Bul – halyqaralyq turǵydan tanylý

* Basqa basylymdardan BUU Bas Assambleıasynda Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy bes turaqty emes múshesin saılaý bolyp ótkeni belgili. Mundaǵy basty másele Azııa-Tynyq muhıt elderi tobynan bir orynǵa eki bedeldi úmitker – Qazaqstan men Taılandtyń talasýy boldy. Osy jerde aıta ketetin jaıt, Qazaqstan budan buryn eshqashan BUU Qaýipsizdik Keńesine múshelikke saılanyp kórgen emes, al Taıland onyń quramyna 1985-1986 jyldary engen edi. Qorytyndysynda Astana aıqyn jeńiske jetti. Sarapshylardyń pikirinshe, bul Qazaqstannyń halyqaralyq bedeliniń kezekti bir márte moıyndalýy bolyp tabylady. Elimizdiń álemdik arenada belsendi ról atqaratyny da máseleni sheshýge oń septigin tıgizgeni kúmánsiz. Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesindegi jumys kezinde jahandyq qaýipsizdik, ıadrolyq qarý­syzdaný, jappaı qyryp-joıatyn qarý túrlerin taratpaý sekildi máselelerge basymdyq beretin bolady. Bul týraly Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov BUU Bas Assambleıasynda bolǵan daýys berýdiń qorytyndylaryna arnalǵan basqosýda málimdedi. Mınıstr Astananyń 2010 jyldan bastalǵan saılaýaldy naýqanyn eske salyp ótti. «Biz osy naýqan barysynda basymdyqtarymyzdy naqty belgiledik. Birinshi kezekte bul bizdiń qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha kúsh-jigerimizdi jalǵastyrý bolsa, atalǵan jaıt ıadrosyz álem qurý, ıadrolyq qarýdy taratpaý máselelerinen kórinedi», – dedi E.Ydyrysov. Onyń sózine qaraǵanda, el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ótken jyldyń naýryz aıynda bolǵan BUU Bas Assambleıasynyń ıadrolyq qaýipsizdik máselesine arnalǵan 70-shi sessııasyndaǵy jalpy saıası pikirtalas kezinde birqatar óte alysty kózdeıtin bastamalar kóterdi. «Memleket basshysy barlyq álemdik kóshbasshylardy BUU-nyń 100 jyldyǵyna qaraı, ıaǵnı 2045 jyly ıadrolyq qarýdan tolyqtaı bas tartýǵa shaqyrdy. Bul óte salmaqty mindet, biraq biz onyń saıası turǵydan óte kúrdeli ekenin, degenmen, kúsh biriktirse, jasaýǵa bolatynyn bilemiz», – dep atap kórsetti agenttiktiń suhbattasy. Ol sondaı-aq, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi kelesi bir basymdyǵy damý máselesi bolatynyn habarlady. «Barshamyz beıbitshilik pen damý ózara tyǵyz baılanysty ekenin jaqsy túsinemiz, sondyqtan barlyq elder úshin – damyǵan jáne damýshy elder úshin de – kúsh-jigerdi energetıkalyq, sý jáne azyq-túlik qaýipsizdigi máselesine shoǵyrlandyrǵan teńdeı dárejede mańyzdy dep sanaımyz», – dep atap ótti E.Ydyrysov. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaq­stan Qaýipsizdik Keńesindegi áriptesterimen kons­trýktıvti jumysqa daıyn. Qazaqstan, Bolıvııa, Efıopııa jáne Shvesııa seısenbi, 28 maýsym kúni eki jylǵa (2017-2018 jyldar) BUU Qaýipsizdik Keńesiniń músheligine turaqty emes negizde saılandy... BUU Qaýipsizdik Keńesindegi daýys berýdiń birinshi týrynda Bolıvııa, Efıopııa jáne Shvesııa saılansa, ekinshi týrynda Qazaqstan daýystarynyń sany boıynsha Taılandtyń aldyn orap ketti. Al úshinshi týrynda Italııa men Nıderland talasqa tústi. Bolashaqta Germanııa da BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine úmitkerler qataryn tolyqtyrmaq nıette. Germanııa Federa­tıvtik Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Frank-Valter Shtaınmaıer 27 maýsym kúni eliniń osyndaı oryndy 2019-2020 jyldary alý úshin resmı tapsyrys bergenin habarlady... BUU Qaýipsizdik Keńesinde, tutastaı alǵanda, 15 memleket bar. Ulybrıtanııa, Qytaı, Reseı, AQSh jáne Fransııa Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty músheleri bolyp tabylady. Taǵy 10 memleket Bas Assambleıaǵa 2 jylǵa turaqty emes negizde saılanady... Italııa men Nıderland BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheleri retindegi ókilettilik merzimin aldaǵy eki jylda bólip ótkerýge daıyn ekendikterin