Elorda: baqytty balalyq mekeni

Osydan 5 jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tap­syrmasymen Astana qalasynda Oqý­shylar saraıy salyn­dy. Sodan beri bala­larǵa arnalǵan óner-bilim, mádenıet pen sporttyń záýlim orda­sy qanshama jet­kin­shektiń qabi­le­tin ushtap, jaqsy­lyq­tarǵa jetelep keledi deseńizshi!.. Bir qyzyǵy, Oqýshylar sara­ıy­nyń esigi ashylǵannan-aq, ózge álemge engendeı bolasyń. Baldyrǵandardyń ba­qyt­ty kúlkisi, tátti sózderi, kish­ken­taı­lar­dyń ata-anasyna bul­da­nyp, erkeleı buldanǵany, topyr­laǵan júristiń dúbiri – bári-bári bar ǵoı, shirkin! Az-kem resmı derekterge sú­ıensek, Oqýshylar sara­ıyn­­da zaman talabyna saı bala­nyń shy­ǵar­mashylyq, ıntel­lek­týaldyq jáne sporttyq qabi­let­terin damytýǵa arnalǵan bas-aıaǵy 123 úıirme ju­mys isteı­di. Qosymsha bilim berý jú­ıe­siniń ártúrli baǵyttary top­tas­­tyrylǵan bir shańyraq as­tyn­da búginde 9470 oqýshy tálim alady eken. Onyń 60 paıyzy bıýdjettik negizde úıirmelerge te­gin qatysady. Iаǵnı, múmkindigi shek­teýli, áleýmettik turǵydan az qam­tylǵan, kópbalaly otbasy­nan shyq­qan nemese ata-ana qam­qor­lyǵ­ynsyz qalǵan balalar aqysyz oqytylady. Mektepten tys bos ýaqytyn tıim­di uıymdastyramyn degen bala­nyń aldynda tańdaý múm­kindigi zor. Tehnopark, ǵylym qala­shyǵy, chempıondar lıgasy, bolashaq, sheberler qalasy, dıp­lo­matııalyq korpýs sııaqty úlken bólimderdiń ishinde neshe túrli úıirmeler bar. Dırektordyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary Qymbat Irgebaevanyń aıtýynsha, bala­lar­dyń arasynda sporttyq sek­sııalarǵa degen suranys erekshe joǵary eken. «Qazaqsha kúres, toǵyzqumalaq, mánerlep syr­ǵanaý, hokkeı, júzý, dzıýdo, karate, kórkem gımnastıka, shah­mat jáne t.b. ulttyq jáne klas­­sı­kalyq sport túrlerine ar­nal­ǵan úıirmeler elimizdiń bo­la­shaq sport sańlaqtaryn qa­lyp­tas­tyratyny sózsiz», – degen seni­min bildirdi Qymbat Irgebaeva. Bilim men ǵylym jetekshi sanalatyn HHI ǵasyrdyń oqýshy­larǵa qoıar basty talaby – zertteý daǵdysyn jetildirý, ǵylymı jobalar men zerthanalyq ju­mys­tarmen aınalysý bolǵan­dyqtan, eń aldymen biz «ǵylym qalashyǵyn» aralap shyqtyq. Ǵylymı-zertteý jáne sa­rap­taý qyzmetine baýlý men tehnıkaǵa ıkemi bar daryndy balalardy anyqtaý osy «Ǵylym qalashyǵy» men «Tehnopark» baǵyttarynyń jumystarynan aıqyn kórinedi. Mysaly, «Ǵylym qalashyǵy» baǵy­ty fızıka, astronomııa, hımııa, matematıka, ınformatı­ka, ekologııa, anatomııa, bıologııa, geografııa syndy barlyq akademııalyq pánderdi qamtıdy. Bul pánder mektepte de oqyty­la­dy, biraq osy jerge