Barlyq múmkindik qarastyrylǵan

Magıstratýra men doktorantýraǵa túsý emtıhanyna arnalǵan shet tilderi boıynsha test tapsyrmalarynyń qoryn qalyptastyrý joldary Ǵylym men bilimniń, aqparattyq tehnologııalardyń tolassyz damyǵan zamanynda qoǵam adamdardyń jan-jaqty bolýyn talap etedi. Osy baǵytta tulǵanyń jan-jaqtylyǵyn qalyptastyryp, damytý maqsatynda búkil múmkindikter qarastyrylǵan ári bul másele barlyq salalar úshin mańyzdy. Elimiz egemendik alyp, damýdyń jańa baǵytyna kóshe bastaǵan kezden bastap búgingi kúnge deıin barlyq ǵylym salalary boıynsha damýda. Jahandyq tájirıbege súıene otyryp, bilim berý úrdisinde de atalǵan máseleler jyl saıyn jańartylyp, tolyqtyrylyp keledi. Joǵary bilim berý júıesi boıynsha bakalavrıatty aıaq­taǵan tulǵa óz bilimin magıs­tratýra jáne doktorantýra baǵyttarynda jalǵastyra alady. Magıstratýraǵa oqýǵa tapsyrý úshin úmitker bakalavr akademııalyq dárejesin ıemdenýi kerek bolsa, doktorantýraǵa magıstr akademııalyq dárejesiniń bolýy qajet. Odan bólek úmitkerlerge qoıylatyn basty talap – shet tilin meńgerý. Oqýǵa túsýge nıet bildirgen barlyq úmitkerler óz tańdaýy boıynsha shet tilinen synaq (birinshi kezeń) tapsyrady. Shet tilinen qajetti upaı (ball) jınaǵan testilenýshiler ekinshi kezeńge joldama alyp, ózi oqýǵa nıet bildirgen joǵary oqý orny daıyndaǵan mamandyqta emtıhan tapsyrady. Shet tili boıynsha emtı­han – magıstratýraǵa jáne dok­torantýraǵa oqýǵa tapsyrý­shy­lardyń alǵashqy synaǵy. Bul synaq – talapkerlerdiń shet tilin meńgerý deńgeıin anyqtaýǵa múmkindik beretin, test túrinde ótkiziletin bilimdi tekserý joly. Shet tilinen ótkiziletin test tapsyrmalary Ulttyq testileý ortalyǵynda daıyndalady. Shet tilinen emtıhan tap­syrýdyń mańyzdylyǵy ǵylym tilin meńgerýdiń bas­ty quraly bolýynan kórinedi. Ǵylymǵa kelgen tulǵanyń shet tilin meńgerý qajettiligi, aldymen, zertteý jumysyna qa­jetti derekkózderdi anyqtaý kezeńimen baılanysty. Ǵylym belgili bir eldiń tilinde jazylǵan málimetterden bólek, sheteldik ǵylymı aqparatty da paıdalanady, shet tilinde jazylǵan zertteý jumystaryn negiz etip alady. Sonymen qatar, sheteldik ǵylymı-zertteý taǵylymdamalaryna qatysý jáne ǵylymı konferensııa, sımpozıýmdarda baıandama oqý múmkindigine qol jetkizgen izdenýshiler sol eldiń tilinde sóıleı bilýi kerek, óziniń zerttegen máselesin sol tilde qorǵap shyǵýy kerek. Magıstratýraǵa nemese dok­torantýraǵa oqýǵa tapsyrý­shy talapkerler (Qazaqstan Res­pýblıkasy azamaty) aldymen óz tańdaýy boıynsha shet tiliniń birinen – aǵylshyn tili, nemis tili, fransýz tilinen emtıhan tapsyrady. Al Qazaqstan Res­pýblıkasynyń azamaty bolyp tabylmaıtyn tulǵalar shet tili boıynsha emtıhandy qazaq tili nemese orys tilinen tapsyrady. Kórsetilgen bes til (aǵylshyn tili, nemis tili, fransýz tili, qazaq tili, orys tili) boıynsha test tapsyrmalary Ulttyq testileý ortalyǵynda quras­ty­rylady. Atalǵan tilderden basqa shet tilinen emtıhan tap­syrýǵa usynys bildirilgen jaǵ­daıda (máselen, arab tili, ıspan tili, t.b.) úmitker qujat tap­syrǵan JOO qabyldaý komıs­sııasynyń qarastyrýymen she­shim qabyldanady. Bul sheshim testilenýshiniń ózi tańdap, usy­nys bildirgen shet tili arqyly test tapsyrýyna  ruqsat berýmen ne UTO kórsetken bes tildiń birinen synaq tapsyrýmen baılanysty