Aýzy berik Anadoly

Kúlli túrik jurty qasıetti Ramazan aıyn ulyqtaýda Musylmandardyń eń ulyq aıy – Ramazan da ortasynan aý­dy. Halqynyń 98 paıyzy musyl­mandardy quraıtyn Túrkııada ora­zanyń kelýimen birge búkil tur­mys-tirshilik túbegeıli ózgeredi. Anadolynyń óz jurty aýyz be­kitip, musylmandyq mindetin oryn­daýǵa kirisedi. Sondyqtan ádette meıramhanalarda jappaı tamaq iship otyratyn túrikterdiń qatary orazanyń kezinde edáýir sıreıdi. Bes paryzdyń birin oryndaýǵa asyqqan jergilikti halyq bul aıda ıgi isterdi burynǵydan da kóbirek atqarýǵa tyrysady. Barlyq saýda oryndarynda qasıetti merekege oraı jeńildikter jasalyp, azyq-túlik dúkenderinde «ramazan dorbasy» satylady. Onyń ishine nan, kúrish, sút-maı, tátti taǵamdar syn­dy eń qajetti azyq-túlik taýar­lary salynady. Muqtaj adam­dar­ǵa qol ushyn bergisi kelgender «ra­mazan dorbasyn» satyp ala alady. Jalpy, Túrkııada oraza aıyn­da turmysy tómen adamdarǵa kóp kómek kórsetiledi. Barlyq qala­lardaǵy meshitterdiń basym bóligi qaıyrymdylyq sharalaryn uıymdastyrady. Áleýmettik jaǵdaıy nashar turǵyndar úshin shatyrlar qurylyp, 30 kún boıy aýyzashar beriledi. Meshit de­mekshi, munda qul­shy­lyq etýge keletinderdiń sany kúrt kóbeıedi. Túrkııada meshittiń kóp­tigine qaramastan onyń qaı-qaısysy da árdaıym adamǵa lyq tolady. Ramazannyń rýhyn boıǵa si­ńi­rip, Alla taǵalanyń saýabyn alý úshin Anadoly jurty otyz kún oıynnan bas tartady. Qasıetti aı ke­zinde halyq meıramhanaǵa emes, meshitke jıirek barady. Túngi oıyn-saýyq mekemelerinde ýaqyt­qa shekteý qoıylsa, dámhanalarda «aýyzashar máziri» paıda bolady. Iftar úshin arnaıy daıyndalǵan as-taǵam arzan baǵaǵa beriledi. Sondyqtan kópshilik aýyzashardy dámhanalarda ótkizedi. Al óz úıinde dastarqan jaı­ǵan árbir túrik shańyraǵynyń aýyz­ashardaǵy basty asy – «ramazan pıdesi». Tek orazada ǵana pisiriletin bul toqash ystyq býy burqyraǵan, jupar ıisi ańqyǵan kúıi dúkennen aly­nady. Iftar dastarqanyna sondaı-aq, qurma, kókónis pen jemis-jıdek, ystyq taǵamdar qoıylady. Tama­ǵy toıǵan halyq aýyzashardan soń mádenı turǵydan azyqtanýǵa asyǵady. Ár aýdan ákimshiligi turǵyndar úshin jármeńke, teatr qoıylymdary men shaǵyn konsertter uıymdastyrady. Ramazan aıynda tún ortasynda kósheden dúńk-dúńk etken daýylpaz únin estiseńiz, tańǵalmańyz. «Munysy ne boldy eken?» dep terezeden syǵalap qarasańyz, mashınanyń ústinde soqpaly aspapty qulashtap turyp uryp bara jatqan túrik jigitin kóresiz. Bul – qalyń uıqydaǵy el-jurtty oıa­typ, sáresi ishýge shaqyrǵan bel­gi. Oǵan eshkim «mazamdy aldyń» dep keıistik bildirmeıdi. Qaı­ta báriniń de uıqysy shaıdaı ashylyp, jappaı aýyz bekitýge kirisedi. Al daýylpazshy bolsa, seniń kósheńniń turǵyndarynyń uıqysyn serpiltken soń, kelesi kósheni betke alady. Tún ishinde daýylpazdyń dabyly jańǵyryp estiledi. Bir ǵana adam emes, júzdegen daýylpazshy sap túzep kele jatqandaı áser qaldyrady. Ádepkide munyń syryn bilińkiremeıtin adamǵa tym tosyndaý kórinedi. Biraq bir-eki kúnnen soń buǵan da boıyń úırenedi. Keı qalalarda dabylshylar ár úıdiń mańyna kelip, turǵyndar páterlerinen shyǵyp, dám tattyrǵansha ándetip turady. Bul erekshe dástúrdiń ramazan aıymen bite-qaınasyp ketkeni sonshalyq, búginderi osy dabyl qaǵýshylar halyq arasynda úlken bedelge ıe. Túrkııany mekendeıtin qazaq­standyqtar da oraza ustaýda. Olar bir-birin aýyzasharǵa shaqy­ryp, shynaıy kóńilmen bas qosady. Aýyzasharda ımandylyq sabaǵyn alyp qana qoımaı, eldiń jańalyqtaryn surasyp, emen-jarqyn áńgimelesedi. Solardyń arasynda ımandylyq jolǵa bet burǵan stýdentter de jetkilikti. Aılardyń sultany – Rama­zandy Anadoly jurty úlken dýmanmen aıaqtaıdy. 10 kún resmı demalys retinde jarııalanyp, Oraza aıt toılanady. Bul kúnderi tú­rikter merekelik dastarqan jaıyp, qonaq kútedi. Alys-jaqyn aýyl-qalalardaǵy aǵaıynyn aralap, «qutty bolsyn» aıtady. Ázirge, Anadolynyń aýzy be­rik. Kúlli túrik qasterli ramazanda duǵasyn oqyp, eldiń tynyshtyǵyn tilep otyr. «Orazań qabyl bolsyn, qymbatty baýyrlar!» deımiz biz olarǵa. Men osy maqalany jazyp bolǵan kezde beımezgil qonaq – beımaza barabanshy daýylpazyn damylsyz soqqylaı jóneldi. Anadolynyń júregi – Ankara shyrt uıqysynan oıanyp, aýyzashardyń qamyna kiristi... Albına ÁShIM, «Egemen Qazaqstan» – Ankaradan