kelgen bala­nyń ozyq tehnologııalar­men jabdyqtalǵan laboratorııalar­da praktıkalyq jumystardy tereńirek zertteýge múmkindigi bar. Ásirese, «Bıohımııalyq zert­­hanada» tiri organızmderdegi ge­ne­tıkalyq aqparattyń urpaq­tan-urpaqqa berilýin, saqtalýyn, damýy men qyzmetin qamtama­syz etýge jaýapty DNK alý, ony kóbeıtý, molekýlalaryn tyńǵy­lyq­ty zertteý úıretiledi. «NextBio» úıirmesinde elimiz­diń ósimdik seleksııasy jónindegi je­­tis­tikteri baıandalyp qana qoı­­­maı, oqýshylardyń ózderi de ósim­­­dik­­tiń ósýin, kóbeıýin, tynys alýyn, qorektenýin, qorshaǵan or­ta­­­nyń qolaısyz jaǵdaıyna be­ıim­­­de­­l­ýin, ıaǵnı fızıologııasyn zertteıdi. Al «Tehnopark» mynadaı úıir­me­lerdi qamtıdy: ınternet jobalaý, elektronıka, robot teh­nıkasy, kompıýterlik grafı­ka, WEB dızaın, avtomodel­deý, baǵ­darlamalaý tili, jas óner­tap­­qysh jáne keme quras­tyrý. Atal­ǵan alań­dardyń negizgi prınsıpi – ǵy­lymǵa qyzyǵý­shy­lyq tanytqan oqý­shylar qol­je­timdi formatta jańa tehnolo­gııalardy qoldaný ar­qyly vız­ýal­di álemge ene otyryp, barly­ǵyn óz kózimen kórip, sezine alady. Sondaı-aq, Oqýshylar sara­ıyn­­­daǵy jetkinshekterge jas po­lı­­g­lot bolyp, ınteraktıvti for­­mada álemge belgili tilderdi úı­­­re­nip, ár eldiń ulttyq qundy­lyq­­­­tary­men tanysýǵa jaǵdaı ja­­­saı­tyn «dıpkorpýs» jumys is­­teıdi. So­nyń aıasyndaǵy qazaq, orys, aǵyl­shyn, fransýz, túrik, qy­taı tilderi úıirmeleri arqasyn­da lıng­vıstıkalyq keńistikke ený úshin bılın­gval­dy damytý ortasy quryldy. Sonymen, biz florıstıkaǵa qatys­ty «Jas natýralıster» úıir­­mesine kirgende, 5-6 jasar bala­lar sýret salyp, bireýi qýra­ǵan gúlderden kompozısııa jasap jatty. «Apaı, apaı, me­niń ór­mek­shime qarańyzshy. Durys jasa­dym ba?» dep ul bala jetek­shisiniń qasyna júgirip keldi. Men de qaradym. Ermeksazdyń qo­­ńyr, qara jáne aq túsin paıda­la­nyp, órmek toqyǵan órmekshi­ni beınelepti. Artynan úıirme jetek­shisi aıtqandaı, bizdiń aldymyzda ǵana oqýshylar jándikter men ósimdikterdiń qys mezgiline daıyndalýy týraly sabaq ótken. Bul úıirmege qatysqan bala­lar­dyń baıqampazdyǵy qalyptasyp, olar tabıǵattyń tilin túsine bas­taıdy eken. «Botanıkalyq baqty aralatyp, ondaǵy ósimdikterdiń paıdasyn, oǵan qandaı kútim kerek ekenin áńgimeleımiz. Sondaı-aq, adamǵa qandaı áseri baryn da úıretemiz. Mektep baǵdarlamasyn qaıtalamaımyz, kerisinshe ondaǵy bilimdi tolyqtyra túsemiz. Oqý­shy­larym jyl basynan beri bas­tal­ǵan dápterge gúlderdiń ǵyly­mı attaryn, sıpattamasyn jazyp alyp júr. «Qysh jáne músin» úıirmesi­niń jumystarymen de tanysyp