bolady. Jalpyeýropalyq standartqa saı keletin shet ti­lin meńgergendigin rastaıtyn ha­lyqaralyq dárejedegi sertıfıkattary bar QR azamattary shet tilinen oqýǵa túsý emtıhanynan bosatylady. Magıstratýra men dokto­ran­týraǵa oqýǵa túsý emtı­ha­nynyń birinshi  kezeńi shet tili negizinde testileý formasynda ótkiziledi. Testileý formasynda ótkiziletin shet tilin meńgerý deńgeıin anyqtap, baǵalaýdaǵy eń mańyzdysy – shet tilderi boıynsha ótkiziletin test tapsyrmalarynyń qo­ryn qu­rastyrý. Test tapsyr­ma­la­rynyń sapasynyń, jalpy qurastyrylýynyń belgilengen talaptarǵa saı bolýy testileý nátıjesiniń oń baǵalanýyna yqpal etedi. Magıstratýra men dokto­rantýraǵa túsý emtıhandaryna arnalǵan test tapsyrmalarynyń qoryn qurastyrý barysynda test sıpattamasyn daıyndaý erekshe mańyzǵa ıe. Shet tilinen jasalatyn test sıpattamasynda test mazmuny men jospary, test tapsyrmasy mazmunynyń sıpattamasy, test tapsyrmalaryn oryndaýdyń ortasha ýaqyty, testiniń bir nusqasyndaǵy tapsyrmalar sany, test tapsyrmalarynyń formasy, test tapsyrmalarynyń oryndalýyn baǵalaý jáne test tapsyrmalaryn qurastyrýǵa qajetti ádebıetter tizimi kórsetiledi. Test sıpattamasy Ulttyq testi­leý ortalyǵy usynǵan formada qurastyrylady. Test sıpattamasy naqty­lanǵannan keıin magıstratýra men doktorantýraǵa túsýge ar­nalǵan test tapyrmalarynyń ázirlemeshileri men sarapshylary bekitiledi. Joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý júıesine tán test tapsyrmalaryn qurastyryp, daıyndaý jáne ony saraptamadan ótkizý úshin elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń pedagogıkalyq ótili bar oqytýshylary men ǵylymı qyzmetkerleri arnaıy shaqyrylady. Test tapsyrmalaryn qurastyrý jáne saraptamadan ótkizý jumystaryna óz salasyn jetik meńgergen, teorııalyq ári praktıkalyq tájirıbesi mol, Qazaqstannyń eń úzdik degen oqytýshylary qatysady. Oqytýshylar tizimin JOO rektorlary usynady, sol sebepti kez kelgen oqytýshy ázirlemeshi ne sarapshy bola almaıdy. Test tapsyrmalaryn ázirleý – test tapsyrmalarynyń negizgi qoryn qurastyrýdyń basty joly. Test tapsyrmalary test sıpattamasyna sáıkes ázirlenedi. Test tapsyrmalaryn ázirleý Ulttyq testileý ortalyǵy nemese belgili bir joǵary oqý or­nynyń bazasyndaǵy aqpa­rattyq qaýipsizdik sharalaryna tolyǵymen sáıkes keletin kom­pıýterlik synyptarda uıymdastyrylady. Test tap­syrmalaryn daıyndaý ju­mystaryn elimizdegi JOO oqytýshylarynyń ishinen arnaıy iriktelip, qurastyrylǵan ázirlemeshiler toby atqarady. Ázirlemeshiler test tapsyrmalaryn qurastyrý barysynda «Ázirlemeshilerge arnalǵan nusqaýlyq» pen «Test sıpat­tamasyn» negizge alady. Ult­tyq testileý ortalyǵynyń qyz­metkerleri ázirlemeshilerge test tapsyrmalaryn ázirleýge qoıy­latyn talaptar jaıly túsindirý jumystaryn júrgizedi. Shet tilinen ótkiziletin tes­tileý úsh bólimnen turady: «Tyń­dalym», «Leksıka-gram­ma­tıkalyq» jáne «Oqylym». Úsh bólim boıynsha barlyǵy 100 suraq beriledi (mamandyq boıynsha ótkiziletin ekinshi emtıhanǵa ótý úshin úmitker shet tilinen tıisti 50 baldy jınaý kerek). Mundaǵy ár bólim testilenýshilerdiń tildi meńgerýin jan-jaqty tekserip, anyqtaýǵa arnalǵan. «Tyńdalym» bóliminde tórt aýdıomátin tyń­dalady. Testilenýshiler sol aýdıomátinmen berilgen test suraqtaryna jaýap be­redi. «Tyńdalym» bólimi tes­tile­ný­shilerdiń