Taǵzym tuǵyryndaǵy jan

Muhambetraqym Qappasuly Kókshetaýdyń týmasy, naqtylap aıtar bolsaq, 1925 jyly Krasno­armeısk aýdany (qazirgi Taıynsha aýdany), Keńes aýylynda dúnıege kelgen edi. Qarapaıym aýylda alańsyz balalyq shaǵy ótti. Aldan tek jaqsylyq, baqytty bolashaq kútip júrgende, oılamaǵan jerden sum soǵystyń yzǵarly habary estildi. 1941 jyly soǵys bas­talǵanda, Muhambetraqym ne­bári 15 jastaǵy jasóspirim boz­bala edi. Biraq, ómir synaǵy ony erte eseıtti. Soǵys salǵan aýyrt­palyqqa kádimgi eresek adamdardaı sanaly oı júgirtkenin aıtady kózkórgender. Ásirese, keshegi ózine aǵalyq jasap júrgen, keıingi inilerine qamqor bolýdan taıynbaıtyn jerlesteriniń birinen keıin birine qaraly habar kelip jatqany janyna aıazdaı batty. Soǵys bolsa biter túri joq, sozylyp barady. Aqyry, jany jaı tappaǵan bozbala 1943 jyly aýdandyq áskerı komıssarıatqa qaıta-qaıta ótinip júrip soǵysqa attandy. On jeti jasqa endi ǵana tolǵan jap-jas jigittiń esil-derti Otanyn, týǵan ólkesin qasyq qany qalǵansha qorǵaý bolatyn. Muhambetraqym batyldyǵymen, elgezek til alǵyshtyǵymen, ózi­ne tapsyrylǵan buıryqtardy tyńǵylyqty oryndaýymen kózge túsedi. Shaıqastarda kórsetken erlik isteri eleýsiz qalǵan joq, birneshe medaldarmen marapattalady. Ol týǵan elge 1948 jyly oral­dy.

Bul soǵystan keıingi arpa­lystyń da jeńil bolmaǵanyn aǵar­tady. Aǵaıyn-týys týǵan je­rine abyroımen oralǵan jas ji­gitti úlken qurmetpen qarsy aldy, aman-esen qaıtqanyna shúkirshilik etti. Elge kelgen soń, soǵysqa qatystym dep eshkimge mindetsinbeı jumys istedi. Osy jyly jubaıy Ámına apamen otaý quryp, balaly-shaǵaly bol­dy. О́zine unaıtyn býhgalter mamandyǵyna oqyp, bilim al­dy. Taıynsha aýdanynyń Ter­novka aýylynda bas býhgalter bolyp eńbek jolyn bastady. Odan keıin 1966 jyly Shýche aýdanynyń Qarabaýyr aýylyna qyzmet babymen qonys aýdaryp, munda da býhgalterlik qyzmetin jalǵastyrdy. Muhambetraqym qaı jer­de qyzmet atqarsa da, ózi­niń adal­dyǵymen, iske tyndyrym­dy­lyǵymen kózge tústi, abyroıǵa bó­lendi. Osyndaıda bir mysal eske túsedi. Sol kezde «Zelenyı bor» keńsharynyń bas býhgalteri bolyp eńbek etken, qazir osy aýyldyń 90 jastaǵy qart turǵyny, kóp jylǵy áriptesi Nına Ivanovna Izerskaıa men onyń jubaıy Frans Ivanovıch zeınet demalysyna shyqqannan keıin de Muhambetraqym aqsa­qaldyń otbasymen tyǵyz aralasyp, týǵanyndaı bolyp ketken. Nına Ivanovna Muhambetraqym aqsaqal týraly asa tolǵana sóılep, ol kisiniń kóp jaqsylyqtaryn, adamgershilik qasıetterin jıi eske alyp otyrady. О́zge ult ókilderiniń osyn­shalyq qurmetine bólenýi eriksiz súısindiredi. Sol Nına Ivanovna Muqań aqsaqal qaıtys bolǵanda janazaǵa jınalǵan jurtqa, aǵaıyn-týystaryna onyń adal­dyǵy, ádildigi týraly kózine jas ala otyryp, mynadaı áńgime aıtyp beripti: «Ol kezde eńbekaqy ár bólimshege bir adam arqyly taratylatyn. Bir meıram aldynda Muqań býhgalter bolyp eńbek etetin Qarabaýyr aýylyna atpen aýyl eńbekkerleriniń aqshasyn berip jiberedi. Muqań jumsaǵan adamynan mynadaı mazmunda hat jazyp jibergen eken: «Nına Ivanovna, kassır 2000 rýbl artyq aqsha berip qoıypty, sirá, sanap otyrǵanda qatelesip ketse kerek. Ol aqsha mende, alańdamańyz. Er­teń ózim alyp kelip tapsyramyn». Hatty alǵannan keıin kas­sırge baryp, «qalǵan aqshany qaıta sanap shyǵyńyz», – dedim. «Joq, bári durys», – dedi kassır. «Degenmen, qaıta sanap shyq» dep edim, ótinishimdi oryndady. Sol zamatta-aq óńi qup-qý bolyp, túsi buzy­lyp ketti. Ol zaman úshin bul kóp aqsha bolatyn, kassırdiń sot­talyp ketýi ábden múmkin edi. Erteńine Muhambetraqym Qap­pasuly aqshany ózi alyp keldi. Sóıtip, biz úlken qaýipten qutyl­dyq. Ol kisi osyndaı adal, ári óz isine tııanaqty qaraıtyn, esepke júırik adam bolatyn», dep áńgi­melegen edi Nına Ivanovna. Keıinirek ol «Abylaıhan» keńsharynda qoıma meńgerýshisi bolyp eńbek etipti. Zeınet demalysyna shyqqannan keıin de qarap otyra almaı, Qarabaýyr aýylynda mal sharýashylyǵyn basqardy. Muhambetraqym aqsaqal 2000 jyly 75 jasynda dúnıeden ótti. Artynda 3 qyz, 3 uly qaldy. Oqý-bilimge, eńbekke qumarlyq qanmen beriletin nárse ǵoı. Bul kisilerdiń balalary da belsene eńbek etýde.

Baqbergen AMALBEK,

«Egemen Qazaqstan»

KО́KShETAÝ