵa shyqqan. Olar jetken kezde oqıǵa ornynda memlekettik avtoınspeksııa qyzmetkeri Altynbek Qopabaev pen aǵa krımınalıst, polısııa aǵa leıtenanty Dáýren Qamarov bolypty. Atalǵan jedel tergeý toby oqıǵa ornyna jetisimen tikeleı qyzmettik mindetterine jaýapty qaramaı, uqypsyzdyq pen salǵyrttyq tanytqan. Mundaı óreskeldikterdiń oryn alǵandyǵy Aıagóz aýdandyq sotynda anyqtalyp otyr. Tarqatyp aıtqanda, Ǵ.Amanǵalıev oqıǵa ornynan hattama toltyrǵan kezde avtokólikti Aıagóz AIIB jetkizdik dep kórsetken. Sol kúni ol búlingen avtokólikti zańdy ıesine qaıtarýdan bas tartqany anyqtalyp otyr. Al shyntýaıtynda, quny 10 myń dollar turatyn «Toıota Karına E» avtokóliginiń bir táýlikten keıin qanqasy men qozǵaltqyshy ǵana qalypty. Onda da avtokólikti balanyń ákesi polısııa beketinen óz kúshimen alyp ketipti. Kóptegen jeke zattaryn aıtpaǵanda, qaıtys bolǵan polısııa ofıseriniń qyzmettik jezli, aýrýhanaǵa jetkizilgende qolynda bolǵan 80 myń teńgelik saqınasy, bir aılyq jalaqysy jáne 167479 teńge turatyn «Iphone-5 S» telefony joǵalyp ketken. Qaza tapqan jigittiń ákesi bir táýlik ishinde jeke adamdar oqıǵa ornyna jolaı almaıtyndyqtan, polısııa qyzmetkerlerinen kúdiktenetinin jasyrmaıdy. Onysy beker de emes eken. Aıagóz AIIB krımınalısi Dáýren Qamarov polısııa qyzmetkeriniń aýyr halde jatqanyn bile tura álgi «Iphone-5 S» telefonyń jasyryn urlap alǵany áshkerelengen. Qoldan qolǵa ótken balasynyń telefonyn da A.Sátmuhanbetov tergeýshilik tájirıbesin paıdalanyp, ózi anyqtap, taýyp bergen. Ne kerek, sybaılas jemqorlyqqa tikeleı qatysty qylmys jasaǵany úshin krımınalıst eki jyl synaq merzimimen shartty jazaǵa tartylǵan. Al marqumnyń ámııanyn anyqtaýshy Ǵ.Amanǵalıev áriptesi A.Qopabaevtyń qolynan alǵandyǵyn aıtyp kórsetken. Alaıda, ámııanda eshqandaı aqsha bolmaı shyqqan. Basqa aýdanǵa uzaq jolǵa shyqqan polısııa qyzmetkeriniń aqshasy bolmaǵandyǵyna sený qıyn.
«Toıota Karına E» avtokóliginiń tonalýy men jeke múlikteriniń qoldy bolýy sebepti qylmyskerlerdi anyqtap, jaýapqa tartýdy ótinip, ólgen balanyń ákesi Aıagóz QIIB-ne aryz jazǵan. Onyń aıtýynsha, sol kúni keshkisin polısııa qyzmetkeri Rınat Sálimgereev telefon arqyly kúıeý balasy Qýat Tursynovpen sóılesip, tipti, úıine de baryp: «Aryzdy qaıtaryp alyńdar» dep qoqan-loqy jasaǵan. Osylaısha, aryzdan bas tartqyzý áreketiniń oryn alǵandyǵyn ashyna jetkizdi. Olaı bolsa, talapker balasynyń jeke múlikteri men avtokóligin polısııa qyzmetkerleriniń ózderi tonaýy múmkin degen kúdiginiń nyǵaıa túskendigin alǵa tartty. «Qazaqta «Búlingennen búldirgi alma», dep jatýshy edi, alaıda, ishki ister qyzmetkerleriniń mynadaı áreketteri janyma qatty batqany sondaı, óz ómirimniń biraz bóligin osy salaǵa bergenime ókingendeı kúı keship júrmin. Áriptesteriniń jany qınalyp jatqan sátte ony aman alyp qalýdyń jáne zattarynyń qoldy bolyp ketpeýiniń joldaryn qarastyrýdyń ornyna, kerisinshe isteýi adamgershilikke jatatyn áreketter dep oılamaımyn», dedi shırek ǵasyrdaı ýaqyt mılısııa qyzmetkeri bolǵan Amangeldi Sátmuhanbetov ashynǵanyn jasyra almaı. Bul oraıda ShQO Aıagóz aýdandyq jáne oblystyq sottar polısııa qyzmetkerlerine qatysty jeke qaýlyda atap ketkendeı, qylmystyq