shet tilin sóıleý tili deńgeıinde meńgerýin anyqtaýǵa arnalǵan. «Leksıka-grammatıkalyq» bólimde teo­rııalyq málimetterge baılanys­ty test suraqtary beriledi. Bul bólimde testilenýshiniń shet tili teorııasyn ıgerýi tek­seriledi. Al «Oqylym» bó­liminde de tórt mátin berilip, test suraqtary qurastyrylady. Munda testilenýshi mátinderdi óz betimen oqyp, túsinedi. «Oqy­lym» bólimi basqa bólimdermen salystyrǵanda jeńil bolyp keledi. Test tapsyrmalarynyń qo­ryn qurýda ázirlemeden keıin qurastyrylǵan test tapsyr­malarynyń sapasy men du­rys­tyǵyn aıqyndaýǵa ar­nalǵan saraptama jumystary júrgiziledi. Ázirlengen test tap­syrmalaryn saraptamadan ótkizýdiń maqsaty ­– test tapsyrmalarynyń sapaly ári saýatty qurastyrylýyn, test sıpattamasyna saı kelýin tekserý. Ázirleme jumysynan keıin oqytýshylar quramynan arnaıy jasaqtalǵan top mú­sheleri saraptama jumysyna qatysady. Ázirlemeden soń mindetti túrde eki saraptama jumysy júrgiziledi. Saraptama jumystary aqpa­rattyq qaýip­sizdik talaptaryna saı ke­letin kompıýterlik synyptarda ótkiziledi. Birinshi saraptama test tapsyrmalary maz­munynyń aıqyn ári naqty bolýyna, sóılemniń stıldik du­rys qurastyrylýyna, orfo­grafııalyq qatelikterine baılanysty júrgiziledi. Birinshi saraptama nátı­jesinde usynylǵan jáne tú­zetýler engizilgen test tapsyrmalarymen baıqaý testileýi (aprobasııa) ótkiziledi. Testileý nátıjesi esepke alyna otyryp, ekinshi saraptama júrgiziledi. Ekinshi saraptama jumysynda eskertpeleri bar test tapsyrmalaryna túzetýler jasalyp, barlyq talaptarǵa sáıkes keledi dep tanylǵandary test tapsyrmalarynyń qoryna engiziledi. Magıstratýra men dokto­rantýraǵa túsý emtıhanyna arnalǵan shet tilderinen test tapsyrmalarynyń qory qurastyrylyp, málimetter bazasyna engizilgennen keıin baryp emtıhanǵa jiberiledi. Shet tili boıynsha ótkizileten emtıhannyń jalpy qorytyndysy negizinde Respýblıkalyq apellıasııalyq komıssııa (RAK) qurylady. RAK elimizdegi JOO qyzmet etetin, pedagogıkalyq eńbek ótili bar ári óz salasyn jetik meńgergen mamandar tobynan quralady. RAK quramynyń basty mindeti ­– shet tilinen testileý nátıjesinde testilenýshi tarapynan negizsiz, qate dep tanylǵan suraqtardy talqylaý. RAK sheshimimen ǵa­na apellıasııaǵa berilgen test suraqtaryna upaı (ball) qosý ne sol qalpynda qaldyrý máselesi sheshiledi. Jyl saıyn qate dep tanylǵan suraqtar sany kemip, test tapsyrmalarynyń qanaǵattanarlyq deńgeıi artyp keledi. Bul ­– test tapyrmalarynyń sapaly qurastyrylýynyń basty kórsetkishi. Magıstratýra men dokto­rantýraǵa túsý emtıhanyna arnalǵan shet tilderinen test tapsyrmalaryn ázirleý, saraptamadan ótkizý, olardy túzetý jáne taǵy basqa rásimderin iske asyrýda aqparattyq qaýipsizdik sharalary qatań saqtalady. Sonymen, joǵary bilimnen keıingi bilim berýdi damytyp, jetildirý úshin magıstratýra men doktorantýraǵa túsý emtıhandaryna arnalǵan shet tilinen ótkiziletin testileýdiń talapqa saı bolýy úshin joǵaryda kórsetilgen kezeńder boıynsha júrgiziletin jumystardyń sapaly, nátıjeli bolýy shart. Sonda ǵana test tapsyrmalary kópshiliktiń teris talqylaýyna ilikpeı, oń nátıje beredi ári testilenýshilerdiń de tildi meń­gerý deńgeıiniń kórsetkishi artady. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Ulttyq testileý ortalyǵy» RMQK