qaıttyq. Osy ónerge baýlıtyn muǵalim Erkinbek Satybal­dy­ulynyń aıtýynsha, balalar bul jumysty bar zeıinimen  jasaıdy. Ásirese, qumyra quıýǵa qyzyǵady. «О́te paıdaly is. Balanyń oılaý qabileti damıdy. Eki qoldy birdeı iske qosý arqyly mıdyń eki jaq bóliginiń jumysy jaqsara túsedi» dedi ol. «Osynda qatysqanyma 3 jyl boldy. Basym tynyǵyp, keremet kúıge bólenemin. Bolmashy nársege ashýlanatyn edim, úıirme­niń arqasynda sabyrly, tııa­naq­­ty bolyp, bastaǵan isimdi aıaǵy­na deıin jetkizýge úırendim. Son­daı-aq, osy úıirme meniń sýret­shi­lik qyrymdy da ashty», – deıdi 11 jastaǵy Turjanova Tomırıs. «Sándik qoldanbaly óner» úıirmesine qatysatyn qyzdarǵa qarap kóz toıady. Saýsaǵynan sheber­­lik tamǵan qyzdar ósip kele­di. Ine sabaqtap, keste tigip, kıiz­ge oıý-órnek basyp otyr. Jum­saq oıynshyq tigýdi álde­qashan meń­gerip alǵan. Balalar «Sheshendik óner» úıirmesine de úıir. Kópshilik aldynda sóıleý mádenıetin meń­gerip, qandaı da bolsyn ortada qysylmaı, emin-erkin júrip, tyńdaýshysyn baýrap alyp, kez kelgen adammen til tabysa ketý ónerine mashyqtaný maqsatynda kelgen balalar bizdiń kózimizshe jetekshileri bergen taqyryptaǵy etıýdti mımıkamen ashýǵa tyrys­ty. «Durys sóıleýdi daǵdyǵa aı­­nal­­dyrý úshin jaq pen aýyz qýy­­syna, tynys alý múshelerine ar­­nal­­ǵan artıkýlıasııalyq jat­ty­ǵý­­lar jasatamyn. Áńgime jazý, ot­basy músheleriniń qı­m­yl-qozǵa­lystaryna parodııa jasaý úı tapsyrmasy re­tin­de beriledi», – dedi atalmysh úıir­meniń muǵalimi. Aıtpaqshy, oqýshylar Elbasy­nyń tikeleı tapsyrmasymen ashyl­­ǵan Ulttyq ınteraktıvti park­­ti tıim­di qoldanyp júr. Dá­liz­­diń ishi­nen ári-beri ótkende baı­­qa­­dyq, balalar aldaryndaǵy teh­nı­­ka­nyń tilin meńgerip alǵa­ny sonsha, kishigirim ekranda shy­ǵatyn túsin­dir­melerdi de oqý­dy qoıǵan eken. Kóp qondyrǵy­lar­dyń syryn túsin­gen olar ekspo­zı­sııalardyń tanym­dyq qyzmetin bilim ıgiligine jum­saý­dy ádetke aınaldyrǵan syńaıly. Al, byltyr Oqýshylar saraıynda «Meniń mamandyǵym» atty vırtýaldy laboratorııa ashyldy. Arnaıy kózildirikti taqqan boıda balalar qurylys, temirjol salasynyń qyr-syrymen tanysyp, aýylsharýashylyǵy, mu­naı-ken óndirisin zertteıdi. Vır­týaldy túrde Astananyń áýe­jaıyn aralaıdy, álemniń mýzeı­lerinde saıahattaıdy. Birqatar úıirmeniń qonaǵy bolý arqyly qanshama pozıtıvti energııa alǵanymyzdy jasyrmaımyz. Bizdiń kezimizde mundaı shańyraq bolmady. Sol joqtyń ornyn toltyrýǵa talpynǵandaı búginginiń balalary «Oqýshylar sara­ıynyń» qadirin túsinip, bar jaqsylyǵyn kórip júr. Betti daıyndaǵan Mádına QAIRATQYZY, jýrnalıst