iske tirkelgen aıǵaqty zattardy saqtaý týraly eshqandaı da sheshim qabyldanbaǵan. Onyń ústine anyqtaýshy Ǵ.Amanǵalıev prosessýaldyq qujattardy toltyrǵanda jalǵan málimetter engizip, salaqtyq tanytqany osy sottardyń jeke qaýlylarynda kórinis tapqan. Tipti, aýdandyq sot keleshekte osyndaı keleńsizdikter qaıtalanbas úshin jáne kináli polısııa qyzmetkerlerine tıisti shara qoldaný maqsatynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Ishki ister departamentiniń atyna qaýly kóshirmesin de joldaıdy. Biraq arada eki jyldaı ýaqyt ótse de ishki ister organy qyzmetkerlerin qylmystyq jaýapqa tartý máselesi áli sheshimin taba almaı otyr. Talapkerdiń aıtýynsha, oblystyq ishki ister departamenti bastyǵyna eki telegramma jáne aryz túsirgen. Sonymen qatar, osy departamenttiń kadr basqarmasynyń bastyǵy, polkovnık Erlan Jumadilovke eki ret Aıagóz aýdandyq jáne oblystyq sottarynyń qaýlylaryn óz qolymen jetkizip te bergen.
A.Sátmuhanbetovtiń aryzymen aınalysqan polkovnık E.Jumadilov tek «men olardy jumystan shyǵardym» degendi aıtatyn kórinedi. Al A.Sátmuhanbetov álgilerdiń áli kúnge óz laýazymdarynda jumys istep júrgendikterin jaqsy bilemin deıdi. Tek 2015 jyldyń 13 tamyzynda «Meniń ólkem» jáne «Moı gorod» basylymdarynda «Razboınyı otdel» jáne «Ashynǵan áke ádildik izdeıdi» atty maqalalar jaryq kórgennen keıin ǵana keleńsizdikterge jol bergen ShQO IID bastyǵynyń buıryqtarymen Ǵ.Amanǵalıevke, A.Qopabaevqa jáne M.Ádilbekovke qylmystyq jaýapkershilikke tartylmaǵany sebepti qyzmetterine tolyq sáıkes emestikteri týraly eskertý jasalǵan. Onda da ol ólim aýzynda jatqan ofıserdi aýrýhanaǵa jetkizbegeni nemese jeke múlikteriniń tonalǵany úshin emes, synı materıaldardyń buqaralyq aqparat quraldary betinde ketip qalǵany turǵysynda eskertýmen shekteledi. О́kinishke qaraı, aýyr halde jatqan áriptesine kómek qolyn sozbaı ketip qalǵan Raýan Ánýarbekov pen qaıtys bolǵan polısııa qyzmetkeriniń otbasyna qoqan-loqy kórsetken Rınat Sálimgereev eshqandaı jaýapkershilikke tartylmaı otyr. ShQO IID bastyǵynyń 12.09.2015 jylǵy №779j/q-ý jazalaý týraly buıryǵynda «...BAQ-ta qoǵamdyq rezonans týdyrǵan synı materıaldardyń jaryq kórgeni úshin Aıagóz AIIB ÁPB JPP vzvod komandıri, leıtenant Qopabaev Altynbek Naqysbekuly qyzmetine tolyq sáıkes emestigi týraly eskertilsin» degen joldar júr. Sol sııaqty, AIIB bastyǵynyń tergeý jónindegi orynbasary, polısııa maıory Ádilbekov Suńǵat Maratulyna da osyndaı qoǵamdyq rezonans týdyrǵan materıaldar úshin eskertý berilgen. «Sonda qalaı, qyzmetkerleriniń óz isine adal bolmaǵany, áriptesterine der kezinde qolushyn bermegeni úshin emes, qoǵamdyq rezonans týdyrǵan materıaldar jaryq kórgenine ǵana ma?», dep tańdanysyn jasyra almady marqum Amantaıdyń ákesi. Onyń aıtýynsha, bul isti 2015 jyldyń 5 tamyzynan Ishki ister mınıstri Q.Qasymov óz baqylaýyna alatyndyǵyna ýáde beripti. Sonymen qatar, «Nur Otan» partııasynyń oblystyq qoǵamdyq qabyldaýynda onlaın rejiminde sol kezdegi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Alık Shpekbaev ta ShQO sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń bastyǵy Ǵ.Dosanovqa qylmysty tolyq ashý týraly naqty tapsyrma bergen bolatyn.
Alaıda, osynshama laýazym ıeleriniń baqylaýynda bolsa da qylmystyq is áli kúnge qozǵalmaı otyr. Sondaı-aq, A.Sátmuhanbetovtiń jazǵan hattary men telegrammalaryna eshqandaı da jaýap berilmeýde. Tipti qabyldamaıdy, ne óz oryndarynda bolmaıtyn kórinedi. ShQO IID-niń baspasóz qyzmeti buqaralyq aqparat quraldary tarapynan qoıylǵan saýalǵa «Qujattarǵa jalǵan aqparat qosý faktisi tirkelmegen» degen jaýap bergen. Sot qaýlylaryn ShQO IID áli kúnge qaperge almaı kele jatqandyǵynyń ózi dálel emes pe? ShQO prokýratýrasynyń 2-basqarma prokýrory E.Seıitov pen 2-basqarma bastyǵy Q.Altynbekuly «jol-kólik apaty saldarynan buzylǵan avtokólikti polısııa bólimine jetkizý anyqtaýshy, krımınalıst, jol-polısııa qyzmetkerleriniń tikeleı mindetterine jatpaıdy» dep atap kórsetken. Zańdardyń oryndalýyn qadaǵalaýy tıis prokýratýra qyzmetkerleri osyndaı tujyrym jasap otyrǵanda basqasyna ne joryq dep aıtpaýǵa laj qalmaıdy. Qalaı bolǵan kúnde prokýratýra qyzmetkerleri Qylmystyq is júrgizý kodeksi 222-babynyń 4-pýnktine sáıkes laýazymdy adamǵa qatysty oqıǵa bolǵan jerdi kúzetý jáne 7-pýnktine sáıkes bótenniń ıesiz qalǵan múlkin saqtaý, aıǵaq zattardyń taǵdyryn sheshý týraly normalardy qaperge almaǵan sııaqty. Sonyń saldarynan Qylmystyq kodekstiń «salaqtyq» baby boıynsha qozǵalǵan is qaıta-qaıta qysqaryp qala berýde. Ne kerek, sot tarapynan anyqtalǵan Ǵ.Amanǵalıevtiń jalǵan qujat jasaǵandyǵy jóninde qylmystyq is áli kúnge deıin qozǵalmaı otyr. Onyń ústine Bas prokýratýrada tergeý toby qurylyp, ShQO Aıagóz QIIB-niń aǵa anyqtamashysy Ǵ.Amanǵalıevtiń óz qyzmetine durys qaramaı, jalǵan qujat jasaǵandyǵy tolyq dálelin tapqan. Prokýratýra organdarynda birqatar aýys-túıisten keıin is qazir qaıtadan qysqaryp ketkeni málim bolypty.
Sondyqtan da, talapker Bas prokýratýradan óziniń konstıtýsııalyq quqyǵyn qorǵaýǵa, sonymen de, atalǵan tergeýshiniń Qylmystyq kodekstiń jalǵan qujat jasaý, salaqtyq, qyzmettegi áreketsizdik baptarymen qylmystyq is qozǵap, aldyn ala tergeý jumystaryn jańadan qurylǵan Memlekettik qyzmet isteri mınıstrliginiń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosynyń ortalyq tergeý qyzmetine júkteýdi surap otyr. «Sebebi, men ShQO quqyq qorǵaý organdarynyń zańsyz sheshimderine qanaǵattanbaımyn jáne olardyń ádil sheshim shyǵaratyndaryna da senbeımin», deıdi A.Sátmuhanbetov. Sonymen qatar, osy kezge deıin keltirilgen zalaldy óndirip alýǵa nıeti bar ekendigin de jasyrmady.
Qoryta aıtqanda, qyzmettik mindetin bylaı qoıǵanda adamgershilik turǵysynan óz áriptesteriniń múlkin tonaýǵa jol bermeý polısııa qyzmetkerleriniń tikeleı paryzy emes pe edi? Bylaıǵy jurt ne oılaýy múmkin? Osy salada óz isine adal qanshama azamattar júr. Redaksııamyzǵa jubaıy A.Sátmuhanbetovpen birge kelgen múgedek, ómir boıy muǵalim bolǵan marqum polısııa qyzmetkeriniń anasy da jan ashýyn jetkizdi. Olaı bolsa, quzyrly organdar ádil sheshim qabyldaıdy dep senemiz. Bul is boıynsha biz jaýapty taraptyń da ýájin tyńdaýǵa ázir ekenimizdi bildiremiz.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»