málimdedi. Sebebi, daýys berýdiń tórt raýndy da osy eki eldiń eshqaısysynyń basymdyǵyn aıǵaqtap bere almady. Italııa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń quramyna 2017 jyly kire alady, al Nıderland – 2018 jyly. Seısenbi kúni BUU Bas Assambleıasy Qaýipsiz­dik Keńesiniń tórt turaqty emes múshesin saılady. Olar aldaǵy eki jyl boıy ókilettik etetin bolady. Birinshi týr barysynda basym daýysty jeti úmitker memlekettiń ishinen tek úsheýi ǵana ala aldy. Olar: Bolıvııa (Latyn Amerıkasy óńirlik tobynan kandıdat), Efıopııa (Afrıka tobynan kandıdat) jáne Shvesııa (Batys Eýropa memleketteri tobynan úmitker). Al Azııa-Tynyq muhıt elderi tobynan daýys berýdiń ekinshi raýndynyń nátıjesi boıynsha Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine alǵash ret Qazaqstan saılandy. Qalǵan bir oryn úshin Batys Eýropa memle­ketteri tobynan Italııa men Nıderland kúreske tústi. Ekeýiniń biri saılanýy úshin Bas Assambleıaǵa múshe elder daýysynyń úshten ekisin (193 eldiń 129-yn) alý qajet edi. Alaıda, daýys berýdiń tórt raýndy barysynda da atalǵan elder is júzinde daýystardy teńdeı jınady – árqaısysy 90-nan astam daýys. Kezekti úzilisten keıin Nıderland syrtqy ister mınıstri Bert Kýnders pen Italııa syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy Paolo Djentılonı mámilelik sheshimge kelgenderin habarlady. Endi bul sheshim BUU Qaýipsizdik Keńesiniń ári qaraıǵy qaraýyna engiziletin bolady. Qazaqstan 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap eki jyl merzimge BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi elderiniń qataryna endi. BUU Bas Assambleıasyndaǵy daýys berýdiń nátıjesinde Qazaqstan 193 eldiń 138-iniń qoldaýyna ıe bolsa, al onyń basty básekelesi Taılandty BUU-ǵa múshe 55 el ǵana qoldady... BUU Qaýipsizdik Keńesine veto qoıý quqy bar 5 el: Ulybrıtanııa, Qytaı, Reseı, AQSh, Fransııa jáne Bas Assambleıa eki jyl merzimge saılaıtyn 10 turaqty emes múshe enedi. Jyl saıyn turaqty emes músheniń jartysyna rotasııa júrgiziledi. Qaýipsizdik Keńesinde orynǵa ıe bolý úshin úmitker elder Bas Assambleıa músheleri daýysynyń úshten ekisin alýy tıis. Jańa jyldan bastap Angolanyń, Venesýela­nyń, Ispanııanyń, Malaızııanyń jáne Jańa Zelan­dııanyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi ókilet­ti­lik merzimderi aıaqtalady.  Qazaqstan BUU-da daýysqa salýdyń ekinshi kezeńin­de Taı­landtan basym túsip, Shvesııa, Efıopııa jáne Bolıvııa­­­men birge 2017 jylǵy qańtar aıynyń 1-inen bastalatyn BUU Qaýipsizdik Keńesiniń eki jyldyq músheligine ótti. 193 el múshesi bolyp tabylatyn BUU Bas Assambleıasy 138 daýyspen Qaýipsizdik Keńesine múshelik úshin Taılandtan góri Qazaqstandy qup kórdi. Memleketter Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshelik úshin Bas Assambleıa músheleriniń úshten ekiden artyq daýysyna ıe bolýy kerek.   Qazaqstan BUU Qaýip­­sizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine 2017-2018 jyldar keze­ńine saılandy. BUU Qaýipsizdik Keńesine múshe­likke Batys Eýropa elderi tobynan aldaǵy eki jylǵa sońǵysy bolyp ne Italııa, ne Nı­derland saılanýy tıis edi. Biraq atalǵan memleketterdiń ekeýi daýys berýlerdiń tórt týrynan keıin de qajetti daýys kólemin jınaı almady. Sóıtip, Italııa men Nıderland mámileli sheshimge keldi. Olar Qaýipsizdik Keńesindegi ókilettilik merzimderin bir-bir jyldan atqaratyn boldy. Bul jerde múshelikke ótý úshin úmitker el­der BUU-ǵa múshe 193 memlekettiń kem degende 129-y­nyń daýysyn alýy tıis ekenin aıta keteıik. Al Azııa-Tynyq muhıt elderi tobynan Taılandpen báse­kege túsken Qazaqstan, tipti, 138 daýys jınady. Birinshi týr barysynda qajetti daýystardy 7 úmitker memlekettiń tek úsheýi ǵana ala aldy. Olar: Bolıvııa (Latyn Amerıkasy óńirlik tobynan kandıdat), Efıopııa (Afrıka toby­nan kandıdat) jáne Shvesııa (Batys Eýropa memleketteri tobynan úmitker).