О́tken aptada Aqtóbe oblysynda el Premer-Mınıstri Kárim Másimov bastaǵan Úkimet delegasııasynyń quramynda kelgen Densaýlyq jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova aımaqtyń densaýlyq saqtaý salasy qyzmetkerlerine mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesiniń negizgi qaǵıdalaryn túsindirýge arnalǵan jıyn ótkizgen edi. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ǵımaratynda ótken jıynǵa oblystyq máslıhattyń hatshysy Sánııa Qaldyǵulova, respýblıkalyq sanıtarlyq avıasııa ortalyǵynyń dırektory Nurjan Otarbaev, aımaqtaǵy 40 medısınalyq uıymnyń bas dárigerleri, DSÁDM Medısınalyq qyzmetke aqy tóleý komıteti aımaqtyq departamentiniń, densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń basshylary qatysty.
Jıynda mınıstr medısına qyzmetkerlerin tól merekelerimen quttyqtady. Sodan soń densaýlyq saqtaý salasyna engiziletin jańa júıeniń negizgi tetikteri men utymdy jaqtaryna tereńirek toqtaldy.
Tamara Qasymqyzynyń aıtýynsha, saqtandyrý júıesi «Ult Jospary – 100 naqty qadam» jobasynyń negizinde jasalyp otyr. «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» el Zańyna sáıkes, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi elimizde 2017 jyldan bastap kezeń-kezeńimen engiziledi. Endi elimizdegi árbir azamattyń densaýlyǵy úsh jaqty jaýapkershilikke alynady, ıaǵnı memleket, jumys berýshi jáne azamattyń ózi buǵan atsalysady.
– Qazir álemde medısınalyq saqtandyrý júıesi keńinen qoldanylady. Qazaqstan úzdik halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, úsh jaqty yntymaqty jaýapkershilik negizinde júzege asatyn júıeni tańdady. Bul júıeni júzege asyrý medısınanyń múmkindigin keńeıtedi. Mysaly, buryndary ınfeksııalyq aýrýlar kóp bolsa, qazirgi tańda juqpaly emes, ıaǵnı qan qysymy, júrek aýrýy, qant dıabeti sekildi aýrý túrleri kóbeıip otyr. Dıspanserlik tirkeýde turǵan azamattardyń 50 paıyzynan astamy osy syrqatqa shaldyqqan. Al mundaı aýrýlardyń aldyn alyp, emdeýge jyl saıyn memleketten qyrýar qarjy bólinedi. Júrgizilgen zertteýler boıynsha, 2004 jyly medısına salasyna 131 mıllıard teńge aqsha bólinse, ótken jyly 867 mıllıard teńge qarjy jumsalypty, Iаǵnı, osy jyldary qarjylandyrý kólemi 6,3 esedeı artqan. Munyń barlyǵy bıýdjetke úlken salmaq túsiretini belgili, deı kelip Tamara Qasymqyzy saqtandyrý júıesi engizilse, medısınanyń múmkindigin odan ári arttyrýǵa bolatynyn atap ótti.
Mınıstr sondaı-aq, MÁMS júıesin engizý – damyǵan elder tájirıbesi boıynsha elimizdegi densaýlyq saqtaý salasynyń qarjylyq turaqtylyǵy júıesin, medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyryp, ambýlatorlyq-dárilik qamsyzdandyrýdy ulǵaıtýǵa baǵyttalatynynan, sonymen birge, memleket pen azamattardyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy teń dárejedegi jaýapkershiligin qamtamasyz etetininen habardar etti.
– Jýyrda medısınalyq uıymdardyń basshylary MÁMS júıesiniń qaǵıdalary týraly óz qyzmetkerlerin aqparattandyryp, túsinik beredi. Jalpy alǵanda, 13290 medısınalyq qyzmetker, onyń ishinde 3 myń dáriger, 10,3 myńǵa jýyq orta medısınalyq qyzmetker oqýmen qamtylatyn bolady. Sonymen birge, DSÁDM uıymdastyrǵan MÁMS-ti engizý aqparattyq-túsindirme jumystarynyń aıasynda arnaıy mobıldik toptar Ońtústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy jáne Astana qalasyndaǵy 179 medısınalyq uıym (OQO – 105, Semeı – 40, Astana q.– 34) basshylary úshin semınarlar ótkizdi. Shara barysynda aýrýhanalar men emhanalardyń bas dárigerleri MÁMS-ti engizý boıynsha barlyq suraqtarǵa jaýap aldy, – dedi ol sóz arasynda.
Onyń aıtýynsha, ári qaraı olar óz eńbek ujymdarynda aqparattyq-túsindirme jumystaryn júrgizetin bolady. Jalpy alǵanda, Ońtústik Qazaqstan oblysynda – 7,2 myń dáriger men 22,2 myń orta medısınalyq qyzmetker, Semeıde tıisinshe1,9 jáne 2,8 myń, Astanada – 5,8 jáne 9 myń adam oqýmen qamtylady. Medısınalyq qyzmetkerlermen kezdesý – DSÁDM-niń bıyl ótkizetin keń kólemdi aqparattyq-túsinik jumystarynyń alǵashqy kezeńi bolyp tabylady. Budan bylaı MÁMS júıesiniń qaǵıdalary, medısınalyq saqtandyrýdy engizý kezeńderi men onyń utymdy jaqtary týraly turǵyndar men jumys berýshilerge túsindiriletin bolady.
– Esterińizge sala keteıin, Qazaqstanda úzdik halyqaralyq tájirıbeni esepke ala otyryp, memleket, jumys berýshi jáne árbir adamnyń yntymaqty jaýapkershiliginiń negizinde ázirlengen medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý jumystary bastalady. Sonymen qatar, memleket ekonomıkalyq belsendiligi tómen halyq úshin jarna tóleıtin bolady. Jumys berýshiler – jaldamaly jumysshylar úshin, qyzmetkerler men salyq organdarynda tirkelgen ózin-ózi qamtyǵan azamattar ózderi úshin tóleıdi. Memleket azamattardy tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen (TMKKK) ári qaraı qamtamasyz etýin jalǵastyrady. Olardyń qataryna áleýmettik máni bar aýrýlar, shuǵyl jaǵdaılar, jedel medısınalyq kómek, sanıtarlyq avıasııa men vaksınalaý kiredi, – deıdi Tamara Dúısenova.
Azamattardyń densaýlyǵyn qorǵaýdyń jalpyǵa birdeı quqyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda saqtandyrylmaǵan azamattarǵa 2020 jylǵa deıin TMKKK aıasynda ambýlatorlyq dárilermen qamsyzdandyrylǵan ambýlatorlyq-emhanalyq kómek, MÁMS aıasynda saqtandyrylǵan azamattarǵa joǵarǵy tehnologııalyq medısınalyq qyzmetter, stasıonardy almastyratyn tehnologııalar, uzaq merzimdi meıirgerlik kútim, ambýlatorlyq dárilermen qamsyzdandyrylǵan ambýlatorlyq-emhanalyq kómek kórsetiletini de aıtyldy. Sonymen qatar, eger azamattar erikti saqtandyrýǵa qatysatyn bolsa, MÁMS júıesinde qarastyrylmaǵan medısınalyq kómek ala alady. Ol jeke saqtandyrý kompanııalarymen bekitilgen kelisimshart negizinde júzege asyrylady.
Jańa júıe boıynsha keler jyldyń 1 qańtarynan memleket, jumys berýshiler jáne ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan azamattar áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna jarna tóleıdi. Bul rette erekshe sanattaǵy azamattar úshin memleket tóleıtin jarnanyń mólsheri ortasha aılyq eńbekaqynyń 7 paıyzyn quraıdy. Bul 2024 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen ósedi. Al jumys berýshiler tóleıtin jarna mólsheri jalpy kiristiń 5 paıyzyn quraıdy. Bul da kezeń-kezeńimen júzege asady, ıaǵnı 2017 jyly 2 paıyz, 2018 jyly – 3, 2019 jyly – 4, 2020 jyly 5 paıyzǵa ósedi. Al ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan azamattar, sondaı-aq, jeke kásipkerler, jeke sot oryndaýshylary, advokattar, kásibı medıatorlar, azamattyq-quqyqtyq negizdegi kelisim boıynsha kiris tabatyn jeke tulǵalar kiristeriniń 7 paıyzyn qorǵa aýdarady. Jaldamaly jumysshylar jarnany 2019 jyldan bastap 1 paıyzdyq, 2020 jyldan 2 paıyzdyq mólsherde tóleıtin bolady.
Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory jarnasyn tóleýden azamattardyń 15 sanaty bosatylady. Onyń ishinde 12-si – halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toby, sonymen birge, áskerı qyzmetkerler, arnaıy memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń jumysshylary bolmaq. Halyqtyń áleýmettik turǵydan osal tobyna jatatyn balalar, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, «Batyr ana» ataǵyn alǵandar, I-II dárejeli «Analyq dańq» ordenimen marapattalǵan kópbalaly analar, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, múgedekter, jumyssyz retinde tirkelgender, ınternat mekemelerinde oqytylyp, tárbıelenip jatqan azamattar jarna tólemeıdi. Sondaı-aq, tehnıkalyq-kásiptik, orta bilimnen keıin joǵary bilim berý uıymdarynda kúndizgi bólimde, rezıdentýrada oqyp jatqan azamattar jáne úsh jasqa deıingi bala kútimimen úıde otyrǵan analar, júkti áıelder, zeınetkerler, ýaqytsha ustaý, tergeý ızolıatorlaryndaǵy azamattar da jarnadan bosatylady. Bulardyń barlyǵy memleket esebinen tegin kómek alady. Sondaı-aq, kórsetiletin medısınalyq kómek saqtandyrý qoryndaǵy qarjy arqyly júzege asyrylady. Alaıda, memleket bıýdjetinen kepildendirilgen tegin medısınalyq kómekke bólingen qarjy toqtap qalmaıdy. Qazirgi kúni azamattar qandaı medısınalyq kómek alyp júrse, sonyń barlyǵy aldaǵy ýaqytta da júzege asyryla beredi. Máselen, jedel medısınalyq járdem, sanıtarlyq avıasııa, áleýmettik aýrýlar, tótenshe jaǵdaılarda kórsetiletin medısınalyq kómekter, vaksına egý sekildi birqatar qyzmetter tegin júrgiziledi.
Saqtandyrý qoryndaǵy qarjynyń negizgi bóligi profılaktıkalyq jumystarǵa jumsalady. Sonymen birge, medısınalyq kómek deńgeıi joǵarylap, sapaly dári-dármek alýǵa úlken múmkindik týady. Saqtandyrý qoryna jarna tóleý arqyly turǵyndarǵa aýrýhana men emhanany, dárigerdi tańdaý erkindigi beriledi. Bul kezde emdeý mekemeleri arasynda básekelestik qalyptasady, olar halyqqa sapaly qyzmet kórsetýge umtylady. Sebebi, emdeý aqysy dárigerge sol qordan tólenedi. Bul rette jekemenshik emhanalar da jańa júıege kirýge yntaly bolady.
– Sarapshylardyń boljamy boıynsha, MÁMS-ti engizgennen soń elimizdegi medısınalyq kómek kórsetýdiń deńgeıi aıtarlyqtaı jaqsarady, sondaı-aq, dárigerlerdiń jalaqysyn arttyrý múmkindigi paıda bolady. Aýrýhanalardy joǵarǵy sanatty jabdyqtarmen jáne qymbat dári-dármektermen qamtamasyz etýge alǵyshart jasaıdy. MÁMS adamǵa tekserýden ótýine, qajet bolǵan jaǵdaıda óz qarjysyn jumsamaı em alýyna múmkindik beredi, – dep túıindedi oıyn mınıstr.
Osy jáne ózge de máselelerge jan-jaqty toqtalǵan Tamara Dúısenova jıynǵa qatysýshylarǵa jańa medısınalyq saqtandyrý júıesin keń kólemde túsindirip, medısına qyzmetkerleriniń birqatar suraqtaryna jaýap